kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Pomander

Pomander (Engels)

Ook wel Bisamappel of amberappel (verbastering v. Lat. pomum ambrae, Frans: Pomme d’Ambre). Bolvormige stukjes amber, die tot in de 18de eeuw werden meegedragen in een ajour bewerkte gouden of zilveren reukbol (pomander) aan een ketting om de hals. Om reukjes te maskeren, om ziekten tegen te gaan of als parfum. Het was ook een afweermiddel tegen boze geesten. Omdat een van de reukstoffen ook ambergris was, wordt de naam van pommander ook duidelijk. Namelijk een verbastering van de "pomme" (appel) en amber.

Oorspronkelijk werden muskus, amber, hars en geparfumeerde oliën gebruikt, later werden appelsienen en citroenen gebruikt die vol gestoken werden met kruidnagels, of gedroogde roosjes gebonden rond een wattenbol. In tegenstellingstelling tot wat men vaak denkt, was men in de Middeleeuwen groot voorstander van wassingen en baden. Er ontstond een nieuwe parfumhouder, de pomander, bedoeld om muskus, amber, hars en geparfumeerde oliën in te bewaren. Deze metalen bol was voorzien van gaatjes waardoor het parfum kon ontsnappen. Aan deze dampen werden therapeutische krachten toegekend die de pest en andere epidemieën uit zouden roeien en bovendien bevorderlijk waren voor de spijsvertering, en die de vrouwelijke organen versterkten en de mannelijke potentie vergrootten.
Een bijzondere vorm van de pomander is een ovaal model, samengesteld uit 4 - 8 uitklapbare segmenten, waarin verschillende parfums en kruiden werden bewaard.

Loddereindoosjes
Lodderein, koninginnewater, is een verbastering van l’eau de la reine (d'Hongrie)(water van de koningin) Ook: odelarein e.d., een vroeger gebruikt reukwater en afrodisiacum dat genoemd is naar de koningin Elisabeth van Hongarije die er aan het einde van de veertiende eeuw in slaagde om de veel jongere koning van Polen voor zich te winnen. Bereiding: 40 gram bloemen en blaadjes van de rozemarijnstruik samen met 10 gram lavendelbloempjes gedurende een maand laten trekken in een alcoholoplossing van 40%. Zeven en bewaren op een donkere plaats. Andere bronnen spreken over een distillaat van rozemarijn, ceder en terpentijn.
Een loddereindoosje is een doosje ontstaan in de 17de eeuw met een in lodderein gedrenkt sponsje. Soms zie je ook de verkeerde aanduiding "lodereindoosje". Het is bekend dat al in oudere culturen reukdoosjes werden gebruikt.
De doosjes kwamen in velerlei vormen voor in Engeland, Frankrijk, Duitsland en ook Nederland. Het gebruik van reukwater had misschien ook iets te maken met het verhullen of liever gezegd met het buiten de neus houden van kwalijke luchtjes. In een loddereindoosje was een sponsje of lapje gedrenkt in een reukwater die men tijdens het buitenhuis zijn kon gebruiken. Onze (groot)ouders gebruikten het en ook nu nog wordt l’Eau de Cologne verkocht. Om het gezicht te betten of onder de neus te houden tegen kwalijke geuren.

De voorganger van het loddereindoosje is de pomander of reukbal die in de Middeleeuwen werd gebruikt.

In 1700 kwamen de loddereindoosjes van zilver in zwang, waarmee tegelijktijd ook reukflesjes van porselein, goud, zilver en ivoor voorkwamen. Daarna kwamen de kristallen reukflesjes met gouden dopjes in beeld. De binnenzijde van een loddereindoosje is verguld, omdat het watje of doekje met het reukwater niet het zilver mag aantasten. In Engeland worden deze doosjes "vinaigrettes" genoemd.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1499.