kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-07-2008 voor het laatst bewerkt.

Willem Penaat

Nederlandse interieur- en meubelontwerper, textielkunstenaar en edelsmid en organisator, geboren 25 augustus 1875 te Deventer - overleden 5 mei 1957 Amsterdam.

Penaat heeft zich altijd uitsluitend aan de ontwikkeling van een nieuwe meubel- en interieurkunst gewijd. Evenals Hendrik Petrus Berlage, Jac. van den Bosch en Karel de Bazel ontwierp Penaat eenvoudige meubels met een duidelijke constructie. De ontwikkeling van zijn meubels vertoont een nauwgezet streven naar een optimaal eindresultaat, waarbij de wensen van de gebruikers, eenvoudige fabricage en een eigentijdse vorm de belangrijkste criteria waren. Penaats meubelen en interieurs zijn soberder dan die van gelijkgestemde collega's.

. Penaat was in de beginperiode van de herleving der Ambachts- en Nijverheidskunsten in Nederland, omstreeks 1900, de vertegenwoordiger van het purisme in de meubelen interieurkunst, d.w.z. van de zuivering van het meubel van de dode historische elementen, het zoeken naar de eenvoudigste grondvormen en meubeltypen op den grondslag van het toen nog levende oude ambacht.
. Daarna volgde een ontwikkeling op deze basis, door verfijnde profileeringen en plastische vormgeving.
. Ten slotte keerde Penaat terug tot een rijpere vorm van purisme, de functionele gedachte in de eenvoudigste harmonische vorm, aanpassend aan de in de loop der jaren veranderde moderne productiewijze in het meubelbedrijf en de nieuwe levens- en woonvormen, met toepassing van nieuwe technieken en nieuwe materialen.

Willem Penaat koesterde hoge idealen over technisch en esthetisch verantwoord ontwerpen. Hij brengt die in de praktijk door vele bestuurlijke functies te vervullen met als doel de kunstnijverheid naar een hoger niveau te tillen. Penaat wil daarbij de gewone man kennis laten maken met kunstzinnige ontwerpen; een idee dat hij later in zijn leven echter loslaat.
Zijn organisatorische activiteiten bestonden uit het initieren van verschillende organisaties met als doel de schoonheid in de samenleving te bevorderen en de positie van de nijverheidskunstenaar te verbeteren. Vooral als voorzitter van de Nederlandse Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst (VANK), als voorzitter van het Instituut voor Sier-en Nijverheidskunst (BKI) en als directeur van het Museum voor Kunstnijverheid in Haarlem heeft hij zich ingezet voor de esthetisch-technische kwaliteit van het produkt en de werkgelegenheid van de ontwerpers.

Penaat heeft vele grote steden van Europa bezocht, zooals: Parijs, Londen, Berlijn, Wenen en Rome en daar o.m. de Musea bestudeerd.

Biografie
Willem Penaat was de zoon van F.H.C.W. Penaat (geb. te Lingen (Duitschland) 7 Nov. 1837, gestorven 7 Oct. 1897), chef de bureau van de Fa. Schimmelpenninck & Co. te Deventer en pianiste E.G. Penaat-Triebart (geb. te Deventer 7 Dec. 1842, gest. 6 April 1930).

Penaat doorliep de Lagere School en de H.B.S. met 5.-j cursus in zijn geboorteplaats en kreeg vervolgens teeken- en schilderles van Liernur en Korteling in Deventer.

In 1894 trok hij naar Amsterdam om tot 1897 de lessen aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijs en de ochtend- en avondcursussen van de Rijksacademie voor beeldende kunsten te volgen.

Nadat hij de acte Teekenen M.O. had verworven, koos hij, onder invloed v/d lessen v. Jos. Cuypers en De Kruyff niet de kunstschildersloopbaan, zoals
aanvankelijk zijn voornemen was, maar die van interieur- en meubelkunstenaar. Hij werd eerst tekenaar bij de meubelfabriek Haag en Zn in Amsterdam om zich in 1898 zelfstandig te vestigen als meubelontwerper en interieurarchitect.

Willem Penaat was eerst te Amsterdam en daarna in Haarlem leider van de meubelafdeling van de werkplaats Amstelhoek waar hij samen met de bekende kunstmaecenas W. Hoeker medeoprichter van was. In 1900 was hij ook medewerker van 'Het Binnenhuis' dat hij na onenigheid over de principiële uitgangspunten en de onhaalbare consequenties verliet. In beide firma's werd werk verkocht van kunstenaars en ontwerpers wiens idealistisch streven het was 'mooie' meubelen bereikbaar te maken voor het proletariaat en zo een heilzame invloed op zijn gebruiker uit te oefenen. Zij trachtten dit te bereiken met sober vormgegeven ontwerpen waarbij decoratie zoveel mogelijk werd vermeden en 'inlandse' materialen als koper en ongefineerd eikenhout werden toegepast.

In 1903 was hij met de architect H.W. Mol en de sierkunstenaar Jan Eisenloeffel oprichter en tot 1913 medewerker van het Amsterdamse atelier 'N.V. de Woning'.

In 1904 was hij met idealen van dezelfde strekking ook medeoprichter van de Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst.

Willem Penaat. Deze stoel uit 1905, geproduceerd door De Woning Amsterdam, is zodanig ontworpen dat hij machinaal kon worden vervaardigd. De stijlen en poten werden glad gedraaid, met slechts aan de uiteinden een versieringsmotief; de sporten werden voorzien van een drietal kralen; de rug had een holle kap, smalle middenregel en drie stijlen, terwijl de zitting was vervaardigd van biezen. Met en zonder leuning vond dit basisontwerp in verschillende uitvoeringen en in een oplage van honderden exemplaren zijn weg naar de consument. - (Onder den Sint Maarten (1900-1941) zagen in dat de eenvoudsvormgeving van Willem Penaat uitermate geschikt was voor de machinale productie (in oplage) die hen voor ogen stond en namen veel van zijn modellen als voorbeeld voor 'eigen' ontwerp en uitvoering. - (Penaat ook min of meer officiele opdrachten. Zo richtte hij in 1914 de Restauratiewagen 1e klasse in voor de Java-Spoorweg Batavia-Bandoeng en hij vervaardigde in 1917 de Meubelen van de Kamer van den Minister van Defensie in Den Haag en het Bureau van den Directeur van Kunsten en Wetenschappen, aldaar.

1919 Meubilering Kantoor Hoofdbestuur der Posterijen en Telegrafie Kortenaerkade 11-12 Den Haag (PTT, waarvan hij zelfs drie generaties ontwierp, in respectievelijk 1919, in 1929 en 1935.

Directeur van het Museum voor Kunstnijverheid in het Paviljoen te Haarlem (1923-1924).

In 1923 werd Penaat belast met de inrichting van de Domkerk te Utrecht (Penaat een uitgebreide serie van meubelen voor Metz & Co in Amsterdam en Den Haag.
Metz begon in 1918 met een meubelafdeling. De eerste binnenhuisarchitect die daarvoor werd aangetrokken was Paul Bromberg, die hoofd werd van de afdeling 'moderne huisinrichting'. In 1924 nam Willem Penaat deze positie in. Onder nauwkeurig toezicht van beiden werden hun ontwerpen onder eigen naam, op de werkplaats van Metz uitgevoerd.
Penaats eerste meubelen waren eenvoudige stoelen en kasten die nu soms ook wel eens van een eenvoudige decoratie in een exotische houtsoort waren voorzien. Metz had inmiddels een traditie van modern meubilair, maar Penaats ideaal van kunst aan het volk was door de gegoede cliëntèle en de hoge prijzen van het warenhuis, inmiddels verder weg dan ooit. Toch kon hij in de omgeving van Metz vasthouden aan kwalitatief goede producten die naar eigen inzichten waren ontworpen.

Voorts voerde hij nog de volgende opdrachten uit:
. in 1926 de inrichting en verbouwing van het interieur der Magazijnen van Metz & Co N.V. te Den Haag;
. van 1928-1929 de inrichting van de Raadzaal en Koffiekamer van het Stadhuis te Amsterdam;

Vanaf 1930 zou Penaat, onder invloed van de ontwerpers van het 'Nieuwe Bouwen' bij Metz, in kleur en vorm lichtere vormgeving nastreven. Architect JJP Oud verwoordde de tweede jeugd van Penaat treffend door te stellen dat hij vond dat Rietveld door Penaat wat bezonkener en Penaat onder invloed van Rietveld juist lichter en speelser was geworden.

1929 stoel Penaat-II, materiaal: blank eikenhout en fluweel, afmeting 92 x 50,5 x 92, in gebruik vanaf 1929 tot 1970.
Rond 1929 ontwikkelt Willem Penaat blank eikenhouten meubilair voor de PTT medewerkers. Dit standaardmeubilair staat bekend als Penaat-II, omdat Penaat tien jaar eerder ook PTT meubilair had vervaardigd voor de directievertrekken van het PTT hoofdbestuur aan de Haagse Kortenaerkade te ontwerpen. Deze rijke serie meubels worden in donker eiken met coromandel uitgevoerd.
Voor Penaat zijn zitcomfort en ergonomie zeer belangrijk. Bij de ontwikkeling van zijn meubels spelen de wensen van de gebruikers, eenvoudig fabricage en een eigentijdse vorm de belangrijkste rollen. De stoelen Penaat-II worden tot in de vijftiger jaren van de twintigste eeuw gemaakt en zijn in gebruik in kantoor-, administratie- en vergaderruimtes van de PTT.
In de jaren dertig en veertig van de twintigste eeuw blijft Penaat, samen met zijn collega Elmar Berkovitch betrokken bij de keuring van bestaand en nieuw standaardmeubilair.
Vanaf 1937 speelt Penaat bij de ontwikkeling van het overige PTT-meubilair voor de postkantoren een toezichthoudende rol.
In 1948 koopt PTT de auteursrechten met 22.500 gulden af en komt de controle op constructie en kwaliteit van de meubels onder verantwoording van een speciale dienst: PTT-IMC (Inkoop en Materieelcontrole). - (interieur van Mag. Metz & Co. N.V. te Den Haag;
. vanaf 1930 de verzorging van de Kantoormeubelen voor het Hoofdbestuur van de P.T.T. te Den Haag.

Na de Tweede Wereldoorlog ontwierp Penaat nauwelijks meer, maar bleef wel lang bestuurlijk actief. Bij wijze van afscheid tekende hij voor Metz & Co in 1949 zijn laatste kleine serie meubelen.

Relevante verwijzingen:
. Willem Penaat door C.W. Nijhoff (Nederlandse kunst rond 1900 (www.zilverbank.nl)
. Tegen het ‘zoetig gepeuterde’. Bevordering van goede prentenboeken in de praktijk, 1904-1918 (www.dbnl.org)
. Artikelen (www.bonas.nl)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 97.

Tweets by kunstbus