kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Tryater

Friestalig theatergezelschap

Website: Tryater bestond in 2005 40 jaar! Daarmee is het gezelschap het oudste gezelschap van Nederland. Tryater is in al die tijd een hecht ensemble geweest, dat is uitgegroeid tot een breed ontwikkeld theatergezelschap: van spektakelstukken tot theatersolo's en van familievoorstellingen tot jeugd- en jongerentheater.

EEN GESCHIEDENIS VAN DOORZETTEN
Van een gelegenheidsgezelschap tot een professioneel toneelbedrijf.
Van één stuk uit het wereldrepertoire naar zeven verschillende producties voor jong en oud in het seizoen.
Naar meer dan 500 voorstellingen per jaar.
Naar 60 verschillende speelplekken.
Naar 20 vaste medewerkers en ongeveer 70 freelance medewerkers.
De geschiedenis van Tryater is een geschiedenis van doorzetten en niet toegeven.
Maar laten we beginnen bij dat gelegenheidsgezelschap van 40 jaar geleden.

HOE HET ALLEMAAL BEGON
Op initiatief van 'It Frysk Nasionaal Boun' (de Friese Nationale Bond) werd in 1963 voor het eerst in Friesland, een in het Fries vertaald stuk uit het wereld-repertoire opgevoerd. Door semi-professionele en de betere amateurspelers meteen professionele regie. Het plan was om met de uitvoering van In slet fan tsien dollar, een stuk van Sartre in een vertaling van Wadman; regie van Pyt van der Zee, de nieuwjaarsreceptie van de bond op te fleuren. Culturele fondsen zouden het financiële risico verkleinen. Het was geslaagd. Niet alleen het initiatief, maar ook de uitvoering van het stuk werd enthousiast ontvangen. Spelers grepen hun kans om eens een andersoortige rol te spelen, wat volgens de recensieschrijvers tot ingeleefd maar ook zwaar spel leidde.

DE FRYSKE TOANIELSTIFTING
Na dit succes werden er nog twee stukken op dezelfde basis gespeeld en in '65 werd de "Fryske Toanielstifting" opgericht. In die eerste jaren stond "De Stifting" nog heel dicht bij het amateurtoneel. Kostumering bestond uit even winkelen met Pyt van der Zee en de administratie lag volledig bij de bestuursleden die ook assisteerden bij de voorstellingen. "De Stifting" speelde overal. Zo werden er voorstellingen gegeven in een oude melkfabriek, waar niet eerder het licht aankon dan dat de molen stilstond en de biertap dichtwas. De spelers liepen met een aansteker langs de kazen naar het toneel dat uit drie hooiwagens bestond die tijdens het spelen verschoven.

TRYATER
Naast het uitvoeren van klassiek repertoire wordt ook meer toegankelijk repertoire gespeeld. In '69 kreeg de stichting de naam "Tryater" erbij. Vier topspelers uit de semi-professionele toneelkringen kregen een vast contract. Het zou nog lang duren voordat het gezelschap erkenning van het Rijk kreeg. Het niveau lag nog lang bij het amateurtoneel. Door spelcursussen voor spelers werd daar wat aan gewerkt. Verdere professionalisering vond vooral plaats in het begin van de jaren zeventig. De administratie ging over van het bestuur naar het 'Buro Kulturele Saken', er kwam een vaste repetitieplek waar het decor staan kon blijven, een kostuum-ontwerper, een zakelijk leider en een artistiek leider.

ARTISTIEK LEIDERS
De eerste artistiek leider, Cees Stam, bleef niet lang. Hij werd in 1976 opgevolgd door Pyt van der Zee, die al regisseur van het eerste uur was. Als regisseur van onder andere het Jorwerter Iepenloftspul en als Provinciaal Toneeladviseur leek hij precies de juiste man voor deze klus. Onder de leiding van Pyt van der Zee groeide Tryater van productiekern uit naar een volwaardig toneelgezelschap. In ploeg van 13 spelers kreeg twee jaar lang een intensieve opleiding, er kwam een kantoorruimte, bij Van der Zee thuis. Bij de overdracht van het artistiek leiderschap aan Thom van der Goot, in '80, stond er een jonge ploeg enhousiaste spelers klaar. De kwaliteit van de stukken was ook duidelijk verbeterd. Het beleid was gericht op het tot stand brengen van een vaste spelerskern van 10 personen. Zo kreeg Tryater een eigen gezicht. Ook het zelf uitkiezen van stukken door van der Goot, een nogal thematische aanpak hielp daarbij.

RIJKSERKENNING
Onder leiding van Van der Goot ging het aantal opvoeringen omhoog van ongeveer 100 in eerdere jaren naar 250 per jaar. Het aantal producties van drie naar vijf per jaar. Het gezelschap bouwde een bestand van 80 zalen op waar gespeeld kon worden met een speelvlak van op zijn minst seis bij fjouwer meter. Toen Tryater in 1985 de Rijkserkenning kreeg waar ze 20 jaar naar gestreefd hadden lag daar het fundament voor het Tryater van nu. Het hoefde alleen nog maar langzaam te groeien naar een gezelschap dat uniek is voor Nederland. Niet alleen omdat het toneel in de moedertaal, het Fries brengt. En niet omdat het tegenwoordig een duidelijke eigen huisstijl van spelen heeft die als realisme met groteske elementen getypeerd kan worden. Vooral omdat Tryater toneel brengt in de grotere theaters én in de dorpshuizen en de gymzalen. De plekken waar men gewend is aan het zien van toneel van de "eigen ploeg".

HET TRYATER VAN NU
Tryater komt dichtbij de mensen. De huidige keuze van stukken is op de bezoeker afgestemd. Stukken uit het klassieke repertoire, het moderne wereldrepertoire, actuele stukken, nieuwe stukken. En zo heel nu en dan een nieuw origineel Fries stuk. De stukken hebben wat met Friesland en de Friezen. Daarnaast maakt Tryater spektakelstukken op locatie, en zijn er uitvoeringen op scholen. Tryater, nu een volslagen professioneel toneelgezelschap is voortgekomen uit het Friese amateurtoneel en de liefde voor toneel in de dorpen. Het is al die jaren trouw gebleven aan haar wortels en heeft zo in de loop der jaren een eigen publiek op kunnen bouwen. Een 50.000 mensen komt er jaarlijks naar zo'n 500 voorstellingen op 60 podia.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2048.