kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Bauhaus

Het Bauhaus was een van de belangrijkste ontwerpscholen van de 20ste eeuw.

Zie ook abstracte kunstenaars als medewerkers was het Bauhaus een instituut dat aan alles waar maar vorm aan kan worden gegeven, van bouwwerken tot allerlei industrieel vervaardigde gebruiksvoorwerpen, een functioneel-esthetisch karakter wilde meegeven. In de 'Bau der Zukunft' (Gropius) moesten de architectuur, de plastische kunsten en de schilderkunst met elkaar versmelten. Als docenten waren naast Walter Gropius onder meer aan het Bauhaus verbonden: Lyonel Feininger, Johannes Itten, Gerhard Marcks, Georg Muche, Paul Klee, Oskar Schlemmer, Wassily Kandinsky en Mies van der Rohe.

Werkbund
Tot op zekere hoogte was de kiem voor het Staatliches Bauhaus gelegd in de Werkbund, een vereniging die was opgericht in 1907 door Hermann Muthesius (1886-1927) met het tweeledige doel de kwaliteit van fabrieksmatige geproduceerde goederen te verbeteren en de rol van ontwerpers in de industrie te vergroten. Onder de ontwerpers die bij de Werkbund betrokken waren, was de Belg Henry van de Velde, die een school voor kunst en ambacht opzette in Weimar.

Kunstgewerbeschule 1904-11
Architect Henry van de Velde

Weimar
Naast de Hochschule für Bildende Kunst was er in Weimar ook nog de 'Grossherzogliche Kunstgewerbeschule' onder leiding van Henry van de Velde. De scholen waren zelfs ruimtelijk met elkaar verbonden.
In het eerste oorlogsjaar 1915 werd de Grossherzogliche Kunstgewerbeschule opgeheven nadat de Belgische directeur Henry van de Velde, als buitenlander ongewenst, gedwongen afgetreden was. Walter Gropius (1883-1969), in die tijd bekend als ontwerper bij AEG, werd door van de Velde als diens opvolger aanbevolen en had zich sindsdien meerdere malen ingezet voor een hervormde, moderne kunstopleiding in Weimar.

'Das Staatliches bauhaus Weimar'
Walter Gropius legde in samenspraak met Van de Velde en de toenmalige direkteur van de Hochschule Fritz Mackensen na de oorlog een nieuw schoolconcept voor: 'Die Akademien sollten, bisher nur der "hohen" Kunst dienend, auch der angewandten Kunst eine Grundlage bieten.' En zo vormde Walter Gropius uit de twee kunstonderwijsinstellingen in 1919 'Das Staatliches bauhaus Weimar' als Hogeschool voor bouwen en vormgeving ('Bau und Gestaltung'). De naam werd gekozen ter verwijzing naar de Bauhutte of bouwloods der middeleeuwse kathedraalbouwers. Het doel van Het Bauhaus was de creatieve inspanningen van de diverse kunstdisciplines te bundelen, zodat uiteindelijk een nieuwe architectuur zou ontstaan. In deze nieuwe, allesomvattende bouwkunst zouden er geen grenzen bestaan tussen structuur en decoratie.

Als voorbeeld neemt Gropius het werken van ambachtslieden aan een kathedraal in de Middeleeuwen. Hij denkt dat daar alle ambachten in dienst hebben gestaan van één religieus bouwproject. De ambachtslieden zijn in verschillende werkplaatsen (Dombauhütten) verenigd. Dit idee heeft in het Bauhaus geleid tot het werken van de leerlingen in verschillende werkplaatsen, zoals de metaal- en keramiekwerkplaats.

In feite brengt Gropius de utopische idealen van Morris opnieuw in praktijk. Toch is er een wezenlijk verschil met Morris. Hoewel Gropius het gebruik van de machine en serieproduktie niet afwijst, wordt dit pas in het Bauhaus in Dessau gerealiseerd. Hij gelooft dat door een combinatie van kunst en ambacht een produkt ontstaat met een nieuwe vormgeving. Hij probeert een antwoord te geven op de, in zijn ogen, wanprodukten van de industrie. Die zijn overgoten met een schijn van ambachtelijkheid of een sausje van kunst. Hoewel de industrie geaccepteerd wordt in het onderwijs van het Bauhaus in Weimar, is men toen van mening geweest dat een kunstenaar zich niet ondergeschikt moet maken aan de technologie. Het Bauhaus in Weimar is zodoende minder gericht op het vervaardigen van produkten die voor massaproduktie geschikt zijn. De produkten die in deze tijd worden gemaakt, blijven handgemaakte éénmalige stukken.

Vorkurs Johannes ltten
Het Bauhaus werd opgezet als een aantal werkplaatsen en werd geïnspireerd door de Engelse Arts and Crafts-beweging. Onder de eerste docenten waren gerenommeerde kunstenaars als Johannes Itten en Lyonel Feiniger, later ook Paul Klee en Wassily Kandinsky. Alle studenten moesten een algemene Vorkurs volgen bij Itten, in veel opzichten het prototype van de basiscursus voor hedendaagse studenten.

Weimar republiek
De periode direct na de Eerste Wereldoorlog was in Duitsland een tijd van grote economisch moeilijkheden. Het was toeval dat de stad Weimar, waar het Bauhaus in 1919 werd opgericht net de zetel werd van de nieuwe regering, waarnaar de 'Weimar republiek' is genoemd.

Theo van Doesburg
Het aandeel van het Bauhaus aan nieuwe ontwikkelingen in die tijd werd zeker snel heel wezenlijk omdat het Bauhaus, als je denkt aan de armoede van destijds, beschikte over aanzienlijke middelen. Het beschikte over gebouwen en werkplaatsen; men kon door het inzetten van goede krachten en onophoudelijke propaganda een aanzienlijke stootkracht ontwikkelen. Veel meer stootkracht dan bijvoorbeeld De Stijl beweging in Holland, die eerder was ontstaan en onder leiding van Theo van Doesburg jarenlang een bijna vergeefse strijd had geleverd tegen het Bauhaus: tegen de toen nog heersende romantische ideeën over het handwerk uit de eerste jaren en de leer van Johannes ltten die op antroposofische mazdanistische denkbeelden berustte. Deze strijd van van Doesburg en de Stijl was van het allergrootste belang voor wat later industriële vormgeving werd genoemd.

László Moholy-Nagy
In het jaar 1922 veranderde het Bauhaus van richting van de Arts and Crafts naar de machines en technologie. Itten ging weg en werd vervangen door de Hongaar László Moholy-Nagy, terwijl Gropius veel van zijn ideeën herzag onder invloed van de Nederlandse abstracte kubist Theo van Doesburg. De invloed van Theo van Doesburg en László Moholy-Nagy is belangrijk. Het utopische van Gropius gaat plaatsmaken voor een meer nuchtere, zakelijke aanpak. Moholy-Nagy introduceert de ideeën van het Constructivisme in het Bauhaus.

Het Bauhaus onderwees de toekomstige kunstenaar op grond van progressieve didactische principes. De vorming van de creativiteit van het individu was de doelstelling. Leerlingen verfijnden hun talenten door het hanteren van materialen als hout, glas, textiel, steen, metaal. Persoonlijkheid ontwikkelden ze door het uitvoeren van eenvoudige handelingen zoals plooien, stapelen, snijden, aaneenhechten. Soms leidde dat tot gekke bouwsels, soms tot logische blokken.
Al doende kreeg de leerling meer zicht op zijn latere rol. Bauhaus verbond de werkwijze van het vroegere gilde (het leren van een ambacht) met de noodzaak van de toekomst, het experimenteren met nieuwe materialen, het uitvinden van prototypes. Men werkte individueel met de hand maar men diende ook te denken aan de machine. De producten waren niet bestemd voor een tentoonstelling maar voor praktisch gebruik. De studenten moesten ontwerpen maken die konden worden verkocht aan de industrie, al hadden deze in de beginjaren weinig succes. De leerlingen maakten schetsen naar de natuur; ze bestudeerden eveneens industriële producten. En al traden beroemde beeldende kunstenaars toe tot het lerarenkorps, het Bauhaus verdedigde eerder de toegepaste kunsten dan de vrije kunsten; een mooie tafel was noodzakelijker dan een mooi schilderij. Vrije kunsten leidde men in andere banen: schilderen was kleurtheorie en -praktijk, beeldhouwen was constructie.

Bauhaus, Dessau, 1925-1926
Architect Walter Gropius

Dessau
Ten gevolge van aanvallen tegen de school, door conflicten met gevestigde belangen, verplaatste gropius, op uitnodiging van de plaatselijke autoriteiten, de school in 1925 naar Dessau, waar gropius het nieuwe schoolgebouw ontwierp. Het bauhaus Dessau werd in enkele jaren een centrum van koortsachtige artistieke creativiteit; Bauhaus werd de afkorting voor de radicale modernisering van het leven en de daarmee gepaard gaande positieve en negatieve verschijnselen. Deze fase van het Bauhaus wordt gekenmerkt door een toenemende wetenschappelijke benadering bij de totstandkoming van industriële produkten. Veel produkten worden zodanig ontworpen dat ze door de industrie te vervaardigen zijn.

1925 Wassily Stoel (B3) Marcel Breuer

In Dessau werd van 1925 tot 1928 het experimentele werk van de Weimar-periode uitgewerkt, of zoals Paul Klee zijn onderwijs noemde: 'de omgang met formele middelen'. Op de voorgrond trad een generatie die geheel in de Bauhaus sfeer was opgegroeid en nu meester was geworden, zoals o.a. Josef Albers (Vorkurs), Herbert Bayer (typografie), Marcel Breuer (meubel-werkplaats). Dat is een grote prestatie voor slechts enkele jaren onderwijs. Uit ateliers die zich schijnbaar van de wereld hadden afgewend ontstond een nieuw soort serieproducten.
Typerend is de uitvinding van de stalen buisstoelen door Marcel Breuer. In het begin was de industrie niet echt enthousiast. Toen Gropius aan de Mannesmann fabriek vroeg om een paar meters buis om te proberen hier stoelen uit te maken, bracht men daar tegenin dat men voor zulke grappen geen materiaal over had. Later veranderde de houding van de industrie echter wezenlijk.

Na 1928 leidde Hannes meyer het Bauhaus.

Nationaal-socialisten
Na de economische wereldcrisis van 1929 beleefden de nationaal-socialisten bij de verkiezingen voor de rijksdag in september 1930 hun eerste grote doorbraak. Tegelijkertijd was ook het aantal kiezers, dat op de communisten had gestemd, toegenomen. Deze polarisering van rechts en links ten kosten van de gematigde krachten herhaalde zich bij de verkiezingen voor de landdag, het regionale parlement, in Thüringen, waartoe ook Weimar behoorde, en bij de gemeenteraad-sverkiezingen in Dessau. De nazi's in Dessau hadden al voor hun overwinning de sluiting van het Bauhaus geëist: 'Onmiddellijk stoppen met alle uitgaven voor het bauhaus. Buitenlandse leerkrachten dienen op staande voet ontslagen te worden. Het is onverenigbaar met de verantwoordelijkheid van een goed gemeentebestuur tegenover haar burgers, dat Duitse volksgenoten hongeren, terwijl buitenlanders in zeer rijke mate bekostigd worden uit de belastingcenten van de noodlijdende bevolking.'

Vanaf 1930 leidde [Ludwig Mies van der Rohe] de instelling.

Na sluiting van het Bauhaus Dessau in september 1932 werd het als particulier instituut in een leegstaande telefoonfabriek te Berlijn door Mies van der Rohe heropgericht. In april 1933 werd het definitief gesloten na een in scène gezette huiszoeking door de Gestapo om aan te tonen, dat het Bauhaus een 'bolsjewistisch' instituut was geweest; alleen een dergelijke beschuldiging kon juridische consequenties hebben.

De ontwikkeling van het Bauhaus liep vrijwel parallel met de geschiedenis van de eerste Duitse Republiek: in 1919 opgericht in Weimar, de plaats waar de Nationale Vergadering voor de uitwerking van een nieuwe grondwet bijeengekomen was tot het ontbinden van de school in 1933 in Berlijn, enkele maanden na de ‘machtsgreep' van de Nationaal-socialisten.

Uitwijking van verschillende Bauhaus kunstenaars naar de Verenigde Staten.

De invloed van het oorspronkelijke Bauhaus blijft naleven in o.a.
New Bauhaus Chicago (o.l.v. laszlo moholy-nagy)
Black Mountain College (o.l.v. josef albers)

Met belangrijke abstracte kunstenaars als medewerkers was het Bauhaus een instituut dat aan alles waar maar vorm aan kan worden gegeven, van bouwwerken tot allerlei industrieel vervaardigde gebruiksvoorwerpen, een functioneel esthetisch karakter wilde meegeven. In de 'Bau der Zukunft' moesten de architectuur, de plastische kunsten en de schilderkunst met elkaar versmelten. Deze eenheid moest de kunstenaars behouden voor een isolement en moest hen aanzetten ook in de toegepaste kunst actief te zijn. Vooral de nieuwe, doelmatige vormgeving van gebruiksvoorwerpen was baanbrekend.

De Bauhaus stijl is herkenbaar dankzij het feit dat het wezenlijke en tegengestelde van afzonderlijke materialen wordt geaccentueerd, dat de contrasten in kleuren en vormen groot is en dat vooral de basisvormen cirkel, vierkant en driehoek worden toegepast.

Das Bauhaus in de Architectuur
Hoewel het Bauhaus is opgericht in een geest die het grote belang van 'het bouwwerk' erkende, was architectuur in de eerste acht jaar geen onderdeel van de opleiding. Desondanks is de invloed van het Bauhaus nog steeds te zien in het gebruik van geprefabriceerde onderdelen en in het functionele ontwerp van vele hedendaagse woningen. Het Bauhaus veranderde ook de manier waarop architectuur wordt onderwezen (vooral in de Verenigde Staten) door studenten praktische training te geven in kunst en ambacht en het Modernisme onderdeel te maken van de studie.

In zijn openingsrede pleitte de oprichter van Het Bauhaus, Walter Gropius, voor het slechten van de barrières tussen kunstenaars en ambachtslieden. Tegelijkertijd proclameerde hij: 'het einddoel van alle creatieve activiteit is het bouwwerk.'

zie hier meer over bauhaus-en-architectuur.

Zie ook Bauhaus design op de website van Galerie Kunstbus


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1762.