kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 31-12-2015 voor het laatst bewerkt.

art deco

Art Déco


Art Déco is een internationale decoratieve, veelkleurige, maar ook functionele en vooral vernieuwende stijl (ca.1910-ca.1940) die in de jaren '20 en '30 zeer populair was, vooral in de kunstnijverheid, vormgeving en architectuur.

De term Art Déco is ontleend aan de 'Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes', een tentoonstelling die in 1925 in Parijs werd gehouden en die de nieuwe stijl in de kunstnijverheid en architectuur belichtte, maar pas in de jaren zestig, toen deze stroming evenals de Jugendstil of art-nouveau weer sterk in de belangstelling kwam.
Op deze expositie was Frankrijk de grootste deelnemer. De Franse inzendingen maakten een luxueuze indruk en waren soms in kostbare materialen uitgevoerd. Het Pavillon de l'Esprit Nouveau van Le Corbusier en Pierre Jeanneret, stak scherp af te midden van alle weelderige uitstallingen: een strak gebouw van beton, glas en staal, ingericht met fabrieksmeubelen. De Amerikanen lieten het afweten. De minister van economie, Herbert Hoover, meldde dat in zijn land geen moderne decoratieve kunst is, behalve dan de niet te transporteren wolkenkrabbers. Veel andere Europese landen waren wél vertegenwoordigd, Nederland met een inzending die gedomineerd werd door de Amsterdamse School.

Art Déco kwam voort uit een reactie op de Art Nouveau of Jugendstil en wordt gekenmerkt door een strakke en eenvoudige vormgeving, eenvoudige geometrische patronen, strenge vertikale lijnen, rood, zwart en zilver, abstractie en fel helder kleurgebruik. De toepassing van glimmend metaal, glas en plastics als decoratie kwam op toen men ook deze materialen als mooi ging beschouwen. Dit gebeurde onder invloed van de uitvinding van verschillende machines. Gebruikte materialen zijn vooral chroom, bakeliet, gepolijste steen en glas. Art Deco voorwerpen zijn in grote aantallen geproduceerd maar ook in enkele stuks.

De Art Deco stijl was de eerste echt moderne stijl van de 20e eeuw. In thema's, stijl en felle kleuren weerspiegelden o.a. meubelen, sieraden, keramische voorwerpen, beeldhouwwerken, een algehele sfeer van optimisme na de 1e wereldoorlog. Men had geen boodschap meer aan het verleden en de ontwerpers speelden in op de interessen van de nieuwe tijd; snelheid, reizen en luxe. Hun afnemers waren mensen die zich geheel richtten op de internationale, commerciële wereld. Het tijdperk van mechanisatie en industrialisering was in volle gang.

Verschillende elementen van de stijl waren al voor de jaren twintig aanwezig in het werk van de Wiener Werkstätte, de Italiaanse meubelontwerper Carlo Bugatti en de Russische constructivisten. In tegenstelling tot de Art Nouveau van rond de eeuwwisseling, die zich met zijn ahistorische instelling op natuurlijke vormen richtte, ontleende Art Deco zijn stilistische kenmerken aan een scala van bronnen.

De combinatie van meer vrije tijd en mobiliteit bood alle gelegenheid om exotische landen te bezoeken. Verschillende invloeden en modetrends hebben de jaren van de Art Deco gekenmerkt: In Art Déco zijn dan ook onder andere invloeden terug te vinden van de geometrische vormen van de Azteken, van de primitieve kunst uit Afrika en van Japanse interieurs, maar ook van kleuren en materialencombinaties die herleid kunnen worden tot het graf van Toetanchamon, dat in 1922 werd ontdekt. Men kon zich laten meeslepen door exotische verten zoals zwart Afrika, of het boerse kleurrijke Rusland. Men greep terug naar elementen uit het verleden, zoals de roemrijke Franse Lodewijkstijlen, of naar de hoekige trappiramiden van Midden- en Zuid-Amerika waarnaar in die tijd expedities werden gemaakt. Ook de kunst van de klassieke oudheid vormde vooral vanaf het eind van de jaren twintig een inspiratiebron. De Art Deco van de jaren twintig combineerde voluten, bloemenmanden, rozen, fontein- en zonmotieven met pure meetkundige figuren. Deze waren symmetrisch. Enkele standaard motieven van de Art Deco stijl waren traditionele decoratieve elementen als bloemboeketten, dieren en figuren van jonge meisjes. Deze waren altijd gestileerd en hoekig, vaak gecombineerd met geometrische motieven als zigzagpatronen, bliksemflitsen. De nadruk op stilering en abstracte vormen vond zijn oorsprong in de groeiende invloed van de machine en de abstracte kunststromingen zoals kubisme en futurisme. Onder invloed van het kubisme werden de motieven van de Art Deco vereenvoudigd tot rechthoekige vormen. Het expressionisme van bijv Henri Matisse zag men terug in het fel kleurgebruik.

Art Deco ontwerpers maakten gebruik van een grote diversiteit aan materialen. Grof weg kun je in de Art Deco twee richtingen onderscheiden.
. Aan de ene kant een traditionele richting die gericht is op de 18de en 19de eeuw. Deze wordt gekenmerkt door het gebruik van kostbare materialen, exotische houtsoorten zoals Macasser ebbenhout, in combinatie met ivoor, email, bladgoud en lak, en handwerk. Jacques-Emile Ruhlmann is o.a. een vooraanstaande vertegenwoordiger van deze richting.
. Aan de andere kant een modernistische stijl die gericht is op het gebruik van nieuwe materialen zoals aluminium, chroom, en buisvormig staal. Hierbij ligt de nadruk met nadruk op functionaliteit en machinale productiewijze.

Door de afhankelijkheid van financierders, met name de Franse couturiers Paul Poiret en Jacques Doucet, en de onvereigbaarheid met geindustrialiseeerde productie was Art Deco een kortstondige stijl, die al snel werd ingehaald door progressievere stijlen.

Art Deco in de architectuur
In de architectuur vormde de Art Deco vaak een element binnen een andere architectuurstroming. In Nederland werd de Art Deco vaak gebruikt in combinatie met de Amsterdamse School (Theater Tuschinski in Amsterdam, H.L. de Jong, 1921) en in Duitsland in het expressionisme (Paula Modersohn-Becker huis in Bremen, Bernard Hoetger, 1926). In Rotterdam kan men de hang naar meer decoratie ook terugvinden in het werk van Kromhout die een aantal massieve kantoorgebouwen heeft neergezet, die echter rijk gedecoreerd waren. Een overblijfsel is het voormalig kantoor van de Scheepvaart Vereniging Zuid (havenwerkgevers) aan de Pieter de Hooghweg. Een ander voorbeeld in Rotterdam is het Atlantic Huis van Buskens.

Juist over de toepassing van ornament (versiering) waren de meningen sinds het begin van de twintigste eeuw zwaar verdeeld geraakt. Bij functionalistische vormgevers en architecten was het ornamentloos bouwen populair. Over het algemeen werd deze manier van bouwen erg gewaardeerd. Toch bleek deze manier van bouwen de behoefte aan sierlijke vormen en ornament in de bouwkunst niet te kunnen verdringen. Tegen de stroming van het functionalisme in (Nieuwe Bouwen) gaf art déco lucht aan de behoefte aan verfraaing en esthétiek.

De voor de Parijse Exposition Internationales des Arts Décoratifs et Industriels Modernes van 1925 gecreëerde gebouwen behoorden voor het merendeel tot de Art Deco, maar waren slechts van tijdelijke aard. Latere ontwerpers kenden ze slechts van foto's en tekeningen. Puristen beweren niettemin dat die gebouwen de enige echte Art Deco vormden. Vele gebouwen droegen nog de sporen van de voorafgaande monumentale stijl van omstreeks 1900, maar verschillende paviljoens waren reeds sterk modernistisch, sommige geheel, de meeste echter in hun toegevoegde details.

Art Deco Exposition - Pavillion de l'Esprit Nouveau

Het opvallendste en meest controversiële gebouw van de expositie was het Pavilion de l'Esprit Nouveau van Le Corbusier, ontbloot van de afschuwelijke decoratieve kunst die hij 'een afgelopen zaak' achtte, en ingericht met gestandaardiseerde massa-producten. Het meubilair was saai en lelijk, maar het gebouw zelf deed zijn naam, De Nieuwe Geest, eer aan: het was zeer licht, had een hoog plafond en het ontwerp van de vertrekken en ruimten was praktisch. Een fraaie witte doos, gebouwd om een boom; dit huis veroorzaakte een schandaal, al was het een duidelijk teken van het machinetijdperk.

In dezelfde functionele, modernistische stijl werkten in Frankrijk Robert Mallet-Stevens, en Eileen Gray; in Duitsland Walter Gropius en Ludwig Mies van der Rohe; en elders in Europa Walter Reitz en Adolf Loos. In de Verenigde Staten ontwierp Frank Lloyd Wright huizen die hun natuurlijke omgeving completeerden. Zij waren praktisch, geconstrueerd van hout en glas, en pasten beter hij hun vaak bosrijke omgeving dan de met strak wit afgewerkte constructies van Gropius, Mallet-Stevens en Eileen Gray. Interessant is de specifieke, witgekalkte en met pasteltinten opgeluisterde Art-Deco-architectuur van Old Miami Beach in Florida, waarvan een groot deel combinaties vertoont van gebogen en vlakke muren, cirkelvormige en veelhoekige ramen, afgezet tegen rechtlijnige kozijnen, en overdadig, vaak 'gebogen' traliewerk: elementen die alle te vinden zijn in modernistische gebouwen van Le Corbusier, de vertegenwoordigers van het Bauhaus e.a.

De Art Deco-architectuur werd, in tegenstelling tot andere Art-Deco disciplines, niet beheerst door de Fransen maar door de Amerikanen. De ook nu nog opvallende wolkenkrabbers van New York, Chicago en andere Amerikaanse steden, met hun spitse torens, getrapte opstanden, decoratieve lofwerk en geometrische friezen, zijn de belichaming geworden van de Art Deco. Verheven scheppingen als Chrysler Building, Empire State Building, Chanin Building, het Rockefeller Center en de Radio City Music Hall blijven de volledigste vormen van Amerikaanse Art-Deco-architectuur. Daarnaast telde indertijd vrijwel iedere stad in de V.S. op zijn minst één Art-Deco-gebouw: een postkantoor, bioscoop, warenhuis of kantoorgebouw. Daarnaast bevatten ook minder imposante gebouwen Art Deco-elementen. En daarvan zijn in alle landen, waar de principes van Le Corbusier en het Bauhaus of elementen van de verheven Franse Art Deco werden toegepast of verwerkt, talrijke voorbeelden te vinden.

De Art Deco verflauwde tegen het einde van de jaren dertig en maakte al spoedig plaats voor een uiterst gereduceerde, zuiver functionele stijl, waarvan eerdere ontwerpen van Le Corbusier en het Bauhaus en de strakke, doosvormige gebouwen van de Amerikaanse modernisten een verafschaduwing waren.

Websites: http://users.compaqnet.be/architectuur20


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1102.