kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Peter Stein

Duitse theater- en filmregisseur (1937, Berlijn)

Peter Stein studeerde in Frankfurt am Main en München kunstgeschiedenis, archeologie en germanistiek.
Hij begon in 1964/65 als regie- en dramaturgieassistent bij Hans Schweikart, August Everding en Fritz Kortner in de ‘Münchner Kammerspiele’.

Peter Stein was mede-oprichter van het West-Berlijnse ‘Schaubühne am Halleschen Ufer’ (nu het HAU 2, één van de drie zalen van het Hebbel-am-Ufer/ HAU, een internationaalgeörienteerd theater), die zich destijds tot de meest toonaangevende Duitstalige theatergroep ontpopte. Hij was er artistiek leider tot 1985. Met stukken als Torquato Tasso, Die Mutter, Peer Gynt, Prinz von Homburg, Sommergäste, Trilogie des Wiedersehens, Drei Schwestern en Oresteia schiep hij mijlpalen in het regisseurstheater. Zijn Brechtiaanse aanpak van de klassieke stukken had destijds veel succes.

Stein leidde het huis op basis van ‘participatie’. Het principe dat aan de grondslag lag van het programma en de thema's waar rond gewerkt zou worden, was medebeslissingsrecht. In tegenstelling tot stads- of staatstheaters (de gangbare manier van werken in het Duitsland van de jaren ‘70) ontwikkelde het Schouwburgensemble een vernieuwende vorm van collectief werk. Deelnemers probeerden de plek te runnen naar democratisch model: elk individu had medebeslissingsrecht – zo vertelt de overlevering – of droeg op zijn minst in belangrijke mate persoonlijk bij aan cultperformances van Kleists Prinz Friedrich von Homburg (regie P. Stein, 1972) en Tsjechovs Drei Schwestern (regie P. Stein, 1984). Ze onderwierpen ook de Griekse tragedie aan een dramaturgisch onderzoek (de Bacchanten van Euripides, de Oresteia van Aischylos), en legden daarbij diepgaande verbanden bloot tussen hun theaterwerk en de psychologische implicaties van het leven in Duitsland in de jaren ‘80. Ze introduceerden eveneens hedendaagse auteurs als Botho Strauss en Peter Handke, ondermeer met diens tekst Publikumsbeschimpfung, wat in het Duits zoveel betekent als ‘het publiek de huid vol schelden’. Legendarische acteurs als Bruno Ganz, Angela Winkler, Jutta Lampe, Otto Sander, Edith Clever, dramaturgen en regisseurs als Klaus Michael Grüber en later ook Luc Bondy en Robert Wilson: ze waren er allemaal bij betrokken. Discussiëren was ‘in’ en veel van hen dreven dit participerend model voor het leiden van een theater nog verder door, en gingen zich bezighouden met politiek. - (Schaubühne (toen nog 'am Hallischen Ufer') bood een kristalhelder en toch geheimzinnig zicht op de menselijke existentie, waarbij zulke uiteenlopende regie-talenten als Peter Stein (artistiek leider van 1970 tot 1984), Klaus-Michaël Grüber en Luc Bondy zich maten met uiteenlopende theaterteksten van geniën als William Shakespeare, Heinrich von Kleist, Aeschylos en Anton Tsjechov, of klaarheid probeerden te brengen in lang niet (of nog niet) op de grote podia gespeelde stukken van Eugène Labiche, Eugene O'Neill, Jean Genet of Nigel Williams.
In 1981 werd de Mendelsohn-Bau, een bioscoopcomplex uit de jaren twintig, grondig verbouwd en ingericht voor theaterfeesten als de Oresteia van Aeschylos en Drie zusters van Tsjechov, en sindsdien heet de Schaubühne 'am Lehniner Platz', gelegen aan de destijds poenerige en sinds de val van de Muur ernstig verpauperende Kurfürstendamm. - (theater is gehuisvest, is ontworpen door de beroemde architect Erich Mendelsohn. Bij de opening in 1928 was het de grootste bioscoop van Berlijn. Na de tweede wereldoorlog was het gebouw in gebruik als bioscoop en later als danszaal. In 1981 werd het omgebouwd tot theater.

Luc Bondy volgde van 1985 tot 1987 Peter Stein op als artistiek directeur van de Schaubühne. Heden ten dage is de Schaubühne am Lehniner Platz het laatste grote spreektheater in het westen van Berlijn. De opvolgers van Stein - Luc Bondy, Jürgen Gosch en Andrea Breth - handhaafden in de jaren tachtig en negentig het hoge niveau van het gezelschap en bewaakten de huisstijl: een behoedzame benadering en psychologisch preciese uitdieping van klassieke en eigentijdse wereldliteratuur. Thomas Ostermeier en Sasha Waltz, die Andrea Breth opvolgden, moeten zorgen dat de Berlijnse Schaubuhne ook in het nieuwe millenium tot de topgezelschappen van het internationale theater blijft behoren. - (Salzburger Festspiele.

Op 24 november 1993 wordt aan de Peter Stein de Erasmusprijs uitgereikt. Omdat hij in de jaren zestig en zeventig de maatschappelijke inzichten met betrekking tot het theater van een nieuwe esthetiek heeft voorzien; Omdat hij, uitgaande van de algemeen geldende opvatting dat het theater een afspiegeling van de maatschappij dient te zijn, de Schaubühne am Halleschen Ufer tot een wezenlijk democratisch en creatief ensemble gevormd heeft; Omdat hij zijn visie ook daadwerkelijk gestalte heeft gegeven in zijn regies en in het gebruik en de invulling van de theatrale ruimte; Omdat hij er in geslaagd is, mede op basis van historisch onderzoek en diepgaande studie van de teksten, klassieke waarden van het theater te verbinden met nieuwe doelstellingen; Omdat hij, tenslotte, het geloof heeft weten te herstellen in de eigen mogelijkheden en kracht van het theater om een bijdrage te leveren aan de discussie over actuele menselijke en maatschappelijke problemen. - (Zie Laudatio, Gronden van Verlening en Dankwoord Duitsland, Historische film, Drama, Melodrama, regisseur: Peter Stein
Prachtig camerawerk van Michael Ballhaus en schitterende ensceneringen van Maxim Gorki's toneelstuk over een groepje welgestelde Russen die in hun datsja (zomerhuis) de geruchten over de komende revolutie met muziek en poëzie van zich af proberen te schudden. Een glansrol van Ganz, maar ook van Clever. Naar een perfect scenario van Botho Strauß.

"Wat is het hier leeg. We zouden die kale muren met iets moeten opvrolijken. Met een paar kadertjes, wat schilderijtjes..." Zo suggereert advocaat Basov in de opening van 'Zomergasten' (1904) van Maksim Gorki, een stuk over de Russische bourgeoisie aan de vooravond van de mislukte revolutie van 1905. In de jaren zeventig maakte Botho Strauss als dramaturg van regisseur Peter Stein voor de Berliner Schaubühne een bewerking van Gorki's conversatiestuk. Hij werd daarbij getroffen door de moderniteit van het stuk: het voor die tijd opmerkelijke realisme van de dialogen, maar vooral het lef om in te gaan tegen de gangbare, negentiende-eeuwse dramaturgie. In 'Zomergasten' staat de plot van het verhaal niet langer centraal. Meer nog: er is geen plot, geen handeling; er gebeurt eigenlijk niets. Men praat en men praat alleen maar, en al dat praten maakt het eigenlijke onderwerp van het stuk uit. - (Duitsland, Road-movie, regisseur: Peter Stein
Vrouw Lotte reist heel Duitsland af op zoek naar haar man en naar een beetje begrip. Verfilming van een toneelstuk van Botho Strauss, dat erg toneelmatig gebleven is.

Klassen Feind, 1982, 125 minuten, Duitsland, Drama, Sociaal drama, Politiek, regisseur: Peter Stein
Stein maakte van het toneelstuk Class Enemy van Nigel Williams een eigentijdse, in Berlijn gesitueerde bewerking. De film beschrijft de cultuur van jongeren uit de arbeidersklasse, die zich zowel tegen buitenlanders als tegen het burgerdom keren. Een indringende film, die in zijn beste momenten aan A CLOCKWORK ORANGE herinnert. Het camerawerk is van Robby Müller.

The Castro, 1998, 115 minuten, Verenigde Staten, Documentaire, Drama, Americana, regisseur: Peter Stein

Websites: www.loekzonneveld.nl/docs/peterste.htm, www.cinema.nl/personen/19089/peter-stein, home.medewerker.uva.nl/p.m.g.verstraete/bestanden/dissertatie.doc


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 859.