kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 23-09-2013 voor het laatst bewerkt.

Potterie-Kennemerland

Potterie Kennemerland

Velser Aardewerkfabriek opgericht in 1920 die met zijn typische modellen en decoratiemotieven een belangwekkende bijdrage aan de Nederlandse Art-Deco heeft geleverd.

1920/1921 Potterie Kennemerland
Eind 1920 begonnen Eelke Snel (21 jaar) en Koen Mertens (31 jaar) gezamenlijk een pottenbakkerij in Velsen-Noord onder de naam "Potterie Kennemerland".

Eelke Snel was begonnen als knechtje met het maken van gipsen gietvormen bij aardewerk fabriek Amphora in Oegstgeest. Vervolgens ging hij werken bij St Lukas in Utrecht. Op 20 mei 1920 richtten Eelke Snel, Koen Mertens, Jan van Ham en Cees van Muyens, vier werknemers van St. Lucas Aardewerk Utrecht, samen "De Vier Paddestoelen" op. Deze combinatie was door onderlinge verschillen echter van korte duur.

Betaalbaar aardewerk en ambachtelijkheid stonden hoog in het vaandel toen in Utrecht in 1920 de fabriek De Vier Paddenstoelen werd opgericht. Een van de oprichters was een Gouwenaar: pottenbakker en plateelschilder Jan van Ham. De anderen oprichters waren: Koen Mertens, Cees van Muyen en Eelke Snel. Vrij snel na de oprichting vertrokken Mertens en Snel naar de Potterie Kennemerland in Velsen waar zij het kenmerkende crème-kleurige aardewerk met de abstracte decors gingen produceren. In de zomer van 1923 verliet ook Cees van Muyen het Utrechtse bedrijf zodat Jan van Ham van nu af aan alleen doorging. Tot dan toe maakte men naast handgedraaide, gedecoreerde vazen ook artistiek verantwoorde gebruiksvoorwerpen als schalen, kommen en vazen alsmede wandborden die werden voorzien van kleurige decors in de kleuren geel, paars, groen, blauw, zwart en het kenmerkende oranje. De periode van Jan van Ham kenmerkt zich door een dunner uitgevoerd aardewerk, terwijl vanaf 1930 een zekere versobering in vorm en decoratie plaatsvindt. Vazen krijgen een heldere vorm als bol, trechter of cilinder waarbij het uiterlijk veelal wordt bepaald door Van Hams experimenten met diverse glazuren. Tijdens de oorlogsjaren beperkt men zich tot de productie van gebruiksgoed, mede door de schaarste aan beschikbare materialen. Na 1945 pakt men de draad van het sieraardewerk van voor de oorlog weer op, zij het dat Jan van Ham het bedrijf in 1941 aan pottenbakker Kees van Moorsel had overgedaan en vanaf dat moment als medewerker aan de Vier Paddenstoelen verbonden bleef. De tentoonstelling van meer dan 120 stukken en het begeleidende boek geven een goed beeld van de vijf perioden zien die de Vier Paddenstoelen heeft gekend.

In december startten Eelke en Koen op de Wijkerstraatweg 213 in Velsen-Noord hun eigen pottenbakkerij op onder de naam Potterie Kennemerland. Een jaar later vertrok Mertens alweer (omdat ze van het handdraaien van de potten vazen overgingen op het gebruik van mallen) en ging Eelke Snel alleen met slechts twee ovens verder. Mertens werkte er nog wel drie jaar op Freelance basis.

1922/1928 N.V. Kennemer Pottenbakkerij
Eelke Snel streefde naar goedkoop maar mooi aardewerk in strakke, eenvoudige modellen (effen geel/grijs) versierd met lijn- en vlak (blokjespatroon) in heldere primaire kleuren geinspireerd op De Stijl, maar ook in groen, oranje, grijs en lila bij Potterie Kennemerland en later Kennemer Pottenbakkerij. Blijkbaar succesvol, want al spoedig werden er meerdere arbeiders aangetrokken.

Toen de Duitse vormgever Carl Gellings in 1929 aangetrokken werd, werden de wat eenvoudige modellen aangevuld met kunstzinniger ontwerpen. Er verscheen in de loop der jaren een grote verscheidenheid aan modellen, van sierlijke vazen tot mooi gestileerde abstracte (dier)plastieken. Hij benutte daarbij de artistieke mogelijkheden van gietprocedés. Buiten hem werd ook Willem Stuurman aangetrokken, die aparte decors op bestaande vormen maakte.
In de kleurige decoraties zijn kenmerken van de stijl en van het Franse echtpaar Delaunay terug te vinden.

Velsen-aardewerk had als kenmerk dat het slechts één maal gebakken werd. Decoraties en glazuur werden aangebracht op gedroogde ongebakken klei waarna het op lage temperatuur werd gebakken. Hierdoor had het een geringe gebruikswaarde, door miskleuren en slechte kwaliteit scherf.

1929/1932 NV Kennemer Potterij
De N.V. Kennemer Potterij (IJmuiden-oost-Velsen) ging in 1932 failliet. Desondanks werd de fabriek opnieuw voortgezet onder de naam E. Snel voorheen N.V. Kennemer Potterij. In de crisistijd in de dertiger jaren ging het slecht met de fabriek en dit laat zich ook artistiek zien.

1933/1935 Plateel Noord Holland
1936 Kunstaardewerkfabriek "Velsen"

Eind 1939 werd de fabriek overgenomen door twee werknemers, de voormalige schilders Johannes Gerardus van Vliet en Leendert Hendrikus de Vrind, beiden afkomstig van de Goudse Plateelbakkerij Zuid-Holland.

In 1942 werd de fabriek omdat deze in het schootsveld naast de spoorbrug lag door de bezetters gedwongen te verhuizen naar Sassenheim onder de naam "Velsen". Het verhaal wil, dat ze slechts enkele gietmallen op een oude handwagen mee konden nemen. Ze verhuisden dus naar Sassenheim naar een bollenschuur in de Kerklaan waar aanvankelijk nog gebruik gemaakt werd van de oude gietmallen, maar al spoedig een heel andere weg werd ingeslagen. Vanaf dat moment produceerden ze ook Delft Groen en Delft Rood, beiden met gouden accenten. Op een bepaald moment werd een kroontje boven het logo aangebracht, maar korte tijd later kwam men hierop terug en is alles wat nog aanwezig was met het kroontje vernietigd.

In Sassenheims glorietijd werden met traditioneel vakmanschap decoraties aangebracht. Dus met de hand geschilderd en niet met behulp van transfers. De koppenschilders reproduceerden Frans Hals, Rembrandt en Vermeer op het Sassenheimse Delfts Blauw. De landschapsschilders zochten het ook in de omgeving, zoals bijvoorbeeld de weergave van de molen aan de Vliet.

Na het overlijden van de schilder Van Vliet kwam de fabriek in handen van een buitenstaander, die meer het accent op massagoed legde.

In de jaren 80 zijn er enkele puddingvormen gemaakt. Eind jaren 80 maakt de ontwerpstudio modern vormgegeven voorwerpen. In de jaren '80 werd ook gestopt met het handmatig aanbrengen van het logo en werd deze er op gestempeld.

In de jaren tachtig werd de kunstenares Judith Rigter aangetrokken, die meer de artistieke lijn ging ontwikkelen. Van haar hand zijn een vaas en een schaal uit 1985 met bamboe decors op een crèmewitte ondergrond.

Na de verwoestende brand in 1993 werd er een doorstart gemaakt met de fabriek. Op dat moment was de fabriek in handen van de heer Steketee en had 35 medewerkers. Toen Wim van Baarle de fabriek overnam in 1995 werd er nog weinig handgeschilderd. Het nieuwe Velsen had in 1997 nog maar drie medewerkers, maar voor het eind van 1998 was dat verdriedubbeld en kwam Wim Neuteboom over van de Porceleyne Fles. Tot in 2002 werd er nog sieraardewerk, zoals kandelaars en kaststellen en eigentijds serviesgoed vervaardigd, vaak effen van kleur, ook Delftsblauw en meerkleurig. Helaas liep de verkoop van het Delfts Blauw terug en werd de fabriek gesloten in 2002.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1461.