kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 31-12-2015 voor het laatst bewerkt.

abstract expressionisme

Het abstract-expressionisme is de Amerikaanse verzamelnaam voor een aantal vernieuwende ontwikkelingen in de kunst vanaf het midden van de jaren '40. Zij zou haar naam te danken hebben aan de criticus Clement Greenberg (1949). Deze gebruikte de term om een groep Amerikaanse kunstenaars aan te duiden, die een abstracte beeldtaal met een emotioneel geladen verfbehandeling hanteerden die in hoge mate expressief was; Gorky, Willem de Kooning, Motherwell, Pollock, Rothko, Clyfford Still, Kline, Gottlieb, Baziotes e.a. Een belangrijke methode om tot deze spontane uitingen te komen, is het aan het surrealisme ontleende automatisme, waarbij men zich laat leiden door spontane invallen en vrije associaties.

De term Abstract Expressionisme werd incidenteel in de jaren twintig al gebruikt, o.a. door de Amerikaanse kunstcriticus A.H. Barr, die hem toepaste op het vroege abstracte werk van Wassily Kandinsky en later in 1946 door de Amerikaanse criticus R. Coates.

Het abstract-expressionisme kan gezien worden als een reactie op de geometrisch abstracte kunst die zich in vele vormen en onder diverse namen tegen het eind van de jaren veertig in de Verenigde Staten en in Europa manifesteerde.

De Amerikaanse abstract-expressionisten streefden naar een zelfstandige Amerikaanse kunst, los van de Europese stromingen. In het vroegste stadium waren in de Verenigde Staten echter nog duidelijk Europese invloeden aanwezig, met name van de surrealisten, van wie een aantal zich gedurende de Tweede Wereldoorlog in de Verenigde Staten had gevestigd. Met name het zgn. automatisme dat door de surrealisten was gepropageerd, was voor de Amerikanen van belang: het vrije, onbelemmerde schilderen, zo weinig mogelijk gecontroleerd door het bewustzijn. Ook de biomorfe abstracte vormen die zij in de jaren veertig schilderden, wijzen op surrealistische invloed.

Gaandeweg gingen zich binnen het Amerikaanse abstract expressionisme, waarvoor ook wel de term New York School wordt gebruikt, twee richtingen aftekenen. De eerste zette ca 1947 in toen Pollock begon te experimenteren met zgn. drippaintings: de handeling van het schilderen is hier bepalend voor de compositie. Deze schilderwijze die de handeling, het moment van de creatieve interactie van de kunstenaar met zijn materiaal, stelt boven het resultaat, en die eveneens door anderen als De Kooning, Motherwell en Kline werd beoefend, werd door de criticus H. Rosenberg aangeduid als action-painting.

Een andere ontwikkeling deed zich voor bij schilders als Newman, Rothko en Still. Zij gaven het primaat aan de kleur: niet de actie van het schilderen, maar de kleur, aangebracht in de vorm van abstracte tekens of grote monochrome kleurvlakken, is het belangrijkst; zij werden daarom colorfield painters genoemd. Hun werk heeft aanleiding gegeven tot het ontstaan, in de jaren zestig, van de postpainterly abstraction.

In Europa leidde het verzet tegen de geometrisch abstracte kunst tot soortgelijke ontwikkelingen. In Frankrijk waren in de jaren veertig schilders als Wols, Hartung, Mathieu, Michaux, Fautrier en Dubuffet onafhankelijk van elkaar tot een spontane, intuïtieve schilderwijze gekomen. Ook voor hen was het automatisme van de surrealisten een belangrijke inspiratiebron. Voor hun werk lanceerde de schilder-theoreticus Mathieu in 1947 de aanduiding abstraction lyrique. Andere benamingen werden geïntroduceerd door de criticus M. Tapié: art informel en un art autre. In 1954 bedacht de criticus Ch. Estienne de term tachisme als aanduiding voor het abstracte werk van Bissière, Manessier, Singier en Bazaine, dat gekenmerkt wordt door een beeldopbouw uit kleurvlekken. Later is men de term ook gaan toepassen op het werk van de lyrisch abstracten.

Buiten Frankrijk waren het vooral de Nederlandse Experimentele Groep en de internationale groep Cobra en de Italiaanse kunstenaarscollectieven Movimento Nucleare en Movimento Spaziale die verzet aantekenden tegen de geometrisch abstracte kunst.

Het abstract expressionisme bereikte in de jaren vijftig zijn hoogtepunt en is van grote betekenis geweest voor de latere ontwikkelingen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 692.