kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Adriaen Thomasz. Key



Willem I (1533-84), prins van Oranje, genaamd Willem de Zwijger. Buste, naar rechts.
Circa 1579 (1570 tot 1584), olieverf op paneel, 48cm x 35cm
Mauritshuis - Rijkscollectie

Zuid-Nederlands schilder van het maniërisme, geboren circa 1545 (1534–1554) vermoedelijk Antwerpen - overleden circa 1589 (1589–1609) eveneens te Antwerpen.

Naamsvarianten: Adriaen en Kay of Keij.

Key begon in 1558 als leerling in de werkplaats van Jan Hack. In 1568 werd hij lid (vrijmeester) van het Lucasgilde in Antwerpen. In 1589 wordt hij voor het laatst in een oorkonde vermeld.

Key's werk ontstond in de jaren 1572-80. Hij schilderde vooral portretten.

Beroemd is Key's Portret van Willem de Zwijger (ook bekend als Willem van Oranje, leider van de opstand tegen Spanje tijdens de eerste decennia van de Tachtigjarige Oorlog).
Toen Adriaen Key dit portret maakte, was Willem I (1533-1584) op het hoogtepunt van zijn carrière. Van leider over opstandelingen was hij een gearriveerd staatsman geworden. Dat is ook aan het portret te zien.
Geen harnas meer om het lijf, maar keurige en rijke burgersmanskleren. In 1576 was hij als hoofd en hoogste overheid van het gewest Hollans erkent en was de macht van Oranje gestegen, omdat vele steden zich voor de prins hadden verklaard. Als belangrijkste stad kwam daar in februari 1578 Amsterdam bij. In 1579, het jaar waarin zijn portret is vervaardigd, werden de Unie van Utrecht en de Unie van Atrecht gesloten, wat een breuk betekende tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Willem, die het land graag ongedeeld had gezien, moest zijn doelen verleggen.

Adriaen Thomasz.’ kunst staat bol van concepten die zeer innovatief waren in zijn tijd en die zelfs Peter Paul Rubens bekoorden. Als men het oeuvre van Key in ogenschouw neemt en vergelijkt met werk van Antwerpse tijdgenoten als Ambrosius Francken, Frans Pourbus de oudere, Crispijn van den Broeck en Maarten de Vos, moet men concluderen dat hij een van de succesvolste en meest getalenteerde kunstenaars was in de decennia na de Beeldenstorm. Schildertechnisch stond Adriaen Thomasz. absoluut aan de top en zijn iconografische concepten wedijverden met die van bovengenoemde, tegenwoordig bekendere, gildebroeders.

Twee jaar voor Key zijn leermeester Willem Key opvolgde, raasde de Beeldenstorm (1566) over de Nederlanden. Die spaarde Antwerpen niet en polariseerde de gemoederen danig. Kunst stond als gevolg van de Beeldenstorm in het middelpunt van het maatschappelijke debat over de Katholieke Kerk en de verscheidene protestantse groeperingen. Kunst was verworden tot een icoon van het kwaad van de Katholieke Kerk en haar medestanders. In zijn historiestukken en devotietaferelen stelde Key op een duidelijke doch subtiele wijze de politieke en religieuze problemen aan de orde die allesoverheersend waren in de tweede helft van de zestiende eeuw.
Key was een van de meest gerenommeerde schilders in Antwerpen in de decennia die volgden op de Beeldenstorm. Willem van Oranje en de sociaal-economische elite van de havenstad gaven hem belangrijke opdrachten. Adriaen Thomasz.’ ‘fotografische’ penseelvoering en zijn ‘Eyckiaanse’ zin voor accuraat detail waren in zijn tijd ongeëvenaard. Met een combinatie van technisch vernuft en schrandere concepten debatteerde hij in zijn kunst mee over de vernieuwing van de beeldtaal, een belangrijke kwestie na de Beeldenstorm. In weerwil van zijn reputatie als portretschilder, mag men stellen dat Adriaen Thomasz. Key veelzijdig getalenteerd was.

Opgenomen in de vaste collectie door o.a. het Louvre in Parijs, het Prado in Madrid, het Kunsthistorisches Museum in Wenen en het Mauritshuis in Den Haag.

Historicus Koenraad Jonckheere, docent Kunstgeschiedenis van de nieuwere tijd, verbonden aan de Universiteit Amsterdam heeft een boek geschreven over de ietwat in de vergetelheid geraakte Vlaamse schilder Adriaen Thomasz. Key. De titel van het boek is "Adriaen Thomasz. Key. Portrait of a Calvinist Painter"; het wordt uitgegeven door de Belgische uitgeverij Brepols Publishers. Dr. Jonckheere (°1975) promoveerde in 2005 op een proefschrift over de veiling van de schilderijencollectie van koning-stadhouder Willem III (1650-1702) en werkt nu aan het onderzoeksproject Schilderkunst na de Beeldenstorm (1566-1585).

Websites: www.uva.nl, www.rkd.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 4064.

Tweets by kunstbus