kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 26-08-2008 voor het laatst bewerkt.

Jan Eisenloeffel

Nederlandse tekenaar, ontwerper en maker van metalen, glazen en keramische gebruiks- en siervoorwerpen, geboren 10 januari 1876 Amsterdam - overleden 17 september 1957 aldaar.

Eisenloeffels specialiteit was het maken van gebruiksvoorwerpen in metaal. Op foto’s van esthetisch verantwoorde Nederlandse interieurs uit het begin van de twintigste eeuw ziet men steevast een lamp of een metalen theeservies van zijn hand. Vooral de vele serviezen, waterketels en bureausets die hij maakte, zien er met hun strakke vormgeving uit alsof ze industrieel zijn geproducerd of dat zouden kunnen zijn, maar dat is schijn. Zelf hechtte hij aan een ambachtelijke werkwijze, zoals ook tot uiting komt in de eenvoudige maar nogal kostbare versiering van de voorwerpen, met email of halfedelstenen.

Omstreeks 1895 werden in Nederland de eerste zilveren voorwerpen gemaakt in een nieuwe stijl die aansloot op de internationale Art Nouveau met zijn kenmerkende zweepslaglijnen en asymmetrische florale ornamentiek. Aanvankelijk werden vertrouwde klassieke vormen versierd met de naturalistische, min of meer gestileerde motieven waarmee men de gewenste modieuze lijnen kon verkrijgen. Toen echter decoraties de vormen gingen overheersen werd deze stijl voor Nederland eigenlijk te extravagant.
Naast de decoratieve richting Art Nouveau kende de Nieuwe Kunst in Nederland een tweede stroming waarin sobere vormen met onopvallende geometrische versieringen belangrijker waren dan uitbundige ornamenten. Op het gebied van metaalbewerking was Jan Eisenloeffel de voornaamste voorvechter van deze constructieve richting. Hij ontwierp zilveren en andere metalen voorwerpen die waren aangepast aan de eisen voor serieproductie: de losse onderdelen konden met behulp van machines worden gemaakt en eenvoudig worden gemonteerd. Hij ging hierin zo ver dat hij de onderdelen waaruit een gebruiksvoorwerp werd samengesteld door middel van sierklinknagels benadrukte.

Biografie
De edelsmid Johannes Wigbold Eisenloeffel ontving zijn opleiding aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers in Amsterdam (1892-1896).

In 1896 trad Eisenloeffel in dienst van de firma Hoeker. Zijn voogd Ferdinand Hoeker was met zijn zoon Willem de eigenaar van een bekend zilveratelier in Amsterdam waar Eissenloeffel tussen 1893 en 1896 al tijdens zijn opleiding had gewerkte.

In 1898 stelde Hoeker hem in staat een jaar naar Rusland te gaan om daar het emailleren onder de knie te krijgen. Hij verbleef in Moskou en St.-Petersburg, waar hij de graveer- en emailleertechnieken van Peter Carl Fabergé (1846-1920) bestudeerde.

Toen hij terugkwam in Nederland kreeg hij de artistieke leiding over de door Willem Hoeker in 1897 opgerichte metaalwerkplaats Amstelhoek, een fabriekje waar zowel sier- en gebruiksaardewerk werd vervaardigd afgeleid van Oudgrieks vaatwerk, slank van vorm en versierd met abstract-geometrische motieven. In de daaropvolgende jaren kwam er ook een afdeling voor metaalbewerking en een meubelwerkplaats bij. Chris van der Hoef (ceramiek) en Jan Eisenloeffel (metaal) waren de belangrijkste ontwerpers.

Omstreeks 1899 werd Eisenloeffels interesse gewekt voor de moderne beweging in de decoratieve kunst. Architecten als H.P. Berlage en K.P.C. de Bazel, die een duidelijk zichtbare constructie en eerlijk materiaalgebruik voorstonden, beïnvloedden hem. Een strakke belijning, eenvoudige vormen en een duidelijk zichtbare constructie kenmerken zijn ontwerpen uit deze jaren.

Op de wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs waren in het Nederlandse paviljoen beide richtingen vertegenwoordigd. De Koninklijke Utrechtse Fabriek van Zilverwerk van C.J. Begeer toonde een zeer uitgebreid koffie- en theeservies versierd met gestileerde distelmotieven naar ontwerp van prof. A.F. Gips. Dit servies bevindt zich nu in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.
De firma Hoeker & Zoon uit Amsterdam presenteerde een aantal voorwerpen naar ontwerp van Jan Eisenloeffel. Dit zilver met ongebruikelijke geometrische geëmailleerde of ajour-gezaagde ornamenten was vervaardigd in het atelier voor moderne edelsmeedkunst in de werkplaats Amstelhoek. De vierkante, cirkel- en ruitvormige ornamenten die hij veel toepaste, ontleende hij aan oude Japanse familiewapens.

Zijn meest succesvolle ontwerp is een theeservies in geelkoper. De constructieve elementen, zoals klinknageltjes, werden door hem als versieringsmotieven in het werk gebruikt. De vorm van de theepot gaat direct terug op een traditioneel model van een Japanse saképot.

In 1901 ontving hij de opdracht om ter gelegenheid van het huwelijk van Koningin Wilhelmina in 1901 een zeer uitgebreid zilveren tafelgarnituur te ontwerpen.

Eisenloeffels ontwerpen werden verkocht via 't Binnenhuis en later via zijn eigen firma De Woning. 't Binnenhuis wilde eenvoudige, maar vooral ook betaalbare en functionele producten maken waarbij de hele maatschappij gebaat zou zijn. De samenwerking met 't Binnenhuis en Amstelhoek verliep echter moeizaam waarop Eisenloeffel zich terug trok.

In 1902 was Eisenloeffel een metaalbewerkingsbedrijf met J.C. Stoffels begonnen en een jaar later werkte hij mee aan de oprichting van de Amsterdamse winkel 'De Woning', waar hij zijn eigen ontwerpen op de markt bracht. De Woning streefde vergelijkbare idealen na als 't Binnenhuis. Uit zijn atelier kwam met de hand gemaakt zilveren serviesgoed, maar ook machinaal vervaardigde koperen voorwerpen. In later jaren maakte hij vooral met email en edelstenen versierde unica en van 1900 tot 1908 werden vazen en serviezen uitgevoerd bij de Distel.

Zilver, email, ebbenhout, riet, 17,7 x 12 cm (theepot)
De Amsterdamse edelsmid Jan Eisenloeffel staat bekend om zijn strak vormgegeven gebruiksvoorwerpen. Ook dit theeservies uit 1903 is sober van vorm en verfijnd in de detaillering. Het servies bestaat uit een theepot, een suikerpot en een melkkannetje. De drie voorwerpen hebben vrijwel rechte wanden. Het zilver is met een hamertje gedreven, zoals te zien is aan de bobbeltjes in het metaal. Het servies oogt eenvoudig en zonder opsmuk. Toch heeft Eisenloeffel kleine versieringen aangebracht, zoals de gestileerde bloemmotieven in email cloisonné op de deksels. Bijzonder is ook hoe de zilversmid de tuiten, de handvatten en de hengsels heeft bevestigd: hij klonk ze met kleine nageltjes vast. Dit ziet er stoer en ambachtelijk uit en werkt tegelijk decoratief. - (Kunst aan het Volk', die ernaar streefde de kwaliteit van alledaagse voorwerpen te verbeteren.

In 1904 was hij een van de oprichters van beroepsvereniging de VANK.

Van 1904 tot 1907 ontwierp Eisenloeffel metaalwerk en tafelgerei voor C.J. Begeer in Utrecht. Vervolgens gaat hij werken bij de Vereinigte Werkstätten für Kunst im Handwerk (Verenigde ateliers) in München. In 1908 keerde Eisenloeffel weer terug naar Nederland en begon hij een atelier in de kunstenaarskolonie in Laren.

Eisenloeffel beijverde zich zeer voor het ideaal om goed vormgegeven vorwerpen voor een groot publiek bereikbaar te maken. Hierin slaagde hij maar gedeeltelijk omdat zijn ontwerpen toch nog te duur waren. Na 1910 legde hij zich noodgedwongen meer en meer toe op luxe voorwerpen met een zeer gedetailleerde decoratie en geëmailleerde kleuraccenten, waarmee hij rijke opdrachtgevers als de Rotterdamse reder AJ.M. Goudriaan aan zich bond. Hij gebruikte toen vooral de Chinese en Javaanse kunst als inspiratiebron. Zijn vernieuwende werk uit de zogenoemde constructieve richting in de kunstnijverheid van ca. 1896 tot 1908 is veruit het bekendst geworden. De rijkversierde objecten uit zijn tweede periode krijgen pas de laatste jaren meer waardering.

In zijn latere werk liet hij zoals gezegd soberheid varen en maakte hij soms zeer extravagante voorwerpen, zoals de grote klok, bedoeld als showpiece voor de grote Exposition Internationale des Arts Décoratifs die in 1925 in Parijs werd gehouden. De versiering, met veel inlegwerk en email en met opengewerkte randen, geeft de klok een exotisch aanzien. Blijkbaar liet hij zich inspireren door voorbeelden van Indische of Indonesische architectuur en siervoorwerpen. (collectie stedelijk museum Amsterdam)

In 1928 ontwierp Eisenloeffel voor de Kristalunie te Maastricht een uitgebreid kristallen drinkservies van een strakke vormgeving, maar overdadig versierd met facetten en diamantslijpsel. Dit naar hem vernoemde servies is tot omstreeks 1970 in productie gebleven.

Zie bron De Zilverbank - Vernieuwende Nederlandse zilversmeden


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1152.

Tweets by kunstbus