kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Tazza

Tazza (drinkschaal)

Tazza is een oud-Italiaans woord voor drinkschaal. Tazza's zijn schotelvormig en staan op een hoge voet. Zij zijn meestal rijkversierd. Een tazza drinkschaal kan van glas, goud of zilver zijn en heeft een wijde ondiepe kelk die op stam en voet, óf rechtstreeks op de voet is gemonteerd.

De tazza of “copschale” is typerend voor de Renaissance en werd niet alleen voor wijndrinken gebruikt maar ook als schaal voor vruchten, suikergoed of gekonfijt fruit.

Drinkschalen bestaan in verschillende materialen. Chique schalen werden gemaakt van dure grondstoffen zoals beschilderd of gegraveerd glas of zilver met verfijnde versieringen. De gebroeders Van Vianen bijvoorbeeld maakten prachtige zilveren schalen met ingewikkelde versieringen.
Exemplaren voor dagelijks huishoudelijk gebruik werden meestal gemaakt van een goedkoper materiaal, bijvoorbeeld tin. Tinnen tazza's zien we dan ook wel op schilderijen uit die tijd.

In de Portugese synagoge werd de tazza gebruikt als collecteschaal om geld in te zamelen voor Poeriemgiften.

Tazza, 1ste kwart 16de eeuw, Helder grijsachtig glas, beschilderd met emailleverf, verguldsel, h. 24,5 cm diam. 29 cm, Rijksmuseum Amsterdam
Deze ondiepe schaal, een tazza, werd gebruikt als drinkschaal. De schaal is opgebouwd uit verschillende delen: een holle, trompetvormige voet, een massieve stam en een ondiepe kelk met een brede platte rand. De glasblazer heeft de stam verschillende diktes gegeven. Hierdoor ontstaan versieringen van glas, zoals glazen randen en een knobbel met inkepingen. Bovendien zijn alle delen van deze drinkschaal uit Venetië (Veneto) prachtig gedecoreerd met beschilderingen in verschillende kleuren.
De randen van het glas en delen van de decoratie zijn verguld. Verder zijn de versieringen aangebracht in emailverf: metaaloxiden en gekleurde glaspoeders, vermengd met een bindmiddel. De schildering wordt bij een relatief lage temperatuur ingebrand: het poeder wordt weer glas en versmelt
met de ondergrond. Hierdoor is de decoratie heel slijtvast: terwijl het verguldsel op sommige plaatsen is afgesleten, zijn de heldere, glanzende emailbeschilderingen goed bewaard gebleven. Op de voet van de schaal zijn zwierige blad- en bloemmotieven geschilderd.
Het emailleren van glas was een vak apart. Alleen gespecialiseerde ateliers in bepaalde regio's kenden de fijne kneepjes van de techniek. Het recept van emailverf was eeuwenlang met geheimzinnigheid omgeven: vaak stond het beschreven in ingewikkelde formules, tussen de receptuur voor gezichtslotions en voor alchimistische brouwsels waarmee je de toekomst zou kunnen voorspellen. Hoe je emailverf moest maken viel dus niet uit de boeken te leren, maar alleen ter plekke, in een glaswerkplaats. Pas later, rond het midden van de 16de eeuw, verschenen meer wetenschappelijke boeken over het decoreren van glas, maar nog lang bleef het onderwerp grotendeels in mysterie gehuld.
Misschien maakte de tazza deel uit van een servies. De geëmailleerde decoratie is vergelijkbaar met die op twee voorwerpen in andere musea:
een lage schaal op voet uit het British Museum in Londen en een glas met deksel uit Brescia, Italië.

Zilveren drinkschaal met de voorstelling van Circe en Odysseus, 1610, Adam van Vianen, h. 3,3 cm; diam. 18,2 cm, Rijksmuseum Amsterdam
Op deze zilveren drinkschaal, of tazza, is een verhaal uit de 'Metamorfosen' van Ovidius afgebeeld: het verblijf van de Griekse held Odysseus bij Circe. Op hun terugreis na de Trojaanse oorlog raakten Odysseus en zijn metgezellen verzeild op het eiland Aiaia. De tovenares Circe ontving de mannen gastvrij, maar veranderde hen langzaam in zwijnen. Uiteindelijk wist Odysseus Circe te dwingen de betovering op te heffen. Op deze schaal is het echter nog niet zo ver, gezien de zwijnen die links zijn afgebeeld. De mannen aan tafel zijn allemaal gekleed in 16de-eeuwse kostuums met flamboyante hoeden. Waarschijnlijk heeft Adam van Vianen deze overgenomen van schilderijen van Lucas van Leyden.
De decoratieve rand rond het tafereel bestaat uit lobbige vormen. Dergelijke versieringen worden kwabben genoemd. Het kwabornament was al wel bekend van prenten, maar dit is de eerste keer dat Adam van Vianen het in reliëf toepaste. Op de voorgrond beeldde Van Vianen bovendien een wijnkoeler af die geheel uit kwabornament bestaat. Deze wijnkoeler is ontsproten aan Van Vianens fantasie. Vier jaar later werd zijn fantasie werkelijkheid toen hij een kan modelleerde in één grote kwabvorm. De Utrechtse kunstenaar Adam van Vianen dreef deze schaal uit één plaat zilver. Aan de onderzijde is nog een buitenschaal aangebracht. Oorspronkelijk had deze tazza een hoge voet, maar die is verdwenen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1959.