kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 26-06-2008 voor het laatst bewerkt.

Jac. van den Bosch

Nederlandse meubel- en interieurontwerper, graficus, schilder, glaskunstenaar, ontwerper, architect, tekenaar en auteur, geboren 19 oktober 1868 Amsterdam - overleden 27 augustus 1948 Haarlem.

Hij hield zich voornamelijk bezig met interieurkunst en heeft aan het begin van de 20ste eeuw een belangrijke vernieuwende invloed gehad. Het oeuvre van Van den Bosch laat zien dat hij meerdere kunstvormen meester was. Hij was architect van villa's en stadshuizen. Ontwerper van talloze moderne meubelen, tapijten, tegels, aardewerk, haarden, lampen, klokken, ombouwen voor piano's, lambriseringen, stofschilderingen en gebrandschilderde glas-in-loodramen. Jac. P. van den Bosch heeft geprobeerd kunst, ambacht en industrie met elkaar te verzoenen.
Samen met zijn compagnon en voorbeeld Hendrik Petrus Berlage, richtte Van den Bosch in 1900 de firma ’t Binnenhuis op. Hier vervaardigden zij ‘in innige heerlijke samenwerking’ talloze meubels.
Jac. van den Bosch is vooral bekend om zijn constructieve meubelontwerpen. Later vierde hij ook bescheiden successen met ontwerpen in de stijl van de Amsterdamse School.

Biografie
Jaap of Jac. P. van den Bosch werd in 1868 geboren in de Vijzelstraat 90 in Amsterdam. Zijn ouders hadden een kantoorboekhandel in de toen nieuwe wijk de Pijp.

Hij genoot van 1885-1890 zijn opleiding als decoratieschilder en tekenaar aan de Kunstnijverheidsschool Quellinus Amsterdam, de Tekenschool voor Kunstambachten Amsterdam en Rijksnormaalschool voor Kunstnijverheid in het Rijksmuseum.

Als tekenaar bij een meubelfabriek leerde hij H.P. Berlage kennen. Ook werd hij beinvloed door Walter Crane, William Morris, John Ruskin en door het concept van gemeenschapskunst.

In de periode 1898-1900 was hij handelsreiziger bij Faience en Tegelfabriek Holland te Utrecht. Tegelijkertijd had hij een eigen nering als tekenaar en ontwerper. In zijn eigen tijd ontwierp hij tegelpatronen die de fabriek aanvakelijk niet in productie wilde nemen. Als handelsreiziger presenteerde hij deze ontwerpen tóch bij zijn klanten die zo enthousiast waren dat ze alsnog in productie werden genomen. En met veel succes!

Kamerscherm, ca. 1900, eikenhout en zijde, 193 x 51,50 cm.
Dit driedelige kamerscherm is gedecoreerd met op zijden panelen handbeschilderde pauwen. Het werk laat zien dat Van den Bosch oorspronkelijk was geschoold als tekenaar en toont tevens zijn voorliefde voor ambachtelijke kunst. In zijn stofschilderingen vertoont Van den Bosch uitsluitend aan de natuur ontleende decoratieve thema’s, zoals de pauwen op dit kamerscherm.

Samen met Hoeker en Berlage richt hij in 1900 als reactie op de ontwerpen van Arts and Crafts het Amsterdamse verkooplokaal voor kunstnijverheid 't Binnenhuis op. Hun ideaal was het maken van kunstnijverheidsproducten in een constructief en decoratief verantwoorde, architectonische stijl. Bij de oprichting werd hij aangesteld als adjunct-directeur (met als een van de directeuren Berlage). Vanaf 1916/1919? was hij directeur-eigenaar tot 1929. In het opusboek van 't Binnenhuis staan maar liefst zo'n 2.350 ontwerpen van voornamelijk meubels waarvoor Van den Bosch verantwoordelijk is geweest.

Hij richtte in 1904 met H. Hana, K. van Leeuwen, A. Molkenboer en W. Penaat de Nederlandse Vereniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst (VANK) op waarin zich kunstenaars verenigden die vóór die tijd aangesloten waren geweest bij schilders- of architectenverenigingen; was van 1908 tot 1912 voorzitter.

Hij schreef onder meer in 'Onze Kunst'.

Jac. van den Bosch ontwierp in de beginperiode van 't Binnenhuis meubelen in dezelfde rationalistische stijl als die van Hendrik Petrus Berlage (1856-1934). De eigen ontwerpen van Van den Bosch worden gekenmerkt door dezelfde strikte principes als waarmee het mede door hun opgerichte 't Binnenhuis zijn doelstellingen wilde realiseren: "eerlijk materiaalgebruik, 'zuivere' samenstelling en versiering die door de constructie werd bepaald."

Zoals zovele kunstenaars van zijn tijd, heeft Van den Bosch bij het ontwerpen gebruikgemaakt van een systematische ontwerpmethode. Hij had hiertoe een proportiesysteem ontwikkeld dat erop neerkomt dat de vormgeving van een meubel werd teruggebracht tot een aantal vierkanten waaromheen een cirkel werd getrokken. Deze cirkel vormde op zijn beurt het uitgangspunt voor een volgend vierkant, waaromheen weer een cirkel kon worden getekend, welke handeling in principe eindeloos kon worden herhaald. De hierdoor ontstane maatverhoudingen zorgden voor een uitgebalanceerd ontwerp waarvan alle onderdelen in harmonie op elkaar waren afgestemd. Gezien de afstand die tussen de cirkels ontstond, gaf Van den Bosch dit ontwerpsysteem de naam sferensysteem. Tot welke resultaten deze ontwerpmethode kan leiden, laten veel interieurs uit het begin van de eeuw zien. De houten meubelen vallen op door hun heldere constructie, eerlijk materiaalgebruik en de spaarzaam toegepaste versiering. Conform de rationele principes van Berlage eindigen de stijlen in decoratief snijwerk, veelal van de hand van de beeldhouwer M.J. Haek en worden de panelen van de deurtjes versierd met geometrisch inlegwerk van zwart ebbenhout. Ook de uitvoering van de pennen legt de nadruk op de wijze waarop de verschillende constructieve onderdelen met elkaar zijn verbonden.

Van den Bosch maakt bij het ontwerpen, zoals veel van zijn collega's in die tijd, gebruik van een door hem ontwikkeld proportiesysteem - Van den Bosch noemde zijn ontwerpsysteem het sferensysteem - waarbij de vormgeving van een meubel werd teruggebracht tot een aantal vierkanten waaromheen een cirkel werd getrokken. Deze cirkel vormde dan weer de basis voor een volgend vierkant, waaromheen dan weer een cirkel kon worden getekend, en ga zo maar door. Hierdoor ontstond een uitgebalanceerd ontwerp waarvan alle onderdelen harmonisch op elkaar waren afgestemd.
Zijn ontwerpen vallen op door een heldere constructie, eerlijk materiaalgebruik en spaarzaam toegepaste versiering. Conform de rationele principes van Berlage eindigen de stijlen van zijn meubelontwerpen in decoratief snijwerk, veelal van de hand van de beeldhouwer M.J. Haek. Ook de uitvoering van de pennen legt nadruk op hoe de verschillende constructieve onderdelen met elkaar verbonden zijn. De panelen van de deurtjes werden meestens versierd met geometrisch inlegwerk van zwart ebbenhout.

Een aantal jaren na het vertrek van Berlage in 1913 bij 't Binnenhuis nam Van den Bosch aarzelend - mede ingegeven door economische motieven - elementen van de expressieve stijl van de Amsterdamse School over in zijn ontwerpen, een invloed die rond 1920 manifest werd. In de geest van de Amsterdamse School ontwierp Van den Bosch in de jaren twintig meubelen die kunnen wedijveren met die van Piet Kramer (1881-1961) en Michel de Klerk (1884-1923). Hij bleef echter, voor zover mogelijk, trouw aan zijn constructieve principes en hang naar eerlijk materiaalgebruik.

In 1920 schreef Van den Bosch 'Opus 1957' bij in zijn Opusboek, een eetkamer in opdracht van de familie De Vries Van Buuren. Het buffet, het enige meubel van het ontwerp waarvan de huidige verblijfplaats bekend is, is kenmerkend voor de overgang van de sobere 'redelijke' stijl naar veel bombastischer meubelen. Kenmerkend voor zijn Amsterdamse School-stijl zijn ook de klossen waarop het buffet rust en de organisch gevormde handgrepen. Zowel in de hoofdvorm ols in de detaillering is er sprake van een organische lijnvoering die wordt versterkt door plastisch decoratieve details als het beeldhouwwerk dat de stijlen bekroont. Het buffet en een dressoir werden voorzien van bijzonder houtsnijwerk van Anton Stoltz, die sinds 1907 aan 't Binnenhuis was verbonden. De in coromandelhout uitgevoerde beesten zijn zeer waarschijnlijk geheel aan het brein van deze vergeten beeldhouwer ontsproten. - (Schilderijen van Van den Bosch zoals dit Winterlandschap (naar een landschap bij Overveen) uit 1927 zijn zeldzaam. Het was bedoeld als een cadeau voor de vrouw van zijn vriend enmecenas, de chemicus Van Velsen Camphuys, woonachtig te Bloemendaal maar directeur van de kininefabriek in Amsterdam.
De lijst van essen- en rozenhout is door Van den Bosch zelf ontworpen en was te koop in ’t Binnenhuis.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1585.