kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Wiener-Werkstatte

Wiener Werkstätte

Een Oostenrijkse coöperatieve groep workshops die in 1903 groeide uit de Weense Sezession. De groep, waarin kunstenaars, designers en ambachtslui zaten, was tot 1932 een centrum van vooruitstrevend design. Hoewel oorspronkelijk rechtlijnig, ontwikkelde de groep later een meer kromlijnige, eclectische stijl.

In Europa en Amerika ontstond er vanaf 1890 op het gebied van architectuur en kunstnijverheid een nieuwe stijl, die in internationaal verband de Franse benaming art nouveau kreeg, maar in Duitsland Jugendstil heet, in Spanje 'modernista', in Italië 'stile Liberty', in ons land 'Nieuwe Kunst' en in Oostenrijk Wiener Sezession en 'Wiener Werkstätte', met de inmiddels beroemd geworden meubels van Josef Hoffmann, zilveren objecten van Koloman Moser, en sierlijke ontwerpen voor het Jugendstil-tijdschrift Ver Sacrum. De groep (binnenhuis)architecten van de Wiener Werkstätte wilden gebruiksvoorwerpen zonder enige commerciele overwegingen ontwerpen om de woonomgeving volledig op esthetische basis in te richten. Ook gebruiken zij de term Gesamtkunstwerk.

In Wenen werd in 1897 de Wiener Sezession (afscheiding) opgericht door de dissidente architectenontwerpers Josef Hoffman, Koloman Moser en Joseph Maria Olbrich. Deze laatste bouwde in 1898 voor de beweging een tentoonstellingsgebouw dat nu beschouwd wordt als een van de hoogtepunten van de Jugendstil-architectuur.

In 1903 trokken verschillende vooraanstaande leden van de Wiener Sezession, Hoffmann, Klimt en Moser, zich terug en vormden met andere ontwerpers en kunstenaars de Wiener Werkstätte, die werd opgericht als een vereniging van ambachtslieden ongeveer zoals vroeger een gilde, een atelier waar alle disciplines van de toegepaste kunst werden beoefend. Hoewel zij hun produkten als een collectief op de markt brachten, signeerde iedere meester zijn eigen werk. Hoffmann domineerde al snel de Werkstätte. Hij ontwierp een grote variëteit van objecten, eetgerei, juwelen en natuurlijk meubilair.

De vormgeving was eerst geometrisch, met gebruik van het zogenoemde schaakbordmotief. Rond iglo zou dat veranderen in een wat barokkere vormgeving. Maar de vroege geometrische stijl zou rond 1920 een sterke invloed hebben op de vormgeving van de Franse 'art deco'.

Terwijl Hoffmanns Arts en Crafts idealen hadden geleid tot de oprichting van de Wiener Werkstätte in 1903, was de duidelijke volgende stap in zijn architectonische ontwikkeling Het Sanatorium Purkersdorf even buiten Wenen en gebouwd tussen 1904 en 1905. Dit was trouwens ook de eerste grote opdracht voor de Wiener Werkstätte en het eerste voorbeeld van hun ideaal voor een Gesamtkunstwerk op grote schaal. Alles in dit gebouw was ontworpen en gefabriceerd door de Werkstätte. Duidelijk herkenbaar in dit gebouw is een kaalgeschoren versie van het classicisme van Otto Wagner. Ornamentatie is er nagenoeg niet, behalve de simpele friezen bij de ingang. De Engelse stijl is hier dus geheel weggelaten en vergeten. Functionaliteit, rationaliteit, geometrische spacialiteit en klassieke ordening vermengd met een flinke dosis originaliteit tekenen dit sleutelstuk in het oeuvre van Josef Hoffmann, het hoogtepunt van zijn puristische ontwikkeling. Een aantal factoren hebben de jaren hierop Hoffmann en de Wiener Werkstätte de kant van een rijker decoratie opgestuurd. De meeste klanten van de Werkstätte wilden geen sanatorium, hoewel ze daar misschien best rijp voor waren. Ze wilden, zoals rijken van alle tijden, een omgeving scheppen waarin hun succes, rijkdom, status en stijl werd gereflecteerd. Daarnaast had het constructief rationalisme van de Crafts ethiek en Hoffmanns liefde voor kostbare materialen zoals, zeldzame houtsoorten en gekleurd marmer, er ook zeker mee te maken. Ook is van belang dat enkele nieuwe ontwerpers van de Werkstätte een vernieuwde hang naar ornamentaliteit tentoonstelde. Czeschka en Powolny waren hier de toonaangevende uitvoerders van. Dit alles; Het classicisme, het secessionisme, de geometrische vormen, de decoratie, de Arts en Crafts ethiek, het rationalisme en het ideaal van het "Gesamtkunstwerk", vonden zijn uiterste uitdrukking in Het Palais Stoclet in Brussel. Hoffmann kan gezegd worden dat hun vroegere pogingen tot vereenvoudiging een functionele stijl ('Nutzstil') tot gevolg hadden, omdat hun kale vlakken meer te maken hebben met de accentuering van het oppervlak dan dat zij de onderliggende structuur van het gebouw laten zien. In die zin waren deze stijlen niet radicaal genoeg maar ook anderszins bleken ze niet te voldoen. Bij beide was reductie een eerste stap waarvan later weer werd afgeweken; een noodzakelijk uitgangspunt, maar geen uiteindelijk doel. Nadruk op kale muurvlakken bijvoorbeeld maakte deel uit van het nieuwe strenge streven naar objectiviteit, een verwerping van de fin-de-siècle smaak ten gunste van een waterige vaagheid als teken van innerlijke diepzinnigheid. , Maar voor Hoffmann was het ook het begin van een nieuw decoratief spel; in zijn handen maakte de reductie tot een geometrische module het kale vlak vrij om te dienen als de basiseenheid waarmee een rijkdom aan ornament kon worden herkregen door verspringen, herhalen of overlappen.

Aan het exterieur van Hoffmanns opmerkelijke, voor Adolphe Stoclet in Brussel gebouwde huis, omlijnden forse vergulde profielen een reeks van witte rechthoeken zodat een schijnbaar gewichtsloos samenspel ontstaat, zo vlak als een kaartenhuis, maar met de sfeer van oosterse rijkdom en mystiek. (...) Op weergaloze wijze krijgt een nieuwe luxe gestalte in het interieur van Palais Stoclet. Hoffmann kreeg de vrije hand van zijn rijke, jonge, kunstminnende opdrachtgever en hij maakte gebruik van de beste decoratieve talenten uit zijn pas opgerichte werkplaats voor vormgeving, de Wiener Werkstätte, en van een grote verscheidenheid aan luxueuze materialen. Van de marquetterievloeren, parket met inlegwerk, en speciaal geweven tapijten tot de geiteleren bekleding van de stoelen en het inlegwerk van de muren met veelkleurig marmer, onyx en malachiet, glanzend onder kristallen kandelaars, was dit een krachttoer in 'symfonische orkestratie'. Toch doet het niet protserig aan: de rijkdom van het inlegwerk en van de natuurlijke patronen in steen en hout bleef beperkt tot de gladde platte vlakken.

Het fabelachtige mozaïekvan steen en glas, dat Gustav Klimt ontwierp voor de eetkamer, riep visioenen op van intieme liefdesscènes in het gebladerte van Perzische tuinen. Als men zich voorstelt hoe de Stoclets de finishing touch aanbrachten door de kleur van hun avond-kleding zodanig uit te kiezen dat ze paste bij deze achtergrond, is de droom van een exclusieve, naar binnen gekeerde harmonie van leven en kunst volmaakt. Tegen een dergelijke esthetische levensbeschouwing preekte Loos een sobere terughoudendheid als het ware geloof van de moderne mens. Zijn meest bekende verhandeling, 'Ornament und Verbrechen' van 1908 (geschreven terwijl Hoffmann bezig was met de bouw van het Palais Stoclet) was een spervuur van morele, economische en evolutionaire aanvallen tegen versiering.

Loos beschouwde het einde van de traditionele versieringskunst en het ontbreken van toepasselijke nieuwe decoratieve stijlen als historisch onvermijdelijk. Dit moest eerder worden toegejuicht dan betreurd. Zijn betoog was niet slechts gericht op de deugd van versobering, maar was tevens een uitnodiging aan de welgestelde elite zich te kleden en te gedragen met een Engels flegmatisme, dat hij beschouwde als de meest beschaafde houding ten aanzien van het onafwendbare. Ornament was toegestaan voor boeren die immers geen ander vermaak kenden, maar moderne stedelingen die in aanraking kwamen met de schone kunsten hadden er geen behoefte aan. 'Hij die naar de Negende Symfonie gaat en vervolgens een behangpatroon ontwerpt, is of een bedrieger of een ontaarde,' snierde hij en riep daarmee in herinnering hoe de Secession in 1902 Beethoven te pas en te onpas gebruikte.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 32.