kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Hedwig beker

Bekervormige glazen van dik, doorschijnend glas met een grijsgroene of gele tint, in hoogte varierend van 6,5 tot 11 cm. De versiering bestaat uit gestileerde motieven zoals leeuwen, adelaars of griffioenen in Hochschnitt.

Dit type glas wordt 'Hedwig beker' genoemd, naar de heilige Hedwig (1174-1243), de beschermheilige van Silezië en Polen, die twee soortgelijke glazen die zich in Breslau bevinden in bezit zou hebben gehad.

Hedwig beker, 10de-12de eeuw, Honingkleurig glas, geslepen en gegraveerd, h. 14,7 cm; diam. 13 cm, Rijksmuseum Amsterdam
Een beker van vrij dik, honingkleurig glas, versierd met dieren: een adelaar en twee leeuwen. De dieren zijn weergegeven in vereenvoudigde vormen, geometrischer dan in de werkelijkheid. Dit glas is het oudste glas uit de collectie van het Rijksmuseum. Het is gemaakt tussen de 10de en de 12de eeuw. De herkomst is niet met zekerheid bekend, maar het lijkt logisch dat het glas is gemaakt in Byzantium of Egypte: plaatsen waar de glasproductie en glasdecoratie in die tijd een bloeiperiode doormaakten.
De dieren staan in verhoogd reliëf op het glas: ze zijn niet ingekerfd, maar uitgespaard, terwijl het glas rondom de dieren is weggeslepen. Hierdoor krijgt de decoratie meer dieptewerking. Binnen de omtrek van de dieren zijn vormen aangebracht door middel van parallelle of elkaar kruisende ingeslepen streepjes: arceringen of kruisarceringen. In de vleugels van de adelaar bijvoorbeeld zijn arceringen in verschillende richtingen met elkaar gecombineerd.
Zulke eenvoudige, gestileerde afbeeldingen van adelaars en leeuwen werden ook vaak door ridders gebruikt op hun wapenschilden en zijn later terecht gekomen in landen- en familiewapens. Het glas toont meer overeenkomsten met deze wapens. De leeuwen hebben hun hoofd naar de beschouwer toegedraaid en hebben hun poten opgeheven alsof ze lopen. In de wapenkunde zou zo'n leeuw een 'gaande, aanziende leeuw' worden genoemd. Boven de leeuwen zijn ook wapenschilden aangebracht, met geometrische figuren: een driehoekige basisvorm met daarin nog drie driehoeken. In totaal ontstaan hierdoor 10 grote en kleine driehoeken. Of het wapen ergens naar verwijst, is niet bekend.
In een latere periode is aan de onderkant van het glas nog een tekst toegevoegd: 'Alsz diesz glas war alt tausent jahr Es Pfalzgraf Ludwig Philipsen verehret war: 1643' (Toen dit glas duizend jaar oud was, is het aangeboden aan de Paltsgraaf Ludwig Philipsen: 1643). De tekst is aangebracht met de techniek van de diamantgravure: met een scherp diamantpuntje zijn de letters in het glas ingegraveerd. De woorden vormen een spiraal rondom de iets dikkere punt in het midden, het pontilmerk genoemd.
Ondanks het hoge niveau van de Oosterse glaskunst, was er in Nederland in de 18de eeuw weinig waardering voor. Ook dit glas heeft gedurende een lange tijd weinig aandacht gekregen. Via de familie van de Paltsgraaf kwam het in bezit van een Friese tak van de Nassau familie. Op de lijsten van kostbaarheden die de familie van tijd tot tijd opstelde kwam het al snel niet meer voor. In het buitenhuis 'Oranjewoud' lag het zelfs jarenlang in een kastje in de dienstbodekamertje, weggemoffeld tussen de oude lakens! Het eerherstel kwam pas in 1800: in dat jaar werd het glas, samen met andere geconfisceerde bezittingen van de stadhoudersfamilie, tentoongesteld in Huis ten Bosch in Den Haag.

Er werd altijd verondersteld dat Hedwig-glazen uit Egypte stamden. Recente onderzoekingen hebben het echter waarschijnlijk gemaakt dat deze glazen in de 12de eeuw in Kiëv in Rusland werden gemaakt.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 664.