kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-02-2010 voor het laatst bewerkt.

Richard Riemerschmid

Duitse ontwerper, architect en stedenbouwkundige, geboren 20 juni 1868 in München - overleden 13 april 1957 aldaar.

Professor Riemerschmid was een sociaal bewogen figuur die zich met het combineren van de artistieke inspanning van de Arts & Crafts-beweging en de industriële standaardisering van het modernisme inzette voor kwalitatief uitstekende en betaalbare producten. Met zijn werk op het gebied van architectuur en design heeft hij veel betekend voor Duitsland. Zijn ontwerpen voor industriële productie, die zich onderscheidden door hun rationele maar sierlijke vormen, waren zeer invloedrijk.

Biografie
Na zijn militaire dienst volgde Richard Riemerschmid van 1888 tot 1890 een schildersopleiding aan de academie voor beeldende kunsten in München waarna hij in München ging werken als schilder. Hij raakte geïnspireerd door de Arts and Craftsbeweging en ging zich bezig houden met het vormgeven van gebruiksvoorwerpen. In 1895 ontwierp hij zijn eigen huis met interieur, in 1896 ontwierp hij een poster voor de Beierse expositie in Neurenberg en in 1897 stelde hij een wandkleed, een dressoir en gebrandschilderd glas tentoon op de Glaspalast-tentoonstelling in München.

Vereinigten Werkstätten für Kunst im Handwerk
Hij behoorde tot de kern van de Münchener jugendstil en van daaruit was hij in München met Hermann Obrist, Bernhard Pankok en Bruno Paul medeoprichter van de Vereinigten Werkstätten für Kunst im Handwerk in 1897 waar vernieuwende en goed uitgevoerde designs werden gemaakt.
Toen de Secessie in Wenen plaats had, was in de Beierse hoofdstad, in artistiek opzicht het Parijs van het opstrevende Wilhelminische Duitsland, het nieuwe vuur al ontstoken. De in '94 op een tentoonstelling in München ingezonden vlammende textielontwerpen van de Zwitser Hermann Obrist waren de vonk in dit kruitvat. Zodra hij ze gezien had wierp Otto Eckmann zijn penseel weg en begon hij met zijn decoratieve tekeningen van lekkende vlampijpen op een wat sentimenteel-Duitse wijze. Ook Richard Riemerschmid liet het palet voor de sierkunst in de steek. August Endell werd de derde van het drietal voorgangers.

Vanaf 1898 ontwierp Riemerschmid meubilair voor het atelier, zoals de eikenhouten stoel voor een muziekkamer, die voor het eerst op de expositie van 1899 in Dresden werd tentoongesteld.

Dresdense Werkplaatsen (Dresdner Werkstätten für Handwerkskunst)
Al kort na de stichting van de Vereinigte Werkstätten für Kunst im Handwerk (Verenigde Werkplaatsen voor Kunstnijverheid) in München werden in 1898 de Dresdense Werkplaatsen opgericht voor het ontwerp en de productie van kwaliteitsproducten voor dagelijks gebruik. In Dresden wilde men voorbeeldige meubelen en apparaten produceren voor een lage prijs. De oprichting van dergelijke ateliers was geïnspireerd op ontwerphervormers van de Britse Arts & Crafts Movement als William Morris, maar ontstond ook vanuit de wens de handel in consumentenontwerp te veroveren.
Aanvankelijk concentreerden de Dresdner Werkstätten für Handwerkskunst zich op traditionele ambachtelijke productiemethoden en produceerden ze simpele ontwerpen, waarvan de meeste van Riemerschmid waren, in een lokale stijl, licht beinvloed door de Britse Arts & Crafts beweging en minder exclusief dan die van de Vereinigte Werkstätten für Kunst im Handwerk in München en andere Duitse ateliers.

Riemerschmid ontwierp meubilair voor Obrist en werkte met hem aan een kamer voor een kunstverzameling die ten toon werd gesteld op de 'Exposition Universelle et Internationale' van 1900 in Parijs.

In 1900-1901 ontwierp hij de nieuwe schouwburg van München.

In 1902 is hij medeoprichter van het Deutschen Gartenstadtgesellschaft.

Van 1903 tot 1905 had hij de leiding over de Kunstgewerblicher Meisterkurs van het Bayerisches Gewerbemuseum in Neurenberg.

De modelvertrekken die Richard Riemerschmid rond 1905 ontwierp, waren niet alleen gedecoreerd met meubilair, textiel en keramiek uit de ateliers, maar ook met traditioneel porselein, kunstreproducties en vogelkooien, wat ze een huiselijke uitstraling gaf en die ver stonden van de op dat moment gangbare jugendstil, wat getuigde van het wijdverbreide verlangen naar ontwerphervorming in Duitsland.

Maschinenmöbelprogramm
Behrens, Obrist, Pankok, Paul, Endell en Riemerschmid werkten voor de Dresdense Werkplaatsen, die evenwel ook in samenwerking met plaatselijke ontwerpers als Johann Emil Schaudt meubelen ontwierpen. Zij werkten in een speciale Dresdense stijl, waarin het pathos opvallend afwezig was; ze hadden een evenwicht gevonden tussen de strenge geometrische stijl en het sierlijke Symbolisme. Al gauw trachtten ze de artistieke vormgeving af te stemmen op industriële productie. Hiertoe ontwierp Richard Riemerschmid in 1906 het Maschinenmöbelprogramm. Een serie gestandaardiseerde meubelen, 'machinemeubelen' genoemd, die bestonden uit gestandaardiseerde elementen die zichtbaar aan elkaar waren geschroefd. Deze geheel door mechanische productieoverwegingenbepaald meubelserie had een bijzonder grote invloed op latere progressieve meubelontwerpen.

Op de III Deutsche Kunstgewerbeausstellung (1906) (Duitse Kunstnijverheidstentoonstelling) in Dresden werd al duidelijk dat de expressieve Jugendstil plaats moest maken voor een formelere ontwerptaal die de nadruk legde op functie. Er werden alleen ontwerpen getoond van ontwerpers uit gevestigde werkplaatsen als de Dresdener Werkstätten für Handwerkskunst die utilitaristischer waren dan wat er eerdere jaren was tentoongesteld. Ontwerpers als Richard Riemerschmid zagen hierin de mogelijkheid om grote hoeveelheden goed ontworpen en betaalbare producten te produceren. Door het promoten van deze nieuwe en sociale richting in de sierkunst stond deze tentoonstelling aan de basis van de oprichting van de Deutscher Werkbund.
Tot de oprichters van de Deutscher Werkbund in 1907 behoorden naast Richard Riemerschmid, Peter Behrens, (Peter Bruckmann 1865-1937), Theodor Fischer, Josef Hoffmann, Wilhelm Kreis, Max Läuger, (Friedrich Naumann), Adelbert Niemeyer, Josef Maria Olbrich, Bruno Paul, Richard Riemerschmid, J.J. Scharvogel, Karl schmidt, Paul Schultze-Naumburg, Fritz Schumacher (1869-1947), Henry Van de Velde (1863-1957) ... – en twaalf ambachtsondernemingen waaronder 'Peter Bruckmann & Söhne' en 'Poeschel & Trepte', en ontwerpateliers als de 'Wiener Werkstätte' en de in München gevestigde 'Vereinigte Werkstätten für Kunst im Handwerk'
Met uitzondering van het werk van Peter Behrens voor AEG en enkele opdrachten van enkele rederijen slaagde de Werkbund er echter niet in de afstand tot de industrie te overbruggen. De meeste meestal kleine opdrachten kwamen van bedrijven van leden van de Werkbund zelf. Zo gaf Peter Bruckmann, voorzitter bij de oprichting, Riemerschmid in dienst voor ontwerpen voor zijn familiebedrijf in Heilbronn.

Deutschen Werkstätten en Gartenstadt Hellerau
Riemerschmid geniet wereldfaam als architect van de fabriek van de Deutschen Werkstätten met de vanuit de regionale architectuur ontworpen bijbehorende eerste tuinstad van Duitsland te Hellerau bij Dresden (1907-1913).

Zijn zwager en medeoprichter van de Werkbund, meubelontwerper Karl Schmidt, had eerder in Hellerau bij Dresden een ambachtelijk bedrijf opgezet dat in 1906 met soortgelijke bedrijven opging in de Deutsche Werkstätten waar Schmidt directeur van werd. Zij zetten samen een goed uitgeruste werkplaats op, voor een deel ingericht voor handwerk, maar voor het grootste deel voor serieproduktie van meubels en kleine geprefabriceerde woningen. De zitslaapkamer volgens Riemerschmids ontwerp uit 1907 was ingericht met wat men 'machine-meubilair' noemde en was kenmerkend voor de succesvolle serie massaprodukten die in Hellerau werden vervaardigd: met eenvoudige onderdelen en onversierde gladde oppervlakken. De Deutschen Werkstätten (DW) kan getypeerd worden als een meubelfabriek met een missie: het combineren van een hoge kwaliteit vormgeving, zonder overbodige versiersels, voor een aanvaardbare prijs en daarmee bereikbaar voor de massa. Een vergelijking kan gemaakt worden met de Engelse Arts and Craftsbeweging, maar ook met het Bauhaus in de jaren twintig en natuurlijk in de eerste plaats met de Werkbund.

Rondom de nieuwe fabriek moesten arbeiderswoningen verrijzen. Richard Riemerschmid ontwierp Hellerau (1909) beïnvloed door de ideeën van Ebenezer Howard (1850-1928), de belangrijkste propagandist van de Engelse tuinstadbeweging. Samen met de andere architecten Heinrich Tessenow en Hermann Muthesius koos hij er voor om het gebied in te richten volgens het model van de Engelse tuinstad. Hierin was voldoende levensruimte voor alle bewoners en nam de natuur een belangrijke plaats in.

Hij ontwierp een arbeiderswijk in Hagen (1907) en Haus Schaffer nabij Landau (1928-1929). Bij deze twee projecten maakte hij gebruik van breuksteenwerk en combineerde hij regionaal classicisme met een abstracte kubus, waardoor het geheel er vrij modern uit kwam te zien.

Directeur van de Kunstgewerbeschule in München (1913-1924), die in 1913 een tentoonstelling organiseerde van zijn bouwkundige projecten.

Van 1918 tot 1919 was hij lid van de 'Kunstlerrät der Stadt' in München.

Van 1921 tot 1926 was Riemerschmid voorzitter van de Deutscher Werkbund. Tijdens zijn voorzitterschap werd de functionalistische benadering van design naar voren gebracht. In 1924 publiceerde de Werkbund 'Form ohne Ornament' (Vorm zonder ornament), dat industrieel geproduceerde ontwerpen presenteerde en de deugden uiteenzette van sobere, onversierde oppervlakken en uiteindelijk van het Functionalisme.

Holzfertighaüser
Tussen 1921 en 1929 ontwierp Riemerschmid voor Deutschen Werkstätten een aantal types prefab houten huizen (Holzfertighaüser). Deze huizen konden vanuit de catalogus besteld worden en werden als bouwpakket aangeleverd. Ook hier was het idee dat in de naoorlogse jaren van armoede en woningnood het product ‘huis’ net als andere producten voor de massa betaalbaar moest zijn. Dat de meeste producten, als experimentele (proto)types zeldzaam en gezocht zouden worden tegen vaak torenhoge prijzen, is het cynisch gevolg van de loop van de geschiedenis. - (bron: Kunsten).

Bij zijn terugkeer in München in 1931 vestigde hij zich als zelfstandig kunstschilder en architect en maakte werk in de neoklassieke stijl.

Websites:
. Landhuis Spalteholz www.bloemendaal.nl
. Musikzimmer-stoel books.google.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 509.