kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-08-2008 voor het laatst bewerkt.

Plateelbakkerij-Zuid-Holland

NV Koninklijke Plateelbakkerij Zuid-Holland (1898-1965)

Aardewerkfabriek opgericht in 1898 in Gouda.

Plateelbakkerij Zuid Holland had een groot aanzien in het goudsplateel (beschilderd sieraardewerk gebruiks- en sieraardewerk vervaardigd in Gouda) en trok de beste ontwerpers aan. De producten van deze fabriek waren toonaangevend, en vormden een bron van inspiratie voor andere Goudse fabrieken als Zenith, Goedewaagen, Regina en Ivora.

Biografie
In 1898 richt de Goudse pottenbakker Adrianus Jonker samen met Egbert Estié uit Purmerend Gouda's Gouda’s eerste plateelfabriek 'Plateelbakkerij Zuid-Holland, E. Estié & Co' op. Estié bracht zowel zijn vakkenis als materialen in voor een bedrag van ƒ 5.000,- en Adrianus Jonker leverde een kapitaal van ƒ 9.000,-. Het nieuwe bedrijf kocht voor ƒ 25.000 de aardewerkfabriek 'Het Hert' van de familie Jonker aan de Raam te Gouda.

Egbert Estié (1865-1910) is vooral bekend als de oprichter van de de NV Plateelbakkerij Zuid Holland, waarmee de productie van sieraardewerk haar intrede deed in Gouda. Egbert Estie was niet onbekend met het vak. In Amsterdam stond hij al van zijn zeventiende geregistreerd als plateelschilder en enkele jaren voordien was Estié al betrokken geweest bij de fayencefabriek van de Wed. Brantjes in Purmerend. In 1903 werd de Zuid-Holland omgezet in een NV en twee jaar later werd Estié als directeur uitgekocht door de Fa. Hoyng en vertrok hij uit Gouda. Later startte hij in 1906 een nieuw bedrijf in Noordwijk op, namelijk de Porceleinfabriek de Kroon, dat echter maar tot 1910 heeft bestaan.

Zuid Holland was vanaf het begin af aan een marktgerichte onderneming, die met een breed aanbod van vormen en decors een even zo breed publiek van dienst wilde zijn. Tot het brede scala aan decoraties behoorden naast de modieuze picturale genres, traditionele decors in de trant van het Delfs blauw-wit en polychroom aardewerk en decors met landschappen, zeestukken en portretten.

Gedurende de eertse jaren werden weelderige art nouveau navolgingen gemaakt van vooral Rozenburg en De Porceleyne Fles.

In 1900 werd Henri Breetvelt als ontwerper aangetrokken door de Plateelbakkerij "Zuid-Holland" te Gouda van Egbert Estié & Co., waar hij patronen ontwierp voor naar Delfts voorbeeld in blauw op witte ondergrond beschilderd aardewerk, echter volgens een eigen stijl met nieuwe en voor zijn werk karakteristieke decoratieve elementen. Hoewel hij in het begin nog wel trouw bleef aan zijn ‘Delftsche’ stijl, viel in zijn werk de liefde voor de Japanse prentkunst, inspiratiebron voor veel Art Nouveau-kunstenaars, te onderkennen.

In 1903 wordt de samenwerking tussen Jonker en Estié ontbonden en wordt B.J.C. Hoyng de nieuwe eigenaar. De naam wordt gewijzigd in 'N.V. Plateelbakkerij Zuid-Holland', in de volksmond 'Plazuid' genoemd. Later verkrijgt het bedrijf het predicaat 'Koninklijk' en de officiële naam wordt dan 'N.V. Koninklijke Plateelbakkerij Zuid-Holland'. Het bedrijf gaat zich toeleggen op Jugendstil-keramiek.

In de loop der jaren groeide Zuid Holland uit tot een grootschalige onderneming waar het beschilderen verviel tot een routinematige handeling. Toch werd er regelmatig met kunstenaars samengewerkt. Terwijl aan technische experimenten steeds ruim baan werd gegeven. In 1909 vond er een belangrijke en voor het plateel gezichtsbepalende ontwikkeling plaats met de introductie van het (half) matglazuur, met de daaraan gerelateerde vinding van het voor-brand-schilderen.

In 1912 werd Theo Colenbrander uitgenodigd om ontwerpen te maken voor de nieuwe techniek van het zogenaamde 'op de voorbrandschilderen' en het bijpassende matglazuur. Helaas vertrok Colenbrander na ruim een jaar.

Het talent van Breetvelt kwam pas goed tot ontplooiing toen hij in 1916 opnieuw voor Plateel-bakkerij "Zuid-Holland" te Gouda was komen werken en in de gelegenheid werd gesteld om er volgens het in die fabriek uitgevonden nieuw matglazuur-procédé een groot aantal unica te vervaardigen. Dit procédé stelde de kunstenaar in staat om sterkere kleureffecten te bereiken dan tot dusver mogelijk waren, en ook grotere vlakken vrijwel egaal van intense kleuren te voorzien. Een nadruk op de vorm van het geheel, waarbij de opbouw ervan uit kleurvlakken essentieel is en niet de nauwkeurige weergave van het detail, is kenmerkend voor het expressionisme. De krachtige, doelbewuste omtreklijnen die Breetvelt neerzette op de stukken - veelal grote - die hij maakte, voldoen geheel aan de expressionistische karakteristiek van het zich beperken tot het essentiële. Geen kleur was hem in feite fel en hartstochtelijk genoeg om daarna zijn forse contouren in te vullen.

De samenwerking met kunstenaars kreeg in de jaren 20 een belangwekkend vervolg met de oprichting van de afdeling kunstnijverheid in 1924, o.l.v. L.J. Muller, die zich binnen het bedrijf gaandeweg had ontwikkeld van plateelschilder tot hoofdontwerper. In de loop der jaren hebben vele andere kunstenaars, onder anderen de beroemde kunstnijverheidsontwerpers Louis Bogtman, Jaap Gidding, Chris van der Hoef en Corn. de Lorm, hun medewerking verleend aan het ontstaan van de modellen en de decoraties van Zuid Holland.

In 1927 ontstaat er arbeidsonrust vanwege de onenigheden over een nieuw af te sluiten CAO voor de plateelarbeiders. De werknemers van 'Plazuid' leggen als eerste het werk neer en dat voorbeeld wordt nagevolgd door de collega's van de andere plateelfabrieken in Gouda. Pas in februari 1929 wordt - door bemiddeling van een Goudse wethouder - het conflict beslecht.

Na de langdurige staking in 1928 werden veel schilders ontslagen en ging men over op het spuiten van goedkopere glazuren en op het overbrengen van de motieven door middel van transferprints.

Het bedrijf heeft veel te lijden van de economische crisisjaren en in 1936 wordt zelfs overwogen om het bedrijf te sluiten. Door de productie vooral te richten op gebruiksaardewerk en minder op sieraardewerk weet men de dreigende sluiting te voorkomen.

Vanaf 1936 beleefde het bedrijf, als zoveel andere, een voorzichtige opleving, waardoor weer ruimte kwam voor duurdere beschilderde producten en dit keer ook aantrekkelijke witte dierenfiguren, voor een groot gedeelte naar ontwerp van Chris van der Hoef.

Na experimenten tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam het bedrijf na de oorlog met een nieuw glazuur op de markt: Unique Métallique of Reflet Métallique. Uit puur lijfsbehoud was de Plazuid tijdens de wederopbouwperiode ook gedwongen om huishoudelijke artikelen te produceren en greep het terug op modellen van voor 1940, die overigens al snel ouderwets werden bevonden.

Het bedrijf floreert nog enige tijd na de Tweede Wereldoorlog, maar de concurrentie van de andere Goudse aardewerkbedrijven (vooral van Zenith en Goedewaagen) is groot.

Net als Goedewaagen is 'Plazuid' bezig met het ontwikkelen van een nieuwe fabricagelijn: porselein. Goedwaagen slaagt erin om een hoogwaardige product bone china op de markt te brengen. Maar 'Plazuid' raakt door deze experimenten in de financiële problemen. In 1965 wordt het bedrijf van de ene op de andere dag gesloten. De verkoopleider van 'Plazuid' Jan Kamer treedt in dienst bij Goedewaagen. Hij zal na het faillissement van Goedewaagen in 1983 het intiatief nemen tot een nieuwe doorstart van dit bedrijf in Nieuw-Buinen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Plateelbakkerij_Zuid-Holland
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 86.