kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-08-2008 voor het laatst bewerkt.

Verrerie-de-Nancy

Verrerie de Nancy (Frères Daum)

Franse glasfabriek opgericht in 1875 in Nancy door Jean Daum (1825-1885), geboren in Bischwiller aan de Nederrijn.

Jean Daum begon met de produktie van gebruiksglas zoals ruiten en horlogegas, maar onder zijn leiding kwam het bedrijf niet tot welvaart. Bij zijn dood in 1885 namen twee van zijn zes kinderen, Jean-Louis Auguste (1854-1909) en Jean-Antonin (1864-1930), de leiding over en onder hen kwam het bedrijf tot grote bloei.
De door Jean Daum opgerichte en door zijn zonen voortgezette glasmanufactuur produceerde rond 1880 vooral historische glazen en tafelservies. Toen men het succes van Emile Gallé zag, werd in 1891 de gehele productie overgeschakeld op kunstglas in Art Nouveau-stijl en het Atelier d'Art à la Verrerie de Nancy gesticht, waaraan ook een opleiding was verbonden. In die tijd was Jean-Antonin Daum verantwoordelijk voor de artistieke koers. Tot 1925 brachten de gebroeders Daum art nouveau glas in de trant van Emile Gallé uit.

Historie
Naast Parijs was Nancy, de hoofdstad van de provincie Elzas-Lotharingen, een belangrijk centrum van art nouveau. De glaskunstenaars uit Nancy waren aan het einde van de negentiende eeuw de grote vernieuwers en de grondleggers van het art nouveau-glas. Lotharingen was van oudsher beroemd om zijn glaskunst. Door de Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 en de annexatie van de Elzas en een deel van Lotharingen door Duitsland werd Nancy tijdelijk de hoofdstad van de Franse provincie Lotharingen. Uit de bezette gebieden kwamen veel getalenteerde kunstenaars naar deze streek.

Ook de notaris Jean Daum moet tijdens de Frans-Pruissische Oorlog met zijn gezin uit de Elzas vluchten voor het snel oprukkende Duitse leger. Na wat omzwervingen vestigt het gezin Daum zich in Nancy.

Jean komt in 1875 in contact met een groep industriëlen, die de glasfabriek "Verrerie Sainte Catherine" willen beginnen en hij laat zich overhalen medefinancier te worden. Ze produceren horlogeglas, spiegelglas en glasserviezen. Al zeer snel (1876) raakt de fabriek in financiële problemen. Jean wil zich aanvankelijk not terugtrekken uit het bedrijf, maar zijn compagnons kunnen hem zijn aandeel niet terugbetalen. Jean kiest eieren voor zijn geld en neemt het bedrijf in zijn geheel over door zijn medefirmanten uit te kopen en doopte het om tot 'Verrerie de Nancy'. Maar ook Jean mist iedere vaardigheid om zijn Verrerie succesvol te runnen en even lijkt het erop dat de fabriek roemloos ten onder zal gaan.

Frères Daum
In 1879 komt de oudste zoon Auguste (1853-1909), na het afronden van zijn rechtenstudie op 25-jarige leeftijd, zijn vader terzijde staan. Auguste heeft een gedegen financieel inzicht en hij geeft de opdracht wat geraffineerde glasserviezen te vervaardigen, die, na verloop van tijd, goed verkopen. Toch duurt het tot 1887 tot de fabriek uit de malaise is. Wel trouwt Auguste in 1883 met Jeanne Constantin, dochter uit een gerenomeerde glasfamilie onder het motto: 'alle beetjes helpen'. Maar als vader Jean in 1885 overlijdt, wacht het prille gezinnetje een zeer wankele erfenis.

Zodra Auguste's elf jaar jongere, artistiek begaafde broer Antonin (1864-1931) van school is, komt hij de gelederen versterken. De taken worden naar kunne verdeeld. Auguste schittert als commercieel en financieel directeur en Antonin leidt het productieproces. Tot 1894 bezitten zij de enige glasfabriek in Nancy.

Emile Gallé
Sinds de Parijse wereldtentoonstelling van 1889 (waar Gallé goud wint met zowel zijn glas als voor zijn keramiek en zilver voor zijn meubelen) heeft Gallé een enorme invloed op de jonge Antonin Daum. Vanaf 1890 ligt de nadruk bij Daum dan ook op kunstvoorwerpen en worden nieuwe technieken beproefd en het afzetgebied vergroot.

Aanvankelijk verschilde het glaswerk van de Verrerie de Nancy, waaronder horlogeglazen, tafelgerei, kannen, parfumflesjes, ring-bokalen en spiegelglas, nauwelijks van dat van andere fabrikanten. Zij produceerden in de stijl van het historisme, vaak versierd met Lotharingse heraldiek. Ze waren uitgevoerd in fijn geschilderd email, hier en daar geaccentueerd door verguldsel. Onder invloed van Gallé begonnen De gebroeders Daum ook voorwerpen te blazen van veelgelaagd glas, versierd met afbeeldingen van bloemen en landschappen, uitgevoerd met etswerk over vele vlakken.

De Daums brachten een groep kunstenaars, vormgevers en handwerkslieden bijeen die innovatievere ontwerpen voor hen gingen maken. In de jaren '90 van de 19e eeuw produceerden ze glaswerk in de art-nouveaustijl, organische vormen en decoraties ontleend aan de taal van de bloemen, dat weliswaar leek op het werk van Emile Gallé, maar minder expressief en technisch verfijnd was. Het werk van de gebroeders Daum is vaak decoratiever, maar ontbeert de filosofische en symbolistische lading van het werk van Gallé. Minder poëtisch ingesteld als Gallé, zocht Antonin in de natuur niet zozeer de spirituele als wel de visuele schoonheid. Hij werd het sterkst gefascineerd door de kleur, door de juiste kleurtonen van een papaver of een zonnebloem. Het symbolisme was in de mode, maar bij de Daum-glazen is het een traditioneel symbolisme dat meer te maken heeft met de logica dan met poëzie zoals een camee lamp gedecoreerd met vleermuizen die wegvliegen wanneer het licht wordt. Antonin Daum beschreef in 1903 de grondbeginselen van zijn bedrijf als de studie van levende materie, het zoeken naar waarheid, een terugkeer tot intellectualisme, tot het poëtische gevoel, tot logische principes voor de vormgeving en decoratie. - (glazen lampenkappen, waarvan de laatste zowel voor de eigen verlichtingsproducten werden ontworpen als voor die van Louis Majorelle en later die van Edgar-William Brandt (1880-1960).

In 1893 toonde het bedrijf zijn eerste artistieke geëtste ontwerpen op de Wereldtentoonstelling in Chicago, en de eerste bekroning voor Daum volgde in 1900 op de Wereldtentoonstelling van Parijs.

Émile Gallé (École de Nancy)
31 mei 1894 vestigde Emile Gallé zich in dezelfde stad en ging het wereldberoemde glasimperium van start. Samen met de gebroeders Daum behoorde Émile Gallé tot de oprichters van de École de Nancy, waarvan Antonin vervolgens onderdirecteur werd. De "École de Nancy", was een groep geniale, vakbekwame kunstenaars, die, vooral binnen de Art Nouveau, hun werk tot op eenzame hoogte brachten. Emile Gallé was de katalysator, de magneet binnen de "École de Nancy".

1900 Grand Prix op de Parijse Wereldtentoonstelling 1900
Antonin interesseert zich bovenmatig in de toepassing van de gloednieuwe elektriciteit. Al in 1898 ontwerpt hij enkele bijzondere, beeldschone tafellampen, met twee gloeilampen, één onder de glazen kap en één in de slanke amphora voet. Een spel van licht door verschillende lagen getint glas. Hij boekt er een gigantisch succes mee op de Parijse 'Exposition Universelle' van 1900. Hij sleept er de "Grand Prix" mee in de wacht en ontving er een 'Légion d'Honneur'.

Aanvankelijk waren Gallé en Daum concurrenten, maar in 1899 startten ze een samenwerking, met behoud van de eigen stijl. Tot op dat moment hadden Gallé en Daum zich alleen onderscheiden door kleine technische verschillen en een iets andere uitwerking van de thematiek. Daum maakte bijvoorbeeld meer gebruik van de martelé-techniek als achtergrond voor de decoratie, omdat hij vond dat zo’n gefacetteerd oppervlak een levendig effect gaf wanneer het licht erop viel. Pas in het eerste decennium van de 20e eeuw ontwikkelde het Daum-glaswerk een markante eigen identiteit.

Na de eeuwwisseling breidt Daum steeds verder uit. De "Verrerie de Nancy" is het boegbeeld geworden van de glaskunst met haar revolutionaire technieken. Naast markante ingesloten kleurpoeders, die de objecten marmeren, wordt er met zuren geëtst, geëmailleerd (d.w.z. met gesmolten glas wordt een voorstelling geschilderd en later ingebrand), er wordt ondergedompeld in fluorwaterstof voor een gematteerd uiterlijk. Waarlijk inventief werkt het laboratorium van Daum in deze époque. Ze nemen geen genoegen met halfslachtige werknemers. Ze eisen de allerbeste. En zo gebeurt het dat de beroemde smeedkunstenaar Edgar Brandt wordt aangetrokken om het smeedwerk voor de lampen te verzorgen. Een belangrijk graveur bij Daum is Jacques Gruber, die later tot één van Frankrijks belangrijkste glas-en-lood en meubel ontwerpers zou uitgroeien. Andere grote ontwerpers zijn Charles Schneider, Eugène Gall, Emile Wirts en in veel later jaren Salvador Dalí.

Camee-glas
Kort voor 1900 deden zich diverse ingrijpende ontwikkelingen voor. De belangrijkste vinding die het Daum-glas een aparte status bezorgde ten opzichte van andere glassoorten, was een gespikkeld effect dat werd verkregen door heet glas in gekleurd poederglas te rollen; de poeders hechtten zich aan het glaslichaam en versmolten door het contact met het hete glas tot een nieuwe buitenlaag. Deze techniek werd zowel gebruikt op de romp van vazen als achtergrond van camee-decoraties, als met bijzonder geslaagde effecten voor de fijnere details van geappliqueerde sculpturen zoals insecten, schelpen, bloemknoppen of vruchten. Soms ontstond hierdoor een haast bijna surrealistische, levensechte textuur, bijvoorbeeld bij sommige kalebassen die Daum als applicaties gebruikte. - (landschap of een regenbui suggereren op een wijze die de decoratie een opmerkelijke perspectivische diepte verleende. Op de tentoonstelling van 1900 werden 38 vazen van dit type geëxposeerd. Het procédé was ingewikkeld en riskant, omdat het inwendige camee-decor moest worden afgedekt met een dunne glaslaag die op zijn beurt fungeerde als oppervlak voor de uitwendige camee-decoraties. - (jade
Door zijn experimenten met poederglas ontwikkelde Daum nog twee nieuwe technieken. De eerste resulteerde in een serie opake vazen, bekend als céramique de jade. Doordat het hete glas over nauwkeurig geordend patroon van gekleurde glaspoeders werd gerold, ontstond een opaak oppervlak dat sterk deed denken aan aardewerk glazuur, met abstracte decoraties die de tekening van kostbare mineralen als jade of amber imiteerden. Om het effect te vergroten werd in het glas goudfolie verwerkt, dat bij het uitblazen van het glas uiteenviel in kleine fragmentjes. Deze wonderlijke proefstukken zijn zeldzaam en kostbare verzamelobjecten, al zijn ze eerder technisch interessant dan mooi. - (Daum ontwikkelde was die van het pate de verre, glas in de vorm van een pasta-achtige substantie die modellering met zeer subtiele details mogelijk maakte. Antonin Daum noemde het pate de verre de grootste ontdekking van onze tijd in het kunstglas.
Het pate de verre procédé gaat uit van transparante emails. In feite was de techniek al in het oude Egypte toegepast en herontdekt door Henri Cros (1840-1907), die met pasta’s op basis van poederglas experimenteerde in de porseleinfabriek van Sevres; ook George Despret (1862-1952) werkte met dit medium.
Pate de verre is een techniek waarbij fijngemalen glas, flux en kleurmiddelen wordt gebonden, meestal met water, en verhit tot een hanteerbaar mengsel. Dit mengsel wordt dan voordat het afkoelt in een mal gedaan en opnieuw verwarmd tot er glas ontstaat. Een methode die zowel de sculpturale mogelijkheden als de kleureffecten verruimde.
De eerste pate de verre sculpturen en vazen van de firma Daum dateren uit 1906, toen Almaric Walter daar in dienst kwam na zijn studie aan de Ecole de Sevres. Hij begon een atelier voor het 'paté-de-verre' en maakte samen met de glastechnicus Henri Bergé de ontwerpen. Daum stukken die door dit team zijn uitgevoerd dragen meestal de signaturen van beiden. De sculpturen werden gemaakt in meerdelige vormen. Aanvankelijk waren dit klassieke beeldjes, zoals kopieën van Tanagra-figuren in een enkele kleur. Mettertijd werd de modellering gedurfder en oorspronkelijker, en de beste produkten zijn kleine juweelachtige dierfiguren, afgebeeld in hun natuurlijke leefomgeving, en vazen met naturalistische ornamenten.

Henri Bergé (1870 - 1937) begon zijn loopbaan als professor decoratieve kunsten in Nancy. In 1900 kreeg Henri Bergé, die in 1897 voor de manufactuur was gaan werken, de leiding over het ontwerpatelier. Hij is verantwoordelijk voor vele art nouveau ontwerpen van flora en fauna. Bij Daum leerde hij Amalric Walter kennen. - (atelier en voerde hier zijn eerste pâte de verre uit. Van 1906 tot 1914 werkte hij bij Daum in Nancy, waar hij de leiding kreeg over de pâte de verre afdeling. Na de eerste wereldoorlog begon hij weer voor zichzelf en nam een aantal oudmedewerkers van Daum in dienst, waaronder Henri Bergé. - (Daum ging de produktie van pate de verre vanaf 1906 ononderbroken voort, in aan de heersende mode aangepaste stijlvormen. In de tijd van de art nouveau kozen ook andere glaskunstenaars voor dit medium, onder wie Gabriel Argy-Rousseau en Francois Decorchemont tot de uitblinkers behoorden. Decorchemont had al naam gemaakt als schilder en keramist voordat hij in 1904 begon te werken met glas, in zijn eigen fabriek. De glasproduktie in en rondom Nancy kreeg bekendheid als de School van Nancy. Afgezien van Gallé en Daum waren er diverse kleinere bedrijven zoals Dárgenthal, Delatte en Legras die meeprofiteerden van de groeiende vraag naar camee-glas in de art nouveau-stijl. Hun produkten, zijn minder interessant hoewel het vakmanschap zeer goed is. Ook de gebroeders Muller (beiden als leerling gewerkt onder Gallé) maakten uitmuntende kunstglazen in hun fabriek in de naburige plaatsen Luneville en Croismare.

Tussen 1905 en 1930 werkten ook Edgar Brandt en Louis Majorelle voor Daum. Ze ontwierpen ijzeren vattingen voor de glazen.

Verrerie Schneider
Ernest Schneider, leraar in Nancy, verwisselde dit beroep voor commercieel medewerker bij de befaamde glasfabriek "Daum". Zijn broer Charles Schneider was artistiek zeer getalenteerd en ging studeren aan de "École des Beaux-Arts" in Nancy. In zijn vrije tijd werkte hij eveneens voor "Daum", maar dan freelance. Toen in 1909 Auguste Daum overleed, werd het roer overgenomen door zijn zoon Jean Daum, die het erg slecht met Ernest Schneider kon vinden. Dit resulteerde in het vertrek van Ernest bij "Daum". De gebroeders Schneider besloten om op eigen kracht een bedrijf op te zetten en in 1913 lukte het om een oude glasfabriek over te nemen in Epinay-sur-Seine. - (de Eerste Wereldoorlog sluit Daum zijn kunstafdeling. Eén van de zonen van Auguste, Jean, ook werkzaam bij de firma, verliest zijn leven bij de 'Slag van Verdun', en met hem vele medewerkers. De fabriek vervaardigt de gehele oorlog medisch glas.

Art Déco
In 1909 ging Paul Daum (Augustes derde zoon) bij het bedrijf werken. Tijdens zijn kortstondige aanstelling ontstond er een stilistische verandering doordat het werk soberder en monochromer werd.
In de twintigste eeuw bleef de fabriek van de gebroeders Daum met succes produceren omdat ze vernieuwden: toen de productie in 1919 werd hervat maakte de sierlijke art nouveau plaats voor de productie van dikwandige glazen met geometrische Art Déco-motieven. Onder de leiding van Paul Daum wordt ook het glas verzorgd voor het beroemde stoomschip "Le Normandie", bekend van de affiches van schilder en graficus Cassandre (pseudoniem voor Adolphe Mouron). Paul Daum kwam in de Tweede Wereldoorlog om in een concentratiekamp.

De beide oorlogen waren de zonen van Auguste zeer noodlottig, maar de fabriek draait nog steeds en is nog altijd in handen van de nazaten van de oprichter Jean Daum. De grote sterkte van Daum was en is de samenwerking met vooraanstaande designers uit elke tijdsperiode. Zo hebben zij nog samengewerkt met Hilton McConnico, Jean Faucheur en recent Philippe Starck.

Websites:
. www.antiquesart.nl
. www.kanne-kruike.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2034.