kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 08-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Noppenglas

Glas waarop na het blazen verhogingen (noppen, wratten) worden gesmolten van zeer verschillende vorm: rond, ovaal en onregelmatig, als druppels, druiven, rozetten of sterren.

In de Romeinse tijd in het Rijnland en België voorkomend. In Duitsland in de 15de eeuw e.v. (Krautstrunk), in Luik en Holland in de 17de eeuw.

De noppen waren niet helemaal zonder functie; in de tijd dat ze in de mode waren werd het voedsel hoofdzakelijk met de vingers gegeten; een noppenglas bood meer houvast en bleef schoner.

De noppen op gotische glazen zijn meestal verticaal gerangschikt, op renaissanceglazen in diagonaal verband.

Voorbeelden van noppenglazen zijn de Krautstrunk, Igel en Berkemeier (met puntnoppen) en de uit de 16de en 17de eeuw stammende Spechter en Roemer (met punt- of braamnoppen).

De term roemer duikt voor het eerst met een zekere frequentie op in Keulse oorkonden uit de tweede helft van de vijftiende en de eerste helft van de 16de eeuw. Keulen was zich reeds in die tijd sterk bewust van zijn Romeinse verleden. Bodemvondsten van Romeins glas (Vitrum romarium) met noppenversiering leidden ertoe dat de benaming 'roemsche glaesser' werd overgedragen op eigentijds (laatmiddeleeuws)
noppenglas. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal geeft als oudst bekende vermelding 'een rumerkin wijns' in een Gentse bron uit 1566-1569.

Het model roemer zoals dat het meest bekend is, is een drinkbeker van gewoonlijk groen glas (Waldglas), met een min of meer rond bovenlichaam
(cuppa) op een cilindrische schacht die met noppen is versierd en op een min of meer conische voet van glasdraad rust. De grens tussen cuppa en schacht wordt gemarkeerd door een geribde of gekerfde draad.

De roemer ontwikkelde zich in de loop van de 16de eeuw uit oudere modellen noppenbekers en verkreeg zijn klassieke vorm in het begin van de 17de eeuw. Een verfijning was de roemer met noppen in de vorm van bramen, die na 1630 de gedoornde noppen verdrongen.

Berkemeier
Als voorganger van de roemer dient de berkemeier genoemd te worden, die zich onderscheidt door een kleine, conische cuppa en een platte, gekartelde voet. De draad tussen cuppa en schacht is hier nog glad. De berkemeier wordt ook wel beschouwd als een variant van de roemer. Tussen de beide vormen zijn talloze varianten en graduele verschillen aan te wijzen. Het beste dateringmiddel zijn schilderijen: er bestaan speciale studies over stillevens waarop roemers en dergelijke zijn afgebeeld.

Igel (Duits voor egel)
Kleine met puntnoppen bezette beker van Woudglas uit de 15de eeuw.

Krautstrunk (Duits koolstronk)
In het begin van de 18e eeuw komt uit de noppenbeker de z.g. Krautstrunk voort; een tonvormig en vrij groot bierglas, behalve langs de bovenste rand helemaal bezet met noppen, heeft een smalle convexe liprand, een bodem met ‘ziel’ en een smalle standring. De bekers uit die tijd zijn gewoonlijk tot op de halve hoogte ook met noppen bezet die stekels hebben. Het glas is bijna altijd groen. De Krautstrunken hebben gewoonlijk een lage voet, soms uit twee of drie ringen bestaande, die dikwijls nog heel ongelijk van dikte zijn. Die voet is nogal eens afgewerkt met een geknepen handje.

Maigelein (Duits)
De maigelein is een in de vorm geblazen laag drinkglas van woudglas, soms op voet, met een tamelijk hoge ziel, een gewelfde wand en afgeplatte onderkant, dikwijls versierd met ribben of noppen dat rond 1500 in groten getale verspreid raakt. In de 16de eeuw ontstond uit deze drinknap de berkemeier.

Spechter
Duits slank en hoog cilindervormig glas op uitstaande voet en met deksel uit de 16de en 17de eeuw. Het glas werd geblazen in een vorm waardoor het een gelijkmatig patroon kreeg van ribben en ruiten.

Stangenglas
Duits 15de en 16de eeuws hoog, cilindrisch pas- of pijpglas met opgesmolten bramen of noppen. Meestal heeft het een gladde bovenrand en uitgewerkt voetstuk.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 49.