kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 03-04-2011 voor het laatst bewerkt.

Ricus van de Stadt

Ricus van de Stadt (1910-1999)

Nederlandse botenbouwer voor de 'kleine beurs'.

E.G. (Ericus Gerhardus) van de Stadt was ontwerper van recreatievaartuigen, in het bijzonder zeilschepen, en een van de grondleggers van de industriële jachtbouw in Nederland. Hij tekende voor zo'n 650 ontwerpen. Ricus' boten hebben slechts één manco: 'ze zijn te degelijk'.

Van de Stadt heeft een doorslaggevende bijdrage geleverd aan de innovatie van jachtontwerpen en jachtbouw. Goede zeileigenschappen, een praktische indeling en innovatief materiaalgebruik zijn kenmerkend voor zijn boten. De tekenkamer was de katalysator van het succes. Van de Stadt zette de grote lijnen op papier en de tekenkamer onder leiding van Willem Akkerman, die later met Klaas Kremer de Waarschipwerf oprichtt, werkte het uit. Maar vaak namen ze ook zelf het initiatief en werd het eindproduct aan Ricus voorgelegd.

Biografie
Van de Stadt stamt uit een oud Zaans geslacht van houthandelaren. Op twaalf jarige leeftijd tekende hij zijn eerste ontwerp, een zeilkano. "In vergelijking met andere kano's zelfs van grotere afmetingen is hij zeer snel en loopt behoorlijk hoog aan den wind", vermeldde het clubblad van de Zaandamse Kano Club. Wie ook zo'n snelle kano wilde, kon de tekening bij Ricus bestellen: kosten een kwartje.

Op 23-jarige leeftijd begon Van de Stadt, pas afgestudeerd aan de HTS, met een startkapitaal van 25.000 gulden een scheepswerf en tekenkamer aan de Voorzaan in Zaandam. Uit het werfboek blijkt dat de eerste opdracht een Zestienkwadraat is geweest.

Twee jaar na de oprichting kreeg Van de Stadt in 1935 een opdracht van het Watersport Verbond voor de bouw van zes Olympia-jollen – oefenboten voor de afvaardiging naar de Olympische Spelen van 1936 in Kiel. Ook Van de Stadt zelf nam deel aan de kwalificatiewedstrijden. Daan Kagchelland won de selectie en Van de Stadt, nummer twee, ging mee als reserve. Op de spelen behaalde Kagchelland goud en de Olympia-jol werd in korte tijd een zeer populaire boot waarvan zo'n vijftig door Van de Stadt zijn gebouwd.

De Valk
In 1939 zocht Kees Bruynzeel, directeur van de Bruynzeel Deurenfabriek in Zaandam, naar alternatieven voor de door de oorlogsdreiging verminderde bouwactiviteiten. Eén alternatief was de fabricage van keukens, een ander die van botenbouw. Bruynzeel had, door gebruik te maken van de pas ontwikkelde watervaste kunstharslijm, een duurzame triplexsoort hechthout gemaakt voor de fabricage van buitendeuren. Door hetzelfde materiaal te gebruiken voor het bouwen van boten hoopte Bruynzeel de bouwwereld te overtuigen van de vocht- en waterbestendigheid van dit nieuwe materiaal.
Bruynzeel was een verwoed wedstrijdzeiler. Hij had onder meer in 1939 de befaamde Fastnetrace gewonnen met zijn "Zeearend". Eén van zijn bemanningsleden was jachtbouwer en ontwerper Ricus van der Stadt.
In de zomer van 1939 kwam Van de Stadt voor halve dagen in dienst bij de deurenfabrikant om een bootontwerp te tekenen en de productie voor te bereiden. Het moest een serieproduct worden, waarbij de machines van de keukenfabriek gebruikt konden worden. En er mocht niet meer arbeidstijd in gestopt worden dan 150 uur. Bruynzeel rekende uit dat een lengte van 6,50 meter ideaal zou zijn, want dan waren drie platen hechthout voldoende.
Het 'spanen doosje' zoals Van de Stadt zijn ontwerp typeerde, was een revolutionair vaartuig gebouwd met nieuwe constructiemethoden van nieuwe materialen. Met er mee rekening houdende dat geen belasting op boten tot zestien vierkante meter zeil werd geheven, wist Van de Stadt een jachtje te ontwikkelen, dat goed zeilde en een klein gezin aan boord kon hebben. De eerste industriële zeilboot ter wereld en direct ook een nationale eenheidsklasse. De Valk was zijn tijd ver vooruit en is nog steeds een populaire (wedstrijd)boot op de Friese en Hollandse meren. De valk is een driemans wedstrijdklasse boot van hout in knikspant met vaste kiel. Tegenwoordig zijn vooral de polyester 'polyvalken' erg populair voor recreatie en zeillessen.

Van de Stadt ontwierp voor Bruynzeel ook een 12-meter oceaanracer, 'de Zeevalk'. Een innovatief ontwerp waarin de klassiek ronde vormen waren vervangen door rechte vlakken. In de Fastnet race van 1951 werd Bruynzeel tweede met de hechthouten Zeevalk. Voor Bruynzeels zestigste verjaardag ontwierp Van de Stadt een jacht met een lengte van ruim 21 meter, 'de Stormvogel', ook gebouwd van hechthout.

De jaren veertig en het begin van de jaren vijftig waren moeizame jaren voor de werf. Bouwmaterialen waren schaars en de ingevoerde 'weeldebelasting' van veertig procent op jachten ontmoedigde de bouw en verkoop. Maar in 1953 kreeg de werf een exportorder voor kleine kajuitjachtjes voor de Amerikaanse markt. De verkoop van de mahonie rondspant scheepjes liep op tot zo'n veertig stuks in 1954.

De Stern
Via de export naar de Verenigde Staten kwam de werf in Zaandam ook in aanraking met een nieuw product: polyester. Het materiaal bood grote mogelijkheden. Door de bouw in mallen werd het mogelijk in korte tijd grote aantallen te produceren. Na experimenten met kleine bijbootjes kwam in het voorjaar van 1955 het eerste exemplaar van een speciaal ontworpen tweemansboot, de Stern, uit de mal. De Stern werd, evenals de Valk, een nationale eenheidsklasse en was de eerste in serie geproduceerde polyesterboot in Nederland.

De Pionier
Met de productie van de Pionier in 1959, de eerste in serieproductie gebouwde polyester kajuitjacht ter wereld, zette de werf in Zaandam steeds meer schepen af op de buitenlandse markt. De boot stond als zeer degelijk te boek. Herman Jansen was de eerste Nederlander die solo de wereld rond voer in een Pionier, een boot van ruim negen meter.

De Randmeer
De Randmeer is een middelgrote open zeilboot in 1964 ontworpen voor de nieuwe randmeren en is daarom ook geschikt voor wat ruiger water. De Randmeer heeft een kielmidzwaard, een niet al te diep stekende kiel met daarin een opklapbaar zwaard. Van de Stadt heeft ook een versie met kajuit ontworpen, de Trotter die later is doorontwikkeld tot de Trotter Pandora, en veel in Engeland wordt gebouwd.

Met onder meer de Randmeer, de Trotter, de Sprinter, de Bries, de Pionier 10 kwam het accent van de werf meer te liggen bij de productie dan het ontwerpen van schepen.

E.G. van de Stadt en Partners
Van de Stadt, die begin jaren zeventig inmiddels in de buurt van de pensioengerechtigde leeftijd kwam, begreep dat er een keuze gemaakt moest worden tussen productie en ontwerpen. In 1973 werd de beslissing genomen, de werf werd verkocht aan het Duitse Dehler Bootsbau; precies veertig jaar na de oprichting. De ontwerpers gingen verder als ontwerpbureau E.G. van de Stadt en Partners. Van de Stadt zou er tot 1978 blijven werken.

De Efsix
De Efsix is een middelgrote tweemans open zeilboot van polyester met ophaalbare kiel uit 1975. De eerste 325 boten werden door de Hollandse werf Foacon geproduceerd om de boot zo snel mogelijk als officiele wedstrijdklasse erkend te krijgen. Sinds 2006 bouwt Hoora in Heeg de verbeterde Efsix 2100 serie.

Ook voor Kees Bruynzeel bleef Van de Stadt jachten ontwerpen. Hun symbiotische relatie duurde bijna hun gehele carrière en kwam pas tot een einde toen Bruynzeel in 1980 tijdens een zeilrace stierf aan boord van zijn Stormy.

Websites:
. Gedachten over zeewaardigheid (www.astolat.nl)
. Bouwen: De naam van goed en degelijk (www.nrc.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 857.