kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Nederlandse boekbandontwerpers

Nederlandse boekbandontwerpers tussen 1880 en 1940
Omstreeks 1890 ontstond in Europa een kunststroming; in Frankrijk Art Nouveau, in Duitsland Jugendstil, in Groot-Brittannië Arts and Crafts en in Nederland Nieuwe Kunst genaamd, hoewel hier de namen Art Nouveau en Jugendstil eveneens ingeburgerd zijn.

In de periode 1890-1906 werden boekbanden, boekomslagen en stofomslagen ontworpen door bekende kunstenaars als Jan Toorop (1858-1928), G.W. Dijsselhof (1866-1924), C.A. Lion Cachet (1864-1945), Richard Roland Holst (1869-1938), K.P.C. de Bazel (1869-1923), J.G. Veldheer (1866-1945), Theo van Hoytema (1863-1917), Antoon Derkinderen (1859-1925), R.W.P. de Vries (1874-1952) en anderen.

De genoemde kunstenaars komen voor in de uitvoerige studie door Ernst Braches, Nieuwe kunst en het Boek (2003) genaamd. In deze uitgave wordt ingegaan op de Jugendstil-periode. De meeste ontwerpen worden in dit boek in kleur weergegeven.

Uitgevers benaderden in de genoemde periode deze kunstenaars en gaven hen opdrachten voor band-en omslagontwerpen voor uitgaven van verschillende aard en ook voor omslagen van tijdschriften, bladmuziek en brochures. Bijzonder bij de tijdschrifen zijn de 116 omslagen voor Wendingen, maandblad voor bouwen en sieren van 'Architectura et Amicitia' (1918-1931), die door een aantal van Nederlands bekendste kunstenaars zijn ontworpen.

Na deze periode kwamen tot 1940 boekbanden en stofomslagen in allerlei stijlen op de boekenmarkt. Vanaf 1941 kwam het nog maar sporadisch voor dat er banden en omslagen met een artistiek uiterlijk in omloop kwamen.

De boekbanden voor Louis Couperus
Een goed voorbeeld van artistiek verzorgde boeken is de uitgever L.J. Veen die onder meer voor zijn uitgebreide serie uitgaven van de boeken van Louis Couperus banden liet ontwerpen door onder andere H.P. Berlage (1856-1934), J.G. van Caspel (1870-1928), Theo Neuhuys (1878-1921), Chris Lebeau (1878-1945) en L.W.R. Wenckebach (1869-1937). Onthullende beschrijvingen van deze opdrachten zijn te vinden in H.T.M. van Vliets boek Versierde verhalen, de oorspronkelijke boekbanden van Louis Couperus' werk 1884-1925, waarin alle Couperus uitgaven in kleur worden weergegeven.

Ontwerpers voor W.L. & J. Brusse
Na de liquidatie van de uitgeverij W.L. & J. Brusse, in bedrijf van 1903 tot 1965 in Rotterdam, werd in 1969 de fondsbibliotheek ondergebracht bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Het fonds van Brusse telt 1026 verschillende titels. De meeste titels zijn in de KB aanwezig. De titels zijn uitgebreid beschreven met gegevens over vormgevers, illustratoren, binders en lettertypen. De fondsbibliotheek geeft een vrijwel compleet overzicht van de diversiteit aan publicaties van de Rotterdamse uitgeverij. Deze uitgever schroomde niet om in reclamefolders de namen van de ontwerpers apart te vermelden.

Bij de vormgeving van de uitgaven waren talloze boekbandontwerpers en illustratoren betrokken waaronder S.H. de Roos, H.P. Berlage, Piet van der Hem, Piet Zwart, Paul Schuitema, J.B. Heukelom (1875-1965) en Johan Briedé (1885-1980). Alles is beschreven in W.L. & J. Brusse's Uitgeversmaatschappij 1903-1965 met veel afbeeldingen van boekbandontwerpen en boekomslagen.

Fré Cohen en haar uitgevers
De Amsterdamse ontwerpster Fré Cohen (1903-1943) is vooral bekend door haar boekbanden ontworpen voor de uitgeverijen de Wereldbibliotheek en Emanuel Querido. Ook ontwierp zij tientallen banden en omslagen voor de Gemeente Amsterdam. Haar werk komt uitgebreid aan de orde in het boek van P.L.C.(Peter) van Dam en Philip van Praag Fré Cohen 1903-1943. Leven en werk van een bewogen kunstenares.

Boekbandontwerpers voor emigrantenliteratuur
De vormgeving voor boekbanden betreffende emigrantenliteratuur die in de periode 1933-1940 werden uitgegeven bij Querido Verlag was in handen van Henri Friedländer (1904-1996) hij ontwierp 54 banden, Paul Urban (1901-1937?) verzorgde vijf, Léon Holman (1906-1943) zeven en Fré Cohen drie banden. Bij Allert de Lange Verlag was het ook weer Friedländer die 23 ontwerpen voor zijn rekening nam, Urban 34, Holman twee en Fré Cohen één. De meeste van bovengenoemde ontwerpers waren Duitsers die gedwongen door de omstandigheden in Nazi-Duitsland in genoemde periode naar Nederland waren uitgeweken.

Ella Riemersma
Het omvangrijke werk van Ella Riemersma (1903-1993), zowel ontwerpen voor romans en kinderboeken, is door Peter van Dam beschreven in een privé-uitgave van Antiquariaat Henk van der Burg, Rotterdam 1994.

André Vlaanderen en J.B. Heukelom
André Vlaanderen (1881-1966) werkte voor wel 50 uitgeverijen. Van hem zijn inmiddels ruim 200 ontwerpen bekend. Ook van de reeds genoemde ontwerper J.B. Heukelom (1875-1965) (hij maakte onder meer een lange reeks ontwerpen voor Emanuel Querido), zijn ongeveer 260 opdrachten bekend.

Wereldbibliotheek
De Wereldbibliotheek was in het bijzonder baanbrekend in het aantrekken van progressieve kunstenaars om de banden en omslagen van deze uitgeverij vorm te geven. Binnenkort verschijnt een uitvoerige uitgave over alle boeken en periodieken die in de afgelopen 100 jaar bij de Wereldbibliotheek verschenen zijn.

Andere uitgeverijen
Uitgeverij De Gulden Ster kwam met fraaie uitgaven van Nicolaas van de Vecht (1886-1941) en Johan Dijkstra (1896-1978) terwijl W.J. Thieme vooral uitgaven met banden en omslagen van Georg Rueter (1879-1966) en Wybe Meyer (1885-1942) liet verschijnen. Cuno van den Steene (1909-1971) en Karel Thole (1914-2000) ontwierpen banden en omslagen voor Uitgeverij Het Spectrum in Utrecht.

Overige ontwerpers voor industrieële boekbanden
Bekende namen zijn ook Pieter A.H. Hofman (1885-1965) met veel mooie ontwerpen voor boekbanden en omslagen, (hij werkte onder meer voor Nijgh en van Ditmar), Dick van Luyn (1896-1981), Tine Baanders (1890-1971), Anton Kurvers(1889-1940), Piet Worm (1909-1996), Chris van Geel (1891-1969), Rein Snapper (1907-1988), Jan Sluijters (1881-1957), Machiel Wilmink (1894-1963), Piet Zwart (1885-1977), Jozef Cantré (1890-1957), Anna Sipkema (1877-1933), Jacob Jongert (1883-1942), Jo Daemen (1891-1944) en W.O.J. Nieuwenkamp (1874-1950).

Ontwerpers voor banden van kinderboeken
Hierbij een aantal kunstenaars die ook banden en omslagen voor kinderboeken ontworpen hebben: Jac. Nuiver (1892-1953), Willy Sluiter (1873-1949), Rie Cramer (1887-1977), Jan Rinke (1863-1922), Nelly Bodenheim (1874-1951), Hans Borrebach (1903-1991), Dirk Boode (1891-1957), Wam Heskes (1891-1973), Rein van Looy (1910-1994), Johan Braakensiek (1858-1940) en David Bueno de Mesquita (1889-1962)

Auteur: Bram Huyser


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 921.