kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 12-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Eva Besnyö

Grande Dame van de Nederlandse fotografie, In haar werk staan fotografische eigenschappen als scherpte, aandacht voor het detail en voor de afdruk centraal.

Eva Besnyö werd geboren in 1910 in Boedapest.

Eva Besnyo' begon in 1928 met fotograferen en volgde een cursus als reclame- en portretfotograaf in Budapest bij haar leermeester Jozsef Pecsi, op wie ze ook verliefd was. Op zijn aandrang ging ze vervolgens naar Berlijn, toen het cultureel centrum.

In 1930 verlaat Eva Besnyö, twintig jaar oud, Boedapest om haar fotovaardigheid verder te ontwikkelen in Berlijn. Het Hongaars-joodse meisje stort zich er in het stormachtige culturele en politieke leven van die tijd en maakt er een groot aantal van haar mooiste foto's. In Berlijn kon ze tot volle bloei komen dankzij de volledige vrijheid die zij bezat. Na twee jaar kwam daaraan een eind, door de opkomst van Hitler.

In 1932 doet het verslechterende politieke klimaat haar besluiten Berlijn te verlaten. Ze vertrekt in 1932, gevormd naar de inzichten van de nieuwe zakelijkheid, naar Nederland met haar achttienjarige Nederlandse vriend en filmer John Fernhout met wie ze later in het huwelijk treedt.

Besnyö ontwikkelde zich verder tot een van de eerste reportagefotografen die werkte volgens de nieuw-zakelijke ideeën van de Nieuwe Fotografie. Ze nam nieuwe camerastandpunten aan en ging alledaagse voorwerpen van heel dichtbij fotograferen waardoor de structuur van de materialen scherp en duidelijk getoond werd.

In de jaren dertig geniet Besnyö in Nederland grote bekendheid als fotografe en wordt ze opgenomen in de artistieke kring rond Fernhouts moeder, de schilderes Charley Toorop. Als schoondochter van de schilderes Charley Toorop zou ze ook veel in Westkapelle verblijven om de Zeeuwse volkscultuur vast te leggen.

Tijdens de oorlog zit ze aanvankelijk ondergedoken, maar met hulp van de illegaliteit weet ze zich te 'ariseren'. Vanaf dat moment neemt ze zelf deel aan het verzet: ze vervalst persoonsbewijzen en andere documenten, samen met grafisch ontwerper Wim Brusse.

In 1945 betrokken bij de oprichting van de GKf (Gebonden Kunstenaarsfederatie fotografen).

Wim Brusse wordt in 1946 haar echtgenoot en is de vader van haar kinderen Bertus (1945) en Yara (1948).

Na de oorlog staat ‘de mens' centraal in haar werk. De verschuiving van vorm naar inhoud was aan het eind van de jaren dertig begonnen als reactie op het formalisme van de Nieuwe Fotografie en als een verder gaande ontwikkeling van de reportagefotografie.

In de jaren vijftig en zestig combineert Besnyö haar beroepspraktijk met het moederschap.

Op zestigjarige leeftijd maakt ze een opmerkelijke comeback als de fotografe van de feministische beweging Dolle Mina.
In het begin van de jaren zeventig werd Besnyö fotograaf van vrouwenbeweging Dolle Mina. In haar documentaire werk voor deze groepering zette zij het streven naar uitgebalanceerde foto's overboord. De esthetiek van de vorm en de zeggingskracht van de inhoud hebben in heel haar oeuvre om voorrang gestreden.

Begin jaren tachtig stelde Eva Besnyö haar ‘keurcollectie' samen, een keuze van haar tweehonderd beste foto's. Ruim twintig jaar later maakt Besnyö een nieuwe selectie. De documentaire ‘Keurcollectie', die fotograaf Leo Erken over haar leven maakte, gaf hiertoe de aanleiding.
Wanneer ze op 92-jarige leeftijd in het Rosa Spierhuis in Laren haar mooiste foto's ophangt, blijken die voornamelijk in haar Berlijnse periode gemaakt te zijn. 'Toen was ik nog vrij', zegt ze. 'Ik kon doen wat ik wilde. Daarna kwam Hitler. Toen was het op.'

De foto's die Eva Besnyo' heeft gemaakt van de Watersnoodramp, het moederschap, de vrouwenbeweging en Dolle Mina, zijn historisch verschrikkelijk interessant, maar hebben artistiek geen betekenis. Dit zegt Willem Diepraam, collega en biograaf van de inmiddels 92-jarige fotografe, in de documentaire Eva Besnyo', de keurcollectie.

Ook de oorspronkelijk uit Hongarije afkomstige Besnyo' lijkt een voorkeur te hebben voor haar vroegste werk. De beste foto's komen allemaal uit dezelfde tijd, toen ze 20 en 21 jaar oud was, meent ze zelf. De zigeunercollectie, de korenman, het station van Berlijn, somt zij op. ,,Misschien had ik toen moeten ophouden, maar ik ben doorgegaan.''

De keurcollectie is een selectie van de tweehonderd mooiste foto's die zij bijna twintig jaar geleden samenstelde. Nu moet ze opnieuw keuzes maken, aangezien ze haar woning verlaat en haar archief afstaat aan het Maria Austria Instituut. Leo Erken filmde haar bijna drie jaar, waarin ze geleidelijk afstand doet van haar levenswerk.

Besnyo' zegt een andere mening over fotografie te hebben dan vroeger. ,,De vorm was voor mij in die tijd primair. Daar ben ik totaal van teruggekomen.'' De oorlog heeft daarbij een grote rol gespeeld. Als voorbeeld toont zij een foto van de vernietiging in Rotterdam door de bombardementen. ,,Ik ben daar beschaamd om. Ik heb mooie foto's gemaakt van een ruïne. Die had schrijnend moeten zijn.''

Over haar werk voor Dolle Mina zegt ze: ,,Veel mensen zeggen dat het mijn slechtste tijd was als fotografe. Ik ben geen persfotograaf, maar ik wilde die periode documenteren.''

zie ook Besnyö heeft in de oorlog gefotografeerd, maar is geen oorlogsfotografe. Ze heeft in de stad gefotografeerd, maar is geen fotojournaliste. Fotografie is in haar werk een sociaal-maatschappelijk instrument. De onderwerpen die zij fotografeerde lopen sterk uiteen en variëren van Dolle Mina-acties tot Hongaarse dorpen en portretten van Nederlandse kunstenaars. In haar werk laat ze tegelijkertijd het kwetsbare en het strijdbare van de mens zien. Als een soort documentatie voor later toont ze het huiselijke en het alledaagse, het familieleven en het werk. 'Dat is moeilijker dan extreme momenten vastleggen, want aan het alledaagse moet je zelf iets toevoegen.'


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 49.