kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-01-2009 voor het laatst bewerkt.

Jurriaan Jurriaan-Kok

architect, sierkunstenaar, gemeenteraadslid en wethouder openbare werken en eigendommen.

Zijn dubbele achternaam wordt wel voor een voor- en achternaam aangezien.

Jurriaan Kok die in 1899 zijn familienaam officieel wijzigde in Jurriaan Kok, was architect en vervolgens directeur van de porcelein- en aardewerkfabriek Rozenburg, aandeelhouder van de grondexploitatiemaatschappij Zandoord, lid van de Gemeenteraad voor de Liberale Unie (1908-1913) en wethouder Openbare Werken en Eigendommen (1913-1919).

Biografie
Na zijn studie architectuur aan de Technische Hogeschool in Delft werkte hij voor het architectenbureau van D.P. van Ameijden van Duym in Den Haag. Via Van Ameijden van Duym die regelmatig keramiek ontwierp voor de Rozenburgfabriek werd Kok in 1893 aangesteld als artistiek adviseur van de pottenbakkerij.

De N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg was een aardewerkfabriek die van 1883 tot 1916 in bedrijf was. In 1883 richtte Wilhelm Wolff de N.V. 's Gravenhaagsche Kunstaardewerk fabriek op, met als doel om blauw en gekleurd Oud Delfts aardewerk na te volgen. In 1884 verbond Th.A.C. Colenbrander zich als artistiek leider aan de fabriek. De ontwerpen die hij maakte waren revolutionair. De producten uit die tijd gelden nog steeds als hoogtepunten in de Nederlandse aardewerkindustrie. In 1886 kreeg het bedrijf de naam N.V. Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg.

Na een moeilijke periode zorgde de in 1892 aangetreden directeur Alexander Vosmaer weliswaar spoedig voor technisch en artistiek veel betere producten, maar zag in dat alleen een echt artistiek talent de tijden van Colenbrander zou kunnen doen herleven. Twee jaar later trok hij daarom J. Jurriaan Kok als esthetisch adviseur aan. Toen Vosmaer in 1895 wegens fraude was ontslagen, werd Jurriaan Kok tot algemeen directeur benoemd. Al gauw wist hij de fabriek tot artistieke en financiële bloei te brengen.

Theodorus A.C. Colenbrander (1841-­1930) had abstracte motieven geïntroduceerd, die deden denken aan de Javaanse batikkunst. Onder Kok werd de versiering naturalistischer, echter zonder het Indonesische karakter geheel de rug toe te keren. De keramische kwaliteit werd beter en de decors werden levendiger, met vogels, vissen, soms in combinatie met bloemen, dit in tegenstelling tot de voorgaande donkere bloemendecors. De producten sloten aan bij de zwierige variant van de Art Nouveau uit België en Frankrijk, herkenbaar aan de vormen met golvende omtreklijnen en de sierlijke decors met naturalistische motieven.

In de jaren negentig laveerde Rozenburg tussen kunst en commercie, tussen bouwkeramiek en gebruiksaardewerk. De fabriek maakte onder meer tegeltableaus voor het Stedelijk Museum in Amsterdam en liet zich sterk inspireren door de Britse arts and crafts-stijl. Vazen, pendules, schotels en kruiken werden gedecoreerd met landelijke idylles waarin watervogels en kikkers, zonnebloemen en klaprozen. De decors werden door meesterschilders en hun gezellen ontwikkeld. Inspiratie en kennis werd gevonden in het open veld, aan de Haagse academie of door studie van internationale plaatwerken. De schildersafdeling werd geleid door Dominicus Petrus Johannes de Ruiter, zeker vanaf juni 1897 mogelijk al vanaf augustus 1896.

J. Jurriaan Kok wilde met zeer dunwandig porselein een nieuw en eigentijds product ontwikkelen, dat niet alleen in Nederland maar ook daarbuiten in de smaak zou vallen: het eierschaalporselein.
Het zou enkele jaren duren voordat tot de productie ervan kon worden overgegaan. Er moesten nieuwe ovens die tot een hitte van 1700 graden Celsius konden stoken voor worden gebouwd. Daarnaast duurde het even voor men de juiste samenstelling had gevonden die gemakkelijk was te bewerken en de sierlijke vormen kon aannemen die Jurriaan Kok voor ogen stonden.
Pas in het jaar 1899 kon men spreken van een gelijkmatige productie. Nadat het eierschaalporslein eerst was gepresenteerd aan de Nederlandse pers en Jurriaan Kok aan koningin Wilhelmina enkele stukken cadeau had gedaan, werd het voor het eerst in de verkoop gebracht op de wereldtentoonstelling die in 1900 te Parijs werd gehouden waar de fabriek op slag wereldberoemd werd.
Het nieuwe porselein kreeg lovende kritieken, was al snel vrijwel uitverkocht en zorgde voor lange lijsten met bestellingen. Onder de klanten bevonden zich niet alleen particulieren, maar ook musea, kunstnijverheidsscholen en keramiekfabrieken uit velerlei landen. Op 31 oktober 1900 werd dit succes nog eens bekroond door koningin Wilhelmina die toestemming verleende voor de naamsverandering van de fabriek in 'Koninklijke Porselein- en Aardewerkfabriek "Rozenburg"'.

Het eierschaalporselein was zó verfijnd en zó dun dat het nauwelijks nog gebruikswaarde had. De veelal asymmetrische modellen, geïnspireerd door de zweepslaglijn van de Belgische art nouveau, werden waarschijnlijk door Kok zelf ontworpen en baarden veel opzien. Opvallend zijn de sierlijke handvatten, hengsels en dekselknoppen, die een belangrijke decoratieve functie vervullen. Theepotdeksels nemen de vorm aan van zeepschuimvlokken en handvatten groeien als grillige stengels uit de doorschijnende vormen omhoog. Stoere decoraties maken plaats voor vederlichte scènes met volièrevogels en disteltakken, naturalistische, veelal gestileerde motieven als bloemen, vogels en bijvoorbeeld draken die tweedimensionaal tegen een roomwitte achtergrond zijn aangebracht en daarmee contrasteren.
Het porselein was afgeleid van Aziatische voorbeelden of samengesteld uit licht gebogen vlakken, waarvan de randen met een scherp gepunte hoek aan elkaar sluiten. Een groot deel van het assortiment was alleen bedoeld om te pronk te staan, maar er waren ook voorwerpen die gebruikt konden worden, zoals kandelaars, inktpotten en serviesgoed.

Torenhoge investeringen en een gemis aan innovatieve ontwerpers maken de roem echter broos en fragiel. Het ‘eierschaalporselein’ met Japans georiënteerde decors leverde net als de creaties van Colenbrander, veel waardering op. Maar alleen aan de nieuw ontworpen producten van aardewerk werd in die periode goed verdiend. Het succes van het roomwitte porselein zorgde ook voor veel navolgers als de Goudse plateelbakkerijen Regina en Zuid-Holland. In het eerste decennium van 1900 begon de verkoop terug te lopen. Vanaf 1904 concentreert Rozenburg zich weer energieker op de bouwmarkt. De fabriek lanceert grès dat tegen weersinvloeden bestand is en het is vooral Jan Toorop, een goede vriend van Jurriaan Kok, die jarenlang vol enthousiasme met dit smeuïge materiaal werkt.

Om de dalende omzet tegen te gaan, werd een nieuw product op de markt gebracht, het incruust-aardewerk. En toen dat niets opleverde in 1910 het Juliana-aardewerk.

Na de geboorte van prinses Juliana werd bij de Koninklijke Porselein- en Aardewerkfabriek Rozenburg in Den Haag direct begonnen met de ontwikkeling van een nieuwe serie aardewerk, waarop de gevoelens van nationale trots zouden worden uitgedrukt. J. Jurriaan Kok vroeg zijn studiegenoot Karel Sluyterman en een gewaardeerd ontwerper van kunstnijverheid om de ontwerpen te maken. Deze was al jaren docent ornamentleer aan de Polytechnische School te Delft en een gewaardeerd ontwerper van kunstnijverheid.
Het Juliana- of Princesse-aardewerk kwam pas in de eerste maanden van 1910 op de markt. Weliswaar had de opwinding voor de geboorte van de troonopvolgster Jurriaan Kok op het idee gebracht, maar hij had met de voorbereidingen gewacht tot het prinsesje gezond en wel in haar wiegje lag. Het is duidelijk dat dit aardewerk bij een groot publiek in de smaak moest vallen. De vormen zijn klassiek, de versiering is in symmetrische patronen over de vorm verdeeld en de figuren zijn herkenbaar en gedetailleerd afgebeeld. - (Jurriaan Kok het bedrijf wegens zijn benoeming tot wethouder van 's-Gravenhage. De teruglopende verkoopcijfers en de sterke verhoging van de grondstofprijzen ten gevolge van de Eerste Wereldoorlog eisen definitief hun tol, de productie kwam tot stilstand en de opheffing volgde in 1916.

Websites:
. www.zilverbank.nl
. nl.wikipedia.org
. www.kunstpedia.com


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 56.