kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15 03 2017 19:30 voor het laatst bewerkt.

Potterij Zaalberg

Potterij Zaalberg voorheen Aardewerkfabriek 'De Rijn' (1918)

 Aardewerkfabriek opgericht door Herman Zaalberg sr. in 1918 in Zoeterwoude. Eerst onder de naam Pottenbakkerij De Rijn, in 1925 omgezet in N.V. 'De Rijn', daarna gewijzigd in Potterij Zaalberg. Vanaf 1942 tot heden wordt uitsluitend de Zaalberg merkstempels gebruikt.

Historie familiebedrijf
De geschiedenis van de potterij begint al voor 1918. Op de zolder van zijn kleine huisje, naast de bedjes van de twee oudste kinderen timmerde Hermanus Zaalberg (geboren 16 januari 1880 Leiden - overleden 10 september 1958 aldaar) zijn eerste draaischijf om daar na een lange werkdag zichzelf het draaien te leren. Zijn beroep was eigenlijk textiel-tekenaar, maar hij kon erg goed boetseren: dat was zijn ingang tot de klei. In de keuken bouwde hij een soort oventje voor de glazuurproefjes en na veel experimenteren en oefenen kon hij draaien en had hij een paar goede glazuurrecepten. De tijden waren slecht maar in het voorjaar van 1918 nam hij ontslag bij Brouwer's Aardewerk en begon met geleend geld zijn eigen bedrijfje.

. 1918-1937 Herman Zaalberg Sr. (Aardewerkfabriek De Rijn in Zoeterwoude)
Zijn pottenbakkerij kreeg aanvankelijk de naam ‘De Rijn', maar is later omgedoopt in Potterij Zaalberg. Zijn elfjarige zoon Meindert werkte vanaf het begin mee. De Zaalbergs legden zich toe op het maken van kokervormige en bolle vazen, die werden versierd met gekleurde glazuren, veelal stromend of met een als natuurlijk bedoelde ruwe structuur, eenvoudig gevormd handgedraaid aardewerk zonder decoratie, verder steengoed tegeltableaus, tuinplastieken in diepe effen kleuren en serviezen.

Jarenlang had Willem Coenraad Brouwer (1877-1933) als leverancier voor bloemisten het rijk alleen, maar omstreeks 1920 kreeg hij concurrentie van een nieuwe generatie met de hand werkende pottenbakkers. Vooral in de omgeving van Leiden en Den Haag vestigde zich een opmerkelijk aantal ambachtelijke pottenbakkers, die vazen, potten en schalen maakten met fraaie glazuren als enige versiering. De nieuwe opvattingen over bloemschikken waren nu in brede kring geaccepteerd en stimuleerden waarschijnlijk deze plotselinge bloei van het ambachtelijke sierproduct. Tegelijkertijd werd dit nieuwe aardewerk dankbaar gebruikt door moderne interieurarchitecten. De ambachtelijke keramiek, al dan niet gevuld met bloeiende takken planten of bloemen, paste volmaakt in de strakke en lichte interieurs. - (Theo van Doesburg, Chris Lebeau, Jan Schonk e.a. uitgevoerd.

In 1925 Aardewerkfabriek De Rijn NV.
Door toedoen van Meindert werden na 1925 behalve de bloemenwinkels ook kunstnijverheidswinkels en binnenhuisarchitecten goede klanten. Bekende namen daarbij waren de Haagse Bas van Pelt, Paul Bromberg, en de vestigingen van de firma Metz & Co in Den Haag en Amsterdam.

. 1937-1962 Meindert Huibert Zaalberg (28 juni 1907 Leiden - oveleden 26 april 1989 Zwolle)
In 1937 wordt het bedrijf aan zijn zoon Meindert Zaalberg overgedragen. Meindert's unica zijn simpele subtiel geglazuurde (zuivere harmonie) vormen. Bij zijn 80ste verjaardag in 1987 schreef het Museum het Princessehof: "Harmonie, liefde voor de natuur, achting voor de medemens en een diepgevoelde eerbied voor de Schepper vormen de ziel van het werk van Meindert Zaalberg."

Meindert ging op zoek naar de bronnen van de zuivere vorm en structuur door het bestuderen van museumcollecties waarin met name de oude Chinese en Japanse keramiek hem kon bekoren. Zijn eerste studiereis, naar Londen, maakte hij op zijn achttiende, waarna hij er tot op hoge leeftijd een gewoonte van maakte om overal ter wereld keramische tradities van dichtbij te leren kennen.

Hoewel Potterij Zaalberg, zoals het familiebedrijf sinds 1936 wordt genoemd, al vanaf 1932 gebruikskeramiek vervaardigt in de vorm van nuchter omlijnde koffie- en eetserviezen, met altijd speelse namen als Ringeling en Hollebol, houdt de firma grote afstand van het Bauhaus-streven om verantwoord utiliteitsgoed in massaproductie te nemen. Kleinschaligheid en ambachtelijkheid blijven Zaalbergs kenmerk.

Ook vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen de Nederlandse aardewerkindustrie werd verplicht om voorlopig alleen nog maar broodnodige ontbijtborden en melkbekers te produceren, wist Meindert Zaalberg zich hier aan te ontrekken door een scherpe lijn te trekken tussen artistieke creatie en industriële productie.

In de periode 1955-1965 ontstaat grote vraag voor sereen aardewerk dat de rage van de Ikebana bloemsierkunst kan voeden. Juist Zaalbergs Japans aandoende vazen en kruiken lenen zich uitstekend voor het minimaal schikken van twee takken en een bloem.

In 1958 wordt de uitspanning Het Witte Huis aan de Hoge Rijndijk aangekocht door Meindert Zaalberg die er een potterij vestigt, die voorheen elders aan de Rijndijk was gevestigd.

Meindert Zaalberg was behalve een goede pottenbakker ook een boeiende verteller die vol enthousiasme met zijn dia's, potten en vazen door het gehele land een avond kon verzorgen. Hij schreef dikwijls artikelen voor tijdschriften als "De vrouw en haar huis" en "Goed Wonen" over pottenbakken, de betekenis van het ambacht en over de vernieuwing van het interieur.

. 1962 H. Zaalberg Jr.
In 1962 wordt Potterij Zaalberg overgenomen door de twee zoons van Meindert Zaalberg; Herman jr. (geboren 12 juli 1935 in Zoeterwoude) en Gijsbert 'Gijb' Zaalberg (geboren 13 oktober 1937 Zoeterwoude). Zelf verhuist Meindert Zaalberg naar Ommen, waar hij een eigen atelier begint, Zaalberg Pottershuis Ommen.

De unica's van Herman Jr. zijn o.a. wit geglazuurde subtiel gevormde in elkaar grijpende schalen en kommen.

In 2001 wordt de vervaardiging van gebruikskeramiek voorgoed gestaakt uitsluitend kostbare unica vervaardigd.

Websites:
. periode van 1946 tot 1998.
De invloed van de Jugendstil-stijl rond 1900 leidde tot de vestiging van vele, kleinschalige fabriekjes welke sier- en gebruiksvoorwerpen produceerden. Een van de laatste nog op ambachtelijke wijze producerende fabriekjes is Potterij Zaalberg in Zoeterwoude. Dit bedrijf is in 1918 opgericht en is nog steeds in handen van de familie Zaalberg.
Naar aanleiding van het 80-jarig jubileum in 1998 werd dit boekje in eigen beheer uitgegeven, waarin aandacht wordt geschonken aan de familie Zaalberg, de ovens, de gebruikte merken en de serviesmodellen. Het boek telt 104 pagina's en 40 fraaie kleurenopnamen van keramiekprodukten van de Fa. Zaalberg.
Zoeterwoude, Potterij Zaalberg, 1998. 104 blz., ill., 27 cm. ISBN 90-804326-1.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 41.