kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Vrij-Nederland

Vrij Nederland is een naar links neigend Nederlands opinieweekblad.

Vrij Nederland, ‘strijdblad voor de bevrijding van ons land’, is tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog opgericht door protestantse jongeren. ‘Ons blad wil een stem zijn van Vrij Nederland dat zich in Europa bevindt, en het wil zich richten tot alles wat Nederlandsch is of Nederlandsch verstaat’. Zo luidde de eerste zin in het illegale verzetsblad dat op 3 augustus 1940 voor het eerst verscheen.

De Duitse Sicherheitsdienst noemde Vrij Nederland een ‘Hetzschrift’.
Vrij Nederland was in de lente van 1941 door Duits politieoptreden van zijn oprichters-redacteuren beroofd, en van augustus 1941 af nam Van Randwijk op zich de uitgave ervan voort te zetten. Onder zijn leiding groeide dit Vrij Nederland uit tot een vooraanstaand landelijk verzetsblad: frequenter verschijnend in steeds hogere oplagen en redactioneel gezien naar inhoud beter dan tevoren. Een groot deel van de opiniërende artikelen was van Van Randwijks hand.

Een uitgave als deze bracht uiteraard grote risico's met zich. Tegenacties van de Sicherheitsdienst en Sicherheitspolizei zouden ook in Vrij Nederland-kringen veel slachtoffers maken. Zelf werd Van Randwijk tot twee keer toe, in maart en juni 1942, opgepakt, al wist hij er zich telkens, ondanks moeilijke verhoren, binnen enkele dagen uit te praten.
In de latere samenwerkingsorganen van de belangrijkste verzetsgroepen behoorde Van Randwijk met de Vrij Nederland -medewerkers - evenals grote illegale bladen als Het Parool en De Waarheid - tot de zogeheten linkervleugel. Binnen die vleugel deelde Van Randwijk de overtuiging dat na de bevrijding aan het georganiseerde (dan: voormalige) Verzet blijvend een leidende politieke rol zou moeten toekomen en dat de vernieuwing van Nederland in socialistische richting diende te gaan. Tot teleurstelling van hem en anderen bleef dit in het landelijke overleg echter een minderheidsstandpunt.

In 1943 verliet een groep redacteuren onder wie Wim Speelman Vrij Nederland, omdat ze de onder Van Randwijk ingezette koers teveel pro-Sovjetunie vonden. Zij begonnen de verzetskrant Trouw, dat spoedig tot de belangrijkste illegale uitgaven ging behoren.

Na de oorlog ging Vrij Nederland onder Van Randwijk verder als weekblad. Van Randwijk ageerde tegen de Politionele acties in Indonesië en ook de in diezelfde jaren uitbrekende Koude Oorlog bezorgde hem, die de Sovjetunie de eer van een afwachtende bewondering bleef gunnen, de tegenwind van een verhevigd anticommunistische publieke opinie. Hierdoor daalde het aantal abonnees sterk. In 1950 dreigde Vrij Nederland failliet te gaan. Vele vaste medewerkers, toch al geërgerd over Van Randwijks autoritaire optreden en administratief-financiële desinteresse, zeiden bovendien het blad vaarwel. Ten slotte de Arbeiderspers bereid de uitgave van het weekblad over te nemen. Van Randwijk moest zijn hoofdredacteurschap opgeven om ten slotte, in 1952, alle verdere medewerking te beëindigen.

Met het aantreden van Mathieu Smedts als nieuwe hoofdredacteur kwam het blad vanaf 1955 tot grote bloei. Smedts haalde talentvolle jongeren in huis. Hemelbestormers die ervoor ijverden dat Vrij Nederland veel aandacht ging besteden aan wat later 'de culturele revolutie van de jaren zestig' werd genoemd: de opkomst van Provo en Nieuw Links in de PvdA, de democratiseringsacties op de universiteiten. Dat legde het blad geen windeieren. Een beetje linkse Nederlander vertoonde zich niet zonder VN in de stamkroeg - al was het maar om ermee gezien te worden.
De roerige jaren zestig deden Van Randwijk opnieuw opveren. In 1959 vroeg een naar inhoud en toon veranderend Vrij Nederland hem als vaste medewerker terug te keren, en zijn beschouwingen kregen in het weekblad opnieuw een plaats.

De tijdschriftenpoot van De Arbeiderspers werd in 1965 verzelfstandigd tot Weekbladpers.

De door Smedts binnengehaalde Rinus Ferdinandusse werd in 1969 tot hoofdredacteur benoemd. VN maakte school met spraakmakende interviews en columns, uit het leven gegrepen tekeningen, journalistieke onthullingen, sociale reportages en bijzondere fotografie. En met de maandelijkse boekenbijlage.

Vanaf de jaren negentig veranderde Vrij Nederland stapsgewijs van een wekelijkse krant in een wekelijks magazine. Door concurrentie van de dagbladen en het plotselinge overlijden van, sinds 1991, hoofdredacteur Joop van Tijn in 1997, brak onder leiding van Oscar Garschagen een periode van zoeken en tasten aan.

In 2001 werd onder leiding van hoofdredacteur Xandra Schutte een restyling doorgevoerd waarbij het accent meer kwam te liggen op het opiniërende karakter van Vrij Nederland. VN belichtte op prikkelende manier de achtergronden van het nieuws en probeerde een eigenzinnige rol in het maatschappelijk debat te spelen. Een nieuwe generatie columnisten trad aan - onder meer Stephan Sanders, Martin Bril, Carl Friedman en H.M. van den Brink.

Sinds 15 maart 2005 is Emile Fallaux hoofredacteur, nadat Gerard van Westerloo als ad interim-hoofdredacteur had gefungeerd.

Bij het aantreden van hoofdredacteur Emile Fallaux in 2005 heeft Vrij Nederland gekozen voor een nieuwe layout en een eigenzinnige koers: weg van de hitsigheid van de dag en terug naar de diepgang. Dat betekent meer lange journalistieke verhalen, onderzoeksartikelen, fotoreportages en literaire voorpublicaties. Vrij Nederland is vrijzinnig, intelligent en betrouwbaar. Het blad blijft geëngageerd en geworteld in de strijd tegen onrecht die de pioniers er in 1940 toe brachten het blad op te richten.

Hendrik Mattheus van Randwijk (1909-1966) www.inghist.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2132.