kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Sergei Eisenstein

Sergei Michailowitsch Eisenstein

Russisch Theater- en filmregisseur, geboren 23 januari 1898 Riga, Letland, overleden 11 februari 1948 Moskou.

Eisenstein was behalve filmregisseur, een theaterregisseur met een persoonlijke voorkeur voor circus en clownerie. Hij is vooral bekend door zijn klassieke film Pantserkruiser Potjomkin over een belangrijke volksopstand in Odessa aan de vooravond van de Russische revolutie.

Eisensteins artistieke bezigheden zijn van meet af aan met een theoretische uiteenzetting over kwesties betreffende de filmkunst verbonden geweest. Naast zijn docentschap aan het Staatsinstituut voor Film in Moskou schreef hij een groot aantal artikelen en een reeks fundamentele filmtheoretische werken.

Levensloop
Sergej Eisenstein werd geboren als zoon van een Duitse vader en een Russische moeder. Hij volgde in Riga het gymnasium. In Petrograd studeerde hij bouwkunde en architectuur en was hij getuige van de oktoberrevolutie. Hij trad vervolgens in 1918 in het Rode Leger.

Aan de Militaire Academie in Moskou kreeg hij de gelegenheid Japans te leren, maar al snel vond hij zijn belangstelling vooral in theater en film. Hij regisseerde toneelvoorstellingen in de Agitatie- en Propaganda-treinen die achter het front werden ingezet om de boeren door middel van toneel, film en pamfletten bij de revolutie te betrekken.

Na ervaring te hebben opgedaan als amateurtoneelspeler, sloot Eisenstein zich aan bij het Moskouse Proletkult-theater en werkte hij ook aan het theater van de befaamde regisseur Vsevolod Meyerhold.

In het seizoen 1920-1921 begon hij als decorontwerper bij het Eerste Arbeiderstheater Proletkult in Moskou.

In 1922 werd hij als docent aangesteld aan het door Wsewolod Meyerhold geleide Staatsinstituut voor Regie en was vanaf die tijd tevens als filmregisseur werkzaam. Bij Koelesjov studeerde Eisenstein filmtheorie en -praktijk.

Eisenstein kreeg van de regering van Sowjet-Unie opdrachten om speelfilms te maken. Dit betekende dat de films moetsen passen binnen de socialistische en revolutionaire visie van de machthebbers in het Kremlin.

Zijn eerste film, Staking (Statsjka)(1924), leverde hem in Parijs in 1925 een prijs op. Al in deze stomme film is zijn innovatieve stijl herkenbaar. Bijzonder verdienstelijk is de manier waarop hij de montagetechniek ontwikkelde. Eisenstein gebruikte montage niet slechts om scènes met elkaar te verbinden, maar veeleer als middel om het publiek bij de film te betrekken en te beïnvloeden. Opvallend in "Staking" zijn verder het ontbreken van duidelijke hoofdpersonen, de vergelijkingen tussen mens en dier, de aandacht voor details en het bijzondere camerawerk dat bijzonder fascinerende beelden oplevert.

Pantserkruiser Potemkin (1925),
Deze film is klassiek geworden vanwege onder andere de complexe montage in de trappenscène: Eisenstein hanteerde op een opmerkelijke wijze cameravoering, perspectief en montage om het gevoel van de revolutie en de onderdrukking over te brengen.
"Pantserkruiser Potjomkin" valt op door een perfecte opbouw, virtuoze montage en een serie onvergetelijke beelden. Vooral de beschieting van demonstranten op de trappen van Odessa (de beroemde trapscène) blijft de toeschouwer in het geheugen gegrift.

Pantserkruiser Potemkin werd een internationaal succes, waardoor Eisenstein de eer te beurt viel "Oktober" te mogen regisseren.

Oktober (1927-28),
Toen men in 1927 de tiende verjaardag van de revolutie wilde vieren werd het als een gemis gevoeld dat er zo weinig authentieke filmbeelden waren. Men wist dat het nieuwe medium van de speelfilm met nieuwe beelden en nieuwe dramatiek de geschiedenis kon doen herleven. Eisenstein kreeg opdracht een speelfilm te maken. Ook 'October' werd door publiek en overheid goed ontvangen.

Het Oude en het Nieuwe (1929).

In 1929 stuurde Stalin Eisenstein naar het buitenland om daar intensief de net ontwikkelde geluidsfilm te bestuderen. Eisenstein reisde naar West-Europa en vervolgens op uitnodiging van Paramount Pictures door naar Hollywood voor een filmproductie. Vanwege onenigheid met deze filmmaatschappij vertrok Eisenstein echter zonder de film af te maken. In Mexico begon Eisenstein aan een gedramatiseerde documentaire getiteld "Que viva Mexico!". Doordat Eisenstein langer in Amerika bleef dan kennelijk de bedoeling was geweest, werd Stalin wantrouwend. Hij verdacht Eisenstein van desertie en heimelijke contacten met Lev Trotski, destijds staatsvijand nummer één. Eisenstein werd teruggeroepen vooraleer het werk was voltooid.

Eisenstein kreeg In de jaren 30 en 40 een moeilijke relatie met Stalin en de communistische partij. Zijn vrijheid van filmen werd beknot. Gehoorzamer regisseurs kregen de voorkeur.

Enkele geschoten scènes van "Bezjin-weide" (1937), met als thema de ware politieke geschiedenis van de dood van een jonge activist, brachten Stalin tot woede, waardoor ook dit project niet mocht worden voltooid.

Stalin deed Eisenstein vervolgens het aanbod een andere film te maken, over de Novgorodse vorst Alexander Nevski. Deze later door de Russisch Orthodoxe kerk heilig verklaarde vorst had in de dertiende eeuw een veldslag tegen de Duitsers gewonnen, hetgeen Stalin als voorbeeld van een onverschrokken leider goed van pas kwam, nu hij zelf de oorlog tegen Hitlerduitsland voorbereidde. Eisenstein kon dit aanbod niet weigeren zonder met ernstige gevolgen rekening te moeten houden en hij stemde dus in met Stalins voorstel. Er werd een toezichthouder aangesteld die Eisenstein nauwlettend in de gaten moest houden tijdens deze productie. Eisenstein werkte bij "Alexander Nevski" nauw samen met Sergej Prokofjev, die de filmmuziek schreef. Deze samenwerking resulteerde in een hechte vriendschap.

Prokofjev vervulde deze rol ook bij "Ivan de Verschrikkelijke" (1945), waarin de hoofdpersoon als nationale held wordt uitgebeeld. Stalin had namelijk in de begin 40er jaren een aanwijzing gegeven over de noodzakelijkheid van het herstel van het ware historische beeld van tsaar Ivan IV. Stalin gaf het duo Eisenstein en Prokofjev opdracht voor deze nieuwe productie en verwachtte een meesterwerk in de geest van "Alexander Nevski". Eisenstein had echter zijn eigen opvatting over dit thema. De opnamen begonnen in 1943 in Kazachstan, ver van het front. In het eerste deel van de film toont Eisenstein de tsaar eerst als een jonge idealist, die de staat met vaste hand naar eenheid en macht leidt. Maar dan stelt Eisenstein de vraag of ieder middel geoorloofd is, om dit doel te bereiken. Hij laat de tsaar zich afvragen met welk recht hij oordeelt en terechtstelt. De in kleur opgenomen scène (deel II) van de dans van de Opritsjniki is een van de indrukwekkendste van de film. Tijdens een adembenemende, wilde en waanzinnige dans met felle kleuren en flitsende beelden op de stuwende muziek van Prokofjev, zit de tsaar temidden van deze door hemzelf in werking gezette wildheid geheel alleen. Eisenstein verklaarde later tegenover een vriend dat deze scène een parallel vormt met die van de met schuld beladen en zijn geweten onderzoekende "Boris Godoenov" (van Poesjkin). In feite deed Eisenstein hiermee een direct beroep op Stalin, wat een buitengemeen staaltje van durf was onder het dictatoriale regime.

Het eerste deel van "Ivan de Verschrikkelijke" had Stalins instemming en hij kende er dan ook een Stalin-prijs aan toe. Het tweede deel van deze beoogde trilogie werd echter niet goedgekeurd door de buiten zichzelf geraakte Stalin die de parallellen had herkend. Het tweede deel werd daarom verboden en het al geschoten materiaal voor het derde deel werd in beslag genomen en vernietigd (alhoewel er enkele fragmenten bewaard zijn gebleven). Eisenstein werd onder druk gezet om zijn film te bewerken opdat deze wel aan de eisen zou voldoen. Of hij hieraan zou hebben toegegeven is onbekend, aangezien Eisenstein in de nacht van 11 februari 1948 op vijftigjarige leeftijd achter zijn schrijftafel aan een hartaanval overleed.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Sergej_Eisenstein
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 4629.

Tweets by kunstbus