kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 02-09-2014 voor het laatst bewerkt.

W.H. Gispen

Willem Hendrik Gispen

Industrieel ontwerper en oprichter van Gispen, geboren 7 december 1890 Amsterdam - overleden 10 mei 1981 Den Haag.

  Zie ook kunstnijverheid moest geven, doelmatige schoonheid. Zij geeft slechts ondoelmatige mooiigheid." - (Gispen in tijdschrift Wendingen in 1928)

Willem Hendrik Gispen behoort tot een van eerste industrieel ontwerpers. Zijn moderne en functionele lampen en meubelen slaan aan in het vooroorlogse Nederland. De beroemde stalen buismeubels, waaronder de achterpootloze stoel oorspronkelijk ontworpen door Mart Stam, worden klassiekers. En wie kent niet de ‘Gispen’-lamp van wit matglas? Het ondernemerschap gaat Gispen minder goed af, hij investeert teveel en raakt de financiële zeggenschap over zijn bedrijf kwijt. Privé beleeft hij stormachtige tijden als hij zijn gezin verlaat en trouwt met de achttien jaar jongere Riek van de Griend.

Biografie
Willem Hendrik Gispen werd geboren in Amsterdam en groeide op in Utrecht. In 1902 richtte hij met een vriend de voetbalclub Kampong op. Via een onderwijzersopleiding kwam hij in 1909 in Rotterdam terecht.

Na zijn HBS-opleiding bracht Willem Hendrik Gispen enkele bezoeken aan Engeland waar hij in aanraking kwam met de denkbeelden van de 'Arts and Craft' beweging. Geinspireerd hierdoor besloot hij zich in 1913 aan te melden voor een studie aan de Academie voor Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam – de voorloper van de WdKA. Tijdens de Eerste Wereldoorlog staakte hij deze studie en werkte hij enige tijd als volontair bij het architectenbureau van de architect J. van Wijngaarden.

Op 14 september 1916 nam hij met geleend geld een bestaande smederij over in de Coolsestraat en vestigde hij zich als W.H.Gispen & Co.. In deze ouderwetse smidse met een blaasbalg, een aambeeld en een handboormachine wierp hij zich op de ambachtelijke kunstnijverheid.

In 1919 verhuisde het bedrijf naar de Voorhaven en ging N.V. Gispen's Fabriek voor Metaalbewerking heten. Gispen was lid van de Rotterdamsche Kring, Bouwkunst en Vriendschap en van Opbouw. Hierdoor kende hij architecten als Kromhout, Oud en Van der Vlugt, die hem inschakelden bij bouwopdrachten. Weldra kreeg hij van de architect Kromhout, die zijn hoofddocent was geweest, een opdracht om hekken te maken van een villa in Noordwijk aan zee. Voor de Waalse Kerk van Verheul en Van Wijngaarden vervaardigde hij kroonluchters en een haardscherm.

Er volgden nog enkele belangrijke orders van architecten. Zo liet de Delftse hoogleraar bouwkunde Evers hem in 1919 voor zijn Rotterdamse raadhuis het sierhekwerk, radiatorkasten en lampen ontwerpen en uitvoeren (geopend 1922). Ook zijn medestudent Van der Vlugt hielp hem in die tijd aan opdrachten, zoals deurhekjes voor een blok woningen en de trapleuningen en orkestbalustrades voor een theater. Het grote trappenhuis van het Unileverkantoor aan het Museumpark, waarin nu Hogeschool Rotterdam gevestigd is ook van zijn hand.

De eerste producten die zijn atelier verlieten waren voor het merendeel geornamenteerde unica in smeedijzer, koper of brons. Het bedrijfje groeit snel en verandert de naam in Gispen's Fabriek voor Metaalbewerking N.V. Het bedrijf start met twee personeelsleden en heeft in 1921 al 21 man personeel. Gispen houdt zich dan bezig met metaalbewerking, houtbewerking, smeedwerk, koperwerk, bronzen raam- en deurprofielen voor toepassing in winkelpuien en zelfs houten meubelen.

In 1920 richtten Gispen en zijn voormalige studiegenoot Leendert van der Vlugt in Rotterdam de spreekbuis van de Nieuwe Zakelijkheid, de architectenkring Opbouw op.

Door de serieproductie van Gispens ontwerpen vanaf 1922, gestimuleerd door het functionalisme dat gesteund werd door architectenkring Opbouw, werd het ambachtelijke langzaam naar de achtergrond verdrongen. Langzaam maar zeker begon hij zich te oriënteren op de veranderingen in het ontwerpersvak waar moderne, machinale produktiewijzen en eigentijdse materialen steeds meer ingang vond. Hij nam een abonnement op De Stijl en keerde zich af van de kunstnijverheid en het ornament.


Giso schuiflamp

Met de Gisolamp ontwikkeld in 1926 en de vervaardiging van stalen buismeubilair voor woning- en kantoorinrichting in 1929 plaatste Gispen zich in de voorhoede van het functionalisme. Bovendien opende Gispen toonzalen in Amsterdam, Rotterdam, Brussel, Parijs, Londen en Nottingham. Bij hem bleef esthetiek echter het belangrijkste uitgangspunt hoewel hij graag sprak over 'kunstloze gebruiksvoorwerpen'.

Toen hij in 1927 deelnam aan de tentoonstelling 'Die Wohnung' in Stuttgart met een Gisolampen-stand ontmoette hij de voorlopers van het internationale functionalisme. Terug in Rotterdam kwam hij naar buiten met zijn eerste metalen buisstoel die geïnspireerd was op de achterpootloze boogveerstoel van Mies van der Rohe en ook verwant was aan de beugelstoel van Gerrit Rietveld.

Samen met de ontwerpers van Das Bauhaus in Duitsland en Le Corbusier in Frankrijk was Gispen een internationale pionier van de Moderne Beweging uit de jaren twintig en dertig. Dat is ook te zien in het drukwerk dat hij voor zijn producten liet ontwerpen: stuk voor stuk voorbeelden van de Nieuwe Typografie. Zijn folders waren in moderne typografie vormgegeven met schreefloze, hoofdletterloze teksten, ontwerpen door onder andere Jan Kamman, Paul Schuiteman, Eva Besnyo en Cas Oorthuys, die allen deel uitmaakten van de moderne beweging.

Met de opdracht in 1929 om de Van Nelle-fabriek in te richten begon hij met de seriefabricage van stalen buismeubilair voor woningen en kantoren. De uitdaging was om buismeubels te maken die er niet uitzagen als 'ziekenhuismeubels', want daar wilde het grote publiek niet aan. Uiteindelijk wist hij met accessoires als papier- en lectuurbakken toch de woning te veroveren.
Vanaf de inrichting van de Van Nelle-fabriek kwam het ene na het andere ontwerp uit de fabriek. Gispen leverde meubelen voor het Van der Leeuwhuis, Huis Sonneveld (1933) , de Beurs van Staal en Diergaarde Blijdorp en voor de modelwoning in de Bergpolderflat. Ook de befaamde grijze telefooncel van Brinkman & Van der Vlugt uit 1933 werd door Gispen gefabriceerd.

Gispen was gefascineerd door de moderne techniek. Hij ontwierp een van de eerste benzinepompen en maakte interieurs op de Nieuw Amsterdam en de Normandie. In 1934 verhuisde Gispen naar Culemborg waarmee een koers van technologische vernieuwingen en schaalvergroting werd ingezet. Met fauteuil no. 412 introduceerde Gispen het lange model armlegger. Tevens ontwikkelde Gispen een nieuwe productlijn van plaatstalen kantoormeubilair onder de naam Stalachrome.

Gispen zelf verhuisde naar Utrecht. Hij trok zich in 1947 terug uit het bedrijf, dat inmiddels driehonderd personeelsleden had.

Begin jaren 70 beëindigde Gispen zijn carriere als industrieel ontwerper om op 79 jarige leeftijd nog aan de Haagse Academie een studie Grafische kunst te beginnen.

staal, 105x150x167, ontworpen door Gispen en Jan Frederik Staal (1879 – 1940 Amsterdam).
Deze bank met zeven zitplaatsen en schrijftableaus aan weerszijden stond op de eerste verdieping van het PTT-kantoor gevestigd in de door Staal ontworpen Nieuwe Beurs van Rotterdam. De bank speelt zowel qua vorm als qua functie in op de ruimte waarvoor hij werd ontworpen: zijn ronde omtrek sluit naadloos aan op golvende contouren die de nabij gelegen telefooncellen vormen. Daarnaast biedt de bank tegelijkertijd zitruimte en gelegenheid om notities te maken aan de gebruikers van die telefoons. Het is onduidelijk of Gispen dan wel Staal de bank heeft ontworpen omdat deze voorkomt op de schetsen van beide kunstenaars. Vermoedelijk heeft Staal de hoofdvorm van de bank bepaald en Gispen het ontwerp verder uitgewerkt. - (Gispen niet stil: ter vervanging van de plaatstalen Stalachrome producten produceerde Gispen in de oorlog onder de naam PELKO zogenoemde staalarme meubelen, aangezien de bezetter het gebruik van staal voor andere doeleinden dan de oorlogsindustrie aan banden legde

In 1946 vierde Gispen het 25-jarig bestaan!

In 1949 verlaat W.H. Gispen zijn bedrijf. De bedrijvigheid gaat echter onverminderd voort. In datzelfde jaar introduceerde de firma Gispen het Presidentbureau. De fabriek werd uitgebreid met nieuwbouw. In 1953 werd Gispen o.a. opgevolgd door de bekende ontwerper Wim Rietveld. Rietveld ontwierp samen met zijn vader Gerrit Rietveld (architect) de eerste kunststof stoelen. Vanaf 1950 gebruikten ontwerpers als Wim Rietveld en André Cordemeyer materialen als staalplaat en kunststoffen en introduceerden 'meubelen voor het eenvoudige interieur', geheel in de geest van Goed Wonen. De jaren zestig worden gekenmerkt door de fusie tussen Gispen en Staalmeubel bv. Tevens werd de nieuwe fabriek met een voor die tijd moderne lakkerij in gebruik genomen. Tegelijkertijd met het 50-jarig bestaan in 1966 wordt Gispen AZ, het eerste complete meubelprogramma, uitgebracht. Er kwam een einde aan de productie van lampen en woningmeubelen. Gispen richt zich sinds dat moment op kantoormeubilair.

Willem Hendrik Gispen richtte in 1948 een aardewerkfabriekje op in Rijswijk, waar aardewerk werd geproduceerd: vazen, kommen al dan niet met figuratieve versiering, zoals met slib beschilderd, bewerkt met sgrafittotechniek en glanzende glazuur, & lampvoeten. Het sieraardewerk van Gispen was zijn beste werk, het gebruiksaardewerk was matig, zoals bij zachtgroen geglazuurde serviezen waar het glazuur afsprong en het aardewerk knapte, ook de triangels bleven zichtbaar. Na een half jaar deed hij het onrendabele bedrijfje van de hand.

W.H. Gispen ontwierp het model Triënnale 302 nog in 1954. Het werd bekroond tijdens de Italiaanse Triënnale, de drie-jaarlijkse designbeurs. Vandaar deze naam.

Begin jaren '70 beëindigde Gispen zijn carriere als industrieel ontwerper om op 79 jarige leeftijd nog aan de Haagse Academie een studie Grafische kunst te beginnen.

In 1996 organiseerde het Nederlands Architectuurinstituut te Rotterdam een grote overzichtstentoonstelling 'Ontwerpen voor Gispen' en ontstond er een revival rondom de oude meubelen van Gispen.

In 1997 wordt door Gustaaf Toonen, in het kader van het beheer en behoud van de historie van Gispen, de Stichting Gispen Collectie opgezet. De Stichting heeft in het Museum Elisabeth Weeshuis een permanente ruimte ingericht met zowel achtergrondinformatie rondom het bedrijf en producten vanaf het begin van oprichting tot het heden. Sommige van Gispen's meubelontwerpen worden onder de naam ‘Dutch Originals’ nog steeds geproduceerd. Ook het bedrijf dat Gispen stichtte bestaat nog steeds. Gispen-meubels gaan nu ook voor de Chinese markt geproduceerd worden, meldt NRC van 24 april 2006.

  Zie ook Gispen stoelen en design op de website van Galerie Kunstbus  


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 168.

Tweets by kunstbus