kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 27 10 2016 14:46 voor het laatst bewerkt.

Wiener Kreis

In 1925 werd in Wenen met de oprichting van de Wiener Kreis, met als belangrijkste vertegenwoordigers Moritz Schlick (foto) en Rudolf Carnap, de basis gelegd voor een wetenschapsfilosofie die wordt aangeduid met 'logisch positivisme' of 'logisch empirisme', in 1929 gevolgd door de publicatie van het manifest Wissenschaftliche Weltauffassung. Vóór 1900 werd een systematisch onderzoek naar de rechtvaardiging van de wetenschappelijke waarheidsaanspraken niet nodig gevonden. Het gelijk lag op voorhand al aan de kant van de wetenschap, door enerzijds een dogmatisch geloof in de onbetwijfelbaarheid van empirie en logica en anderzijds het economische succes. Maar toen in de eerste decennia van de twintigste eeuw door de ontwikkeling van de quantummechanica en de relativiteitstheorie een aantal voordien stevige peilers onder de wetenschap werden weggeslagen, en de Eerste Wereldoorlog ook op politiek en economisch gebied de nodige twijfel aan de rationaliteit had gezaaid, vond er een opleving plaats van allerhande irrationaliteiten, waaronder op vage vooroordelen gebaseerde rassentheorieën. Het was er de (bijna allemaal joodse) leden van de Wiener Kreis daarom om te doen het denken radicaal te zuiveren van allerlei irrationele tendensen. En dan niet alleen het wetenschappelijke denken in de strikte zin, maar ook het denken van alledag. In de ogen van de Wiener Kreis zijn de enige zinvolle uitspraken gebaseerd op elementaire waarnemingsfeiten of moeten daartoe te herleiden zijn. Alle andere uitspraken zijn vanuit kennistheoretisch oogpunt zinloos. Het pretentieuze programma van de logisch positivisten moest leiden tot een 'wetenschappelijke wereldopvatting' en een 'eenheidswetenschap', die Carnap probeerde vast te leggen in zijn boek Logische Aufbau der Welt (1928).

In één alinea neergeschreven komt deze (natuur- én sociaal-)wetenschappelijke kennis als volgt tot stand:

In de eerste plaats zijn er de onbetwijfelbare en onbevooroordeelde zintuiglijke gewaarwordingen, die neergelegd worden in elementaire uitspraken, de protocolzinnen. Combinaties van de protocolzinnen vormen hypothesen, op basis waarvan men door inductie of generalisatie komt tot empirische wetten. Vervolgens stelt men een theorie op waarmee de empirische wetten worden verklaard. En ten slotte leidt men uit de theorie nieuwe hypothesen af, die dan weer aan de hand van gewaarwordingen worden geverifieerd.

En zo is de cirkel rond en groeit onze wetenschappelijke kennis gestaag aan. Daarbij wordt dit soort kennis, om boven vermelde redenen, beschouwd als de enige zinvolle kennis over de wereld. Op deze wijze trachtten de logisch positivisten een betrouwbare, door gewaarwordingsuitspraken in de wereld verankerde fundering aan de wetenschap te geven en daarmee de ontluisterde waarheidsaanspraken nieuw leven in te blazen.

Ondanks alle kritiek die er door latere filosofen, zoals Ludwig Wittgenstein, Karl Popper en de leden van de Frankfurter Schule, is geformuleerd, is het logisch positivisme 'op de werkvloer' ook tegenwoordig nog de standaardopvatting over het reilen en zeilen van de wetenschap.

Bron: Machtige geheimen, een interdisciplinair wetenschapsfilosofisch programma van de faculteiten Bètawetenschappen, Sociale Wetenschappen en Geesteswetenschappen in samenwerking met Studium Generale: http://www.uu.nl/wetfilos/wetfil16/bijsluiter/wienerkreis.html


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1247.