kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Abraham Bloemaert

Nederlands schilder en graveur, overleden 25 december 1564 te Gorinchem - overleden 27 januari 1651 in Utrecht.

Een van de voornaamste vertegenwoordigers van de Utrechtse School van het laat-maniërisme. Abraham Bloemaert verwierf bekendheid en aanzien dankzij zijn schilderijen met mythologische en religieuze onderwerpen. Kenmerkend voor zijn stijl is een stralende kleurigheid met royale en elegante figuren.

Van Bloemaert zijn niet alleen zo'n 200 schilderijen bekend, maar ook ongeveer 1000 tekeningen en 600 gravures. Hij schilderde vooral landschappen, mythologische en bijbelse voorstellingen, maar daarnaast ook pastorale genrestukken.

Bloemaert - zelf katholiek - kreeg belangrijke opdrachten van de katholieke kerk.

Werkte hij aanvankelijk in een maniëristische stijl, verwant aan die van Cornelis van Haarlem en Joachim Wtewael. Zijn landschappen waren echter meer op de Vlaamse traditie geënt. Vanaf ca. 1600 treedt een mild classicisme op in zijn werk, vergelijkbaar met dat van Hendrick Goltzius in Haarlem. In de vroege jaren 1620, toen zijn carrière een hoogtepunt bereikte, trad er een verandering op in zijn werk en ging hij onder invloed van leerlingen als Gerard van Honthorst schilderen in caravaggistische trant. Ten slotte werd zijn schildersstijlsteeds gladder en gelijkmatiger, zodat zijn latere schilderijen gerekend kunnen worden tot het classicisme, al wist hij zijn zwierige penseel nooit helemaal in te binden.

De Utrechter Abraham Bloemaert wordt gerekend tot de meest virtuoze tekenaars uit de 17de eeuw. Omdat vele van de Utrechtse Caravaggisten en Italianisanten bij hem in de leer zijn geweest, wordt hij wel de 'Vader van de Utrechtse school' genoemd. Bloemaert liet een groot oeuvre schilderijen en honderden tekeningen na, waaronder vele landschapsstudies. Dankzij gravures van zijn zoons kende Bloemaerts werk een grote verspreiding, en zijn tekeningen dienden tot in de negentiende eeuw als studiemateriaal.

Leerlingen: Jan van Bijlert, Hendrick Bloemaert, Ferdinand Bol, Andries Both, Jan Both, Hendrick ter Brugghen, Jacob Cuyp, Wybrand de Geest, Gerard van Honthorst, Willem van Honthorst, Nicolaus Knüpfer, Cornelis van Poelenburch, Jan Baptist Weenix

Hij is de zoon van Cornelis Bloemaert (I) en de vader van Hendrick Bloemaert.

Biografie
Rond 1575 verhuisde het gezin Bloemaert met zijn familie naar Utrecht. Hij was maar liefst bij zes meesters in de leer. Na een opleiding bij zijn vader, de beeldhouwer en architect Cornelis Bloemaert en latere stadsbouwmeester van Amsterdam, werd hij leerling van de decoratieschilder Gerrit Splinter en van Joos de Beer. Volgens Carel van Mander heeft hij van hen niet al te veel opgestoken.

In Parijs waar hij van ongeveer 1581 tot 1585 verbleef ging hij in de leer bij Jean Bassot, 'Meester Henry' en Hiëronymus Franken. Zijn belangrijkste voorbeeld was echter de belangrijke vertegenwoordiger van het Nederlandse Maniërisme Frans Floris.

Na een korte periode in Fontainebleau keerde hij naar Utrecht terug. Vervolgens schilderde hij landschappen, mythologische en religieuze voorstellingen in de trant van A. Blocklandt en F. Floris.

Bloemaert ontwikkelde al vroeg een grote belangstelling voor het platteland en het rustieke leven. Omstreeks 1585-'90 trok hij er met een schetsboek op uit om bomen, bruggetjes, boerderijen en schuren 'nae 't leven' te tekenen. In het atelier werden dergelijke landschappelijke motieven door Bloemaert toegepast in grotere composities voor schilderijen, tekeningen en prenten. Tot dan toe hadden kunstenaars zich gebaseerd op bestaande studies, die zij kopieerden en vervolgens als uitgangspunt voor een voorstelling namen. Bloemaert daarentegen bestudeerde de natuur naar het leven en ontwikkelde een werkwijze die pas begin zeventiende eeuw algemeen gangbaar werd. Door de uitgaven van prentenseries naar zijn schetsen leerden vele kunstenaars Bloemaerts landschappen kennen. De invloed van Bloemaert is onder meer zichtbaar in de tekeningen van Jacques de Gheyn II, de gebroeders Herman en Cornelis Saftleven, Roelant Savery en Anthonie Waterloo.

Hij verbleef in Utrecht tot zijn dood, met uitzondering van de jaren 1591 tot en met 1593, die hij in Amsterdam bij zijn vader doorbracht. Daar trouwde hij in 1592 met de Utrechtse Judith van Schonenburch, die in 1599 kinderloos stierf. Na de dood van zijn vader vertrok hij uit Amsterdam.

In 1593 werd Bloemaert in Utrecht benoemd tot deken van het zadelaarsgilde, waar ook de schilders deel van uitmaakten, en kort daarna werd hij burger van Utrecht.

Landschap met de prediking van Johannes de Doper, ca.1600, Olieverf op doek, 139 x 188 cm
Op een heuvel, onder een paar knoestige bomen, zit een bont gezelschap. In de schaduw van de beuk staat Johannes de Doper. Hij preekt tot de verzamelde menigte. Abraham Bloemaert maakte dit schilderij omstreeks 1600. Bloemaert plaatste de prediking in een prachtig, afwisselend landschap.
De prediking van Johannes de Doper wordt beschreven in de bijbel. Johannes trok langs de rivier de Jordaan door Palestina. Hij doopte mensen en preekte over de komst van Christus. Het valt niet mee om in Bloemaerts schilderij een weergave van dit bijbelverhaal te zien. Alle aandacht wordt getrokken door de kleurrijke, fel verlichte groep mensen op de voorgrond. Johannes kwam in een donker stuk van het schilderij terecht. Hoewel de menigte toegestroomd is om zijn prediking bij te wonen, hebben maar weinig mensen oor voor hem. Alleen de halfnaakte mannen rechts op de voorgrond, en de jongens bij de boom links, luisteren aandachtig.
Bloemaert gebruikte het onderwerp vooral om allerlei aardige tafereeltjes uit het dagelijks leven te schilderen. Twee vrouwen geven hun kind de borst. Een hondje heeft zich neergevlijd op het mos. Aan de voet van de beuk ligt een man met een rode hoed en een staf, een rondreizend koopman misschien. Om hem heen zijn een rieten mand, een aarden kruik en een pak stof uitgestald. Helemaal vooraan ligt een jongen te slapen, zijn eeltige voetzolen steken bijna het schilderij uit. De schilder kleedde het gezelschap in bonte fantasiekostuums, die hij vond passen bij een gebeurtenis in het Heilige Land. Het mooist uitgedost is de trommelslager in het midden.
Sommige mannen hebben alleen een losjes gedrapeerde lap als kledingstuk. Zo kon Bloemaert zich uitleven in de weergave van hun bijna naakte lichamen. Om te laten zien dat hij heel goed wist hoe hij huid, botten en spieren moest schilderen, gaf hij ze gekunstelde houdingen. Vooral de houding van de jongen links, die tussen twee boomstammen doorkijkt, is erg gezocht.
Achter de groep strekt zich een gevarieerd landschap uit, met bergen, bossen en een boerderij. Het landschap is nogal vermoeiend om naar te kijken. Twee vergezichten strijden om de aandacht: de bomen links vormen een donkere poort waardoor het oog naar een zonnig weggetje wordt
getrokken. Rechts wordt de blik door een afwisseling van lichte en donkere stukken naar de bergtop in de verte geleid. Het landschap is, net als de kleding, aan de fantasie van Bloemaert ontsproten.
De felle kleuren, de gekunstelde houdingen en het rusteloze landschap zijn kenmerkend voor het maniërisme, de stijl waarin Bloemaert werkte. Het onderwerp van het schilderij, de prekende Johannes, neemt maar een klein deel van het doek in beslag. Er zijn meer schilderijen uit de 16de
eeuw waar een bijbels onderwerp gebruikt is om een mooi landschap of een interessante groep mensen te schilderen. Pas in de 17de eeuw werden landschappen en tafereeltjes uit het dagelijks leven zelfstandige onderwerpen in de schilderkunst. - (St. Lucasgilde, waarvoor hij in 1618 de functie van deken bekleedde.

In 1612 begon hij samen met Paulus Moreelse een tekenacademie. Hij kreeg toestemming om in de kerk van het clarissenklooster zijn atelier in te richten.

Bloemaert deed goede zaken, want in 1617 kocht hij een groot huis aan het Mariakerkhof, het centrum van de katholieke gemeenschap in Utrecht. Ondanks zijn welstand zou hij, in tegenstelling tot de protestante Moreelse, nooit een rol spelen in de Utrechtse politiek. Wel leverde zijn katholieke geloofsovertuiging hem verschillende opdrachten op uit de zuidelijke Nederlanden.

Bloemaert had goede contacten in de intellectuele wereld. Tot zijn vriendenkring behoorde de Utrechtse oudhedenkenner Aernout van Buchel.

Abraham Bloemaert had een groot aantal leerlingen waaronder vier van zijn zonen. Vanwege zijn vele bekend geworden leerlingen wordt hij wel de vader van de 17e-eeuwse Utrechtse schildersschool genoemd. Bloemaert werd begraven in de Catharijnekerk in Utrecht. Sommigen van zijn leerlingen brachten door een reis naar Italië een beïnvloeding mee van het clair-obscur dat zij bij Carravaggio gezien hadden.

Bloemaerts studio werd in 1626 bezocht door Elizabeth Stuart, de vroegere koningin van Bohemen, en het volgende jaar door Rubens.

Rood krijt, gehoogd met witte dekverf, op lichtbruin papier, 30,1 x 19,2 cm
De Utrechtse kunstenaar Abraham Bloemaert vulde een blad met schetsen van een trompetter en een aantal handen. Bloemaert schilderde hoofdzakelijk historiestukken. Deze studies, die vermoedelijk naar een model getekend zijn, waren onderdeel van zijn grondige voorbereiding van een historiestuk, 'Theagenes krijgt de erepalm van Chariclea', dat hij in 1626 in opdracht van stadhouder Frederik Hendrik schilderde en dat zich nu in het Mauritshuis in Den Haag bevindt. De grondigheid waarmee Bloemaert zijn schilderij voorbereidde, spreekt ook uit de detaillering van de tekening.
De trompetter, die Bloemaert met zoveel zorg bestudeerde, komt weliswaar voor op de achtergrond van het schilderij van Theagenes en Chariclea, maar hij gaat bijna helemaal schuil achter een muzikant met een kromme hoorn. Met enige moeite zijn ook alle handen die Bloemaert schetste op het schilderij van Theagenes en Chariclea terug te vinden. De handen linksonder zijn voorstudies voor die van de staande figuur rechts. De handen van Chariclea zelf staan midden op het studieblad, links en rechts. Chariclea's rechterhand die zo bevallig de palmtak vasthoudt, heeft Bloemaert zelfs twee keer uitgeprobeerd. - (www.rijksmuseum.nl)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1224.