kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Bořek Šípek

Praagse ontwerper, glaskunstenaar, meubeldesigner en architect, geboren in 1949 in Praag, Tsjecho-Slowakije.

Borek Sipek, die vooral bekend is als glaskunstenaar, heeft in zijn leven een indrukwekkende verscheidenheid aan vazen, kommen, bokalen en andere glasobjecten ontworpen die zich kenmerken door een opvallende verticaliteit en het gebruik van vrolijk gekleurd glas. Met groot respect voor het verleden ontwerpt Sípek nieuwe vormen die recht doen aan de eigentijdse mentaliteit. Functionaliteit is voor de ontwerper van secundair belang. Zijn vrolijk gekleurde vazen, kommen, en bokalen zijn eventueel wel te gebruiken, maar praktisch huis- en keukengerei is het niet.

Samen met Philippe Starck en Ettore Sottsass heeft Borek Sipek aan de wieg gestaan van de nieuwe vormgeving die in de jaren '80 van de vorige eeuw werd geïntroduceerd. Tegenover het toenmalig functionalisme in de vormgeving van meubelen en gebruiksartikelen volgens de opvatting 'form follows function' stelde Sipek de slogan 'style forms function', titel van de tentoonstelling van zijn werk in het Stedelijk Museum van Amsterdam in 1991. Anders gezegd: hij verkoos de fantasie in de vormgeving boven de efficiënte rechtlijnigheid. Sipek gelooft dat het rationalisme "de functie negeert en de menselijke individualiteit minacht" in zijn technologische kundigheid. Hij vindt dat design een uitdrukking of interpretatie moet zijn van de cultuur waarin het is gemaakt en dat design meer met kunst dan met techniek te maken moet hebben. Zijn postmodernistische idioom en de verwerping van de rationalistische industriële aanpak had tot gevolg dat Sipek meubelen, maar vooral glasobjecten maakte die door de kunstcritici als sprookjesachtig en feeëriek werden bestempeld. Zo maakte hij drinkglazen zonder voet die dus niet neergezet konden worden als baldadig protest tegen de dwingende functionaliteit.

“De belangrijkste factor in het hedendaagse design is niet dat het attractief is maar dat er een goede verhouding is met de individualiteit. Zij die denken dat functionaliteit het belangrijkste element is, kan ik nu zeggen dat zij blijven steken zijn in het meest elementaire en het meest primitieve stadium van de ontwikkeling van het design.” - (Borek Šípek)

Sipek heeft een speciale band met het materiaal glas, zoals blijkt uit zijn woorden: 'Het is fantastisch materiaal. Het lijkt soms of ik alleen in glas werk, omdat ik er zoveel mee bezig ben. Maar de dans voor de glasoven blijft me fascineren'. De glasobjecten van de kunstenaar weerspiegelen een spel van tegenstellingen: ernst tegenover komisch, waardevol tegenover waardeloos, functioneel tegenover nutteloos. Sipek zelf verklaart: 'Ik wil dingen maken die zo'n expressieve kracht bezitten dat mensen er verliefd op worden'.
Zijn exclusieve handgemaakte en mondgeblazen collecties worden gemaakt in kleine ambachtelijke ateliers in zijn geboorteland Tsjechië. Ze worden merendeels geblazen in de Ajetofabriek, in het noorden van Tsjechië; een streek die vermaard is om zijn glasproductie.

De stijl van Sípek is niet alleen onmiskenbaar in zijn glas, maar ook in zijn meubelontwerpen en in zijn andere interieurvormgeving. Hij houdt zich bij design vooral bezig met zaken die traditioneel gezien tot de architectuur behoren en een culturele invulling zijn van de (woon)omgeving. Je merkt het meteen wanneer je oog in oog staat met zijn toch wel aparte stoelen. Binnen het maken van zijn ontwerpen hecht hij veel waarde aan de zintuiglijke ervaring. Het object moet emoties kunnen oproepen. Niet voor niets wordt Sipek de ‘vormgever van de emotie’ genoemd.

Sipek volgde een architectenopleiding en ook met deze ontwerpen maakte hij wereldwijd furore. Zo tekende hij de Parijse boetiek van modeontwerper Karl Lagerfeld (1994), ontwierp hij de opera van Kyoto in Japan, op verzoek van voormalig president Vaclav Havel stond hij in 1992 in voor de restauratie van de Burcht van Praag, hij ontwierp galerie/restaurant Arzenal in Praag (Tsjechië, 1998) en het Skodapaviljoen van Autostadt in Wolfsburg (Duitsland, 2000).

Sipeks ‘neobarokke’ werk is ondermeer opgenomen in de vaste collecties van het Museum of Modern Art in New York, het Praagse Museum voor Decoratieve Kunst, het Design Museum in Londen, het Vitra Design Museum in Weil am Rhein (Zwitserland) en het Musée des arts décoratifs te Parijs.

Biografie
Borek Šípek begint in Praag zijn studie in vormgeving van meubelen waar hij in 1968 afstudeert. Na de bezetting van Praag in 1968 wijkt hij uit naar Duitsland waar hij architectuur studeerde aan de Hochschule für Bildende Künste in Hamburg en aansluitend daarop filosofie aan de Universiteit van Stuttgart.

Zijn studie architectuur zet hij voort aan de Delftse Technische Hogeschool waar hij in 1979 promoveerde tot doctor in de technische wetenschappen.

Van 1977 tot 1979 werkte hij als technisch assistent op het instituut voor industriële vormgeving van de universiteit van Hannover en de vier jaar daarop gaf hij colleges ontwerptheorie aan de universiteit van Essen.

Hij krijgt internationale bekendheid door de toekenning van de Architectuurprijs van Duitsland 1983 voor het ontwerp van het glazen huis voor zijn zus Stanislava Sipkova in Hamburg.

In hetzelfde jaar gaat hij naar Amsterdam waar hij samen met David Palterer (1949) de studio 'Alter Ego voor vormgeving en architectuur' opent. Door het uitblijven van architectuuropdrachten legde Sipek zich toe op het ontwerpen van glaswerk, meubels en andere gebruiksvoorwerpen. Hij zet de designwereld op zijn kop door de fantasie radicaal voorrang te geven op efficiëntie. Zijn drinkglazen zonder voet mogen dan sierlijk wezen, op tafel neerzetten kan je ze niet.

Zijn ontwerpen werden al vlug ontdekt door toonaangevende designtijdschriften en hij verwierf een internationale bekendheid. Men prees zijn eigenzinnige vormgeving die gezien werd als het resultaat van een zeer persoonlijke visie.

Poëtisch en soms overdadig vormgegeven glaswerk en meubels: vooral daaraan dankt Borek Sipek zijn bekendheid. Tijdens zijn verblijf in Amsterdam in de jaren tachtig en negentig vertegenwoordigde hij daarmee een stijl die nogal on-Nederlands was maar waarvoor hij hier wel veel waardering kreeg. Šípek laat zich graag inspireren door culturen, materialen en Ambachten uit verschillende perioden en windstreken. Zijn werk realiseert hij met de beste ambachtslieden: Japanse lakwerkers, Italiaanse meubelmakers en glasblazers uit zijn vaderland Tsjechië. In navolging van zijn grote voorbeeld de Tsjechische architect Joze Plecnik combineert hij graag verschillende materialen en technieken in één ontwerp.

Hij verwierf bekendheid met zijn grillige vormen en ongebruikelijke combinaties van materialen en met zijn geblazen glas, dat werd geproduceerd in Murano voor Sawaya & Moroni en in Novy Bor in Tsjechië. Verder heeft hij meubilair ontworpen voor Néotu en Vitra en glas voor Quartett. Het servies Semaine, uitgevoerd in de bekende porseleinfabriek in Sèvres en het bestek dat hij voor het Italiaanse Driade ontwierp, zijn industrieel geproduceerde gebruiksvoorwerpen. Ook in deze serieproducten realiseert Šipek Poëzie en verfijndheid. Hij daagt de producenten daarbij uit tot het uiterste van hun kunnen, zoals bij het opengewerkte Porselein van Semaine.

Zijn eerste architectuuropdrachten in Nederland waren kleinschalig: de inrichting van een ontvangstruimte in het Rotterdamse World Trade Center (1987) en de verbouwing en inrichting van de coffeeshop Daybreak (1989) in Amsterdam. Met het groeien van Sipeks reputatie als vormgever namen ook zijn architectuuropdrachten toe, waaronder de verbouwing van een winkelgalerij en fotowinkel in Gulpen (1993) en van de winkel van modeontwerper Karl Lagerfeld in Parijs (1994).

Vanaf begin jaren negentig geldt Sipek internationaal als een gevierd ontwerper. Zijn stoel Bambi (1983) is een internationale icoon geworden en de grillig gevormde vazen en kroonluchters vinden gretig aftrek.

In 1989 kende het Amsterdamse Fonds voor de Kunst aan Sipek de Kho Liang Ie-prijs toe. In haar rapport karakteriseerde zij Sipek terecht als een "vormgever van de emotie". Een tweede belangrijke Nederlandse prijs, die hij in 1993 ontving, is de Prins Bernhard Fonds Prijs voor Toegepaste Kunst en Bouwkunst. Het bedrag dat aan deze prijs is verbonden, 100.000 gulden, wordt op uitdrukkelijk verzoek van Sipek aangewend voor de restauratie van de Burcht in zijn geboortestad Praag. In 1992 heeft president Vaclav Havel van de Tsjechische Republiek hem als architect aangesteld voor de renovatie van dit complex, deels middeleeuwse gebouwen.

Momenteel woont en werkt vervolgens in Nederland en in Tsjechië waar hij, naast zijn werkzaamheden aan de Burcht, les geeft als hoogleraar architectuur aan de Praagse Academie voor Toegepaste Kunsten.

Websites: www.boreksipek.cz


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 36.