kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-09-2013 voor het laatst bewerkt.

Kunstaardewerkfabriek-Sint-Lukas

Kunstaardewerkfabriek St. Lukas

Nederlandse aardewerkfabriek opgericht in 1909 opgericht door A. Enthoven en G.J.D. Offermans in Utrecht - in 1927 verhuisd naar Maarssen - opgeheven na faillissement in 1933.

  Zie ook Kunst - de Nederlandse variant van de Art Nouveau -, hoewel deze traditie toen al over zijn hoogtepunt heen was. De vazen, schalen, kannen en andere voorwerpen werden voorzien van subtiele decoraties en afgewerkt met het zeer kostbare en moeilijk te vervaardigen lusterglazuur.

De specialiteit van Kunstaardewerkfabriek Sint Lukas was het lusterglazuur van Offermans, waar bij de laatste handelingen door toevoeging van metaaloxiden aan het glazuur een parelmoerglans ontstond. Hiermee werd naar Japans voorbeeld in geel, paars en blauw geschilderd. Soms met natuurdecoraties, vooral insekten, planten en vissen.

Historie
Kunstaardewerkfabriek St. Lukas werd met financiele steun van de familie Begeer door A.S. van Enthoven en zijn zwager Gerardus J.D. Offermans opgericht in 1909 voor het vervaardigen van siervoorwerpen "het vervaardigen van en het handeldrijven in kunstaardewerk in den ruimsten zin van het woord". De naam St. Lukas is wellicht ontleend aan de schutspatroon Sint Lukas van het historische (15de tot in de 18de eeuw) gilde waarin schilders, glasschrijvers en gieters verenigd waren.

De grondleggers van de fabriek aan de Stroosteeg in Utrecht, Offermans en Adolf Enthoven brachten ieder een eigen specialisme in: Offermans de technische kennis nodig voor de productie van het kunstaardewerk en de vermogende Enthoven de zakelijke contacten en financiën waarmee de onderneming gerealiseerd kon worden.

G.J.D. Offermans, die voordat hij in 1909 door een groep kapitaalkrachtige investeerders de kans kreeg de lusterglazuren die in goud- en zilverkleuren werden aangebracht te perfectioneren, had daarvoor samengewerkt met Chris Lanooy en al veel kennis en ervaring opgedaan op het gebied van glazuren. Offermans had met het ingewikkelde lusterprocédé ervaring opgedaan bij de Plateelbakkerij Haga uit Purmerend in de periode 1906-1907.

De aardewerkfabriek vervaardigd siervoorwerpen afgewerkt met Lustre-glazuur 'reflet métallique'. Een kostbaar en lastig procédé van Arabische oorsprong. Kostbaar omdat dure metaaldeeltjes - als bijvoorbeeld stofgoud - op het onderglazuur worden gebrand, lastig omdat tijdens het bakken bij een heel specifieke, maar lastig te bepalen temperatuur de zuurstof in de oven snel tot een minimum moet worden teruggebracht. Wanneer dit procédé slaagde, had het glazuur een olieachtige iriserende glans. Het effect van het lusterglazuur werd in St. Lukas vergroot door als ondergrond i.p.v. wit-crème onderglazuur, blauw, geel, rood en paars te kiezen. Vaak werden deze glazuren gecombineerd met naturalistische schilderingen van talentvolle plateelschilders.

Al snel bleek wereldwijd grote belangstelling te bestaan voor de kostbare siervazen met lusterglazuur van St. Lukas. Dit zogenaamde “reflet métallique”, dat onder meer goud en zilver bevat, werd op de Brusselse Wereldtentoonstelling in 1910 gewaardeerd met een Diplôme d'Honneur en kreeg in 1915 in San Francisco en in 1916 in San Diego een Grand Prix.

Toen na een lange aanlooptijd de onderneming – mede door de inzendingen op nationale en internationale tentoonstellingen – voorzichtige winsten begon te boeken, ontstond ernstige tegenslag door het uitbreken van de eerste wereldoorlog en door het overlijden van Offermans. De neergang van de fabriek was niet te stoppen. De eerste jaren had de fabriek een goed gevulde orderportefeuille, maar mede als gevolg van de Eerste Wereldoorlog raakte de fabriek vanaf 1914 op zijn retour. De kosten van het stofgoud, waardoor het glanzende lusterglazuur werd verkregen, waren steeds moeilijker op te brengen.

De problemen duurden voort tot het uiteindelijke faillisement in 1923. Bij de fabriek werkten toen enkel nog de twee plateelschilders Jan C. Heijtze en Albert Seinstra. Zij namen de failliete boedel over, en zetten de onderneming voort onder de naam Firma Heytze en Seinstra.

Dit werd echter geen succes en in 1927 deden zij de fabriek over aan een groep investeerders die de fabriek in afgeslankte vorm verhuisden naar de goedkopere productieplaats Maarssen, waar de fabriek gevestigd werd aan de Westkanaaldijk, en omdoopte tot de NV Kunstaardewerkfabriek St. lukas Maarssen. In Maarssen werden minder dure gebruiksvoorwerpen gemaakt, waaronder eenvoudig St Lukas aardewerk gemaakt met gebruik van uit Utrecht meegebrachte mallen maar zonder de kostbare lusterglazuren. Afgietsels van de eenvoudigste uit Utrecht meegenomen gietmallen kregen een voornamelijk rode, groene of grijze achtergrond met een sober geschilderde decoratie. Alleen de modellen van de producten lieten zien dat er een relatie was met de Utrechtse periode. In plaats daarvan kwamen spuitglazuren. Ook de kleuren en de decoraties veranderden: gele/rode ondergrond gedecoreerd met strepen of gestileerde bloemen.

Door de aanhoudende economische crisis kon ook St. lukas Maarssen het niet bolwerken en in in 1933 moest de fabriek sluiten.

  Zie ook keramiek Aardewerkfabriek St. Lukas op de website van Galerie Kunstbus  


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 40.