kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 31-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Albrecht Altdorfer

Zuid-Duitse schilder, etser en architect, geboren circa 1480 bij Regensburg, Bavaria - overleden 2 februari 1538 aldaar.

Albrecht Altdorfer, tijdgenoot van Albrecht Dürer, was naast Cranach de oudere en Wolf Huber een van de bekendste meesters van de Donauschool. Deze kunststijl binnen de schilderkunst ontwikkelde zich aan het begin van de zestiende eeuw aan de oorsprong van de rivier de Donau.

Hij hield zich niet bezig met de bestaande opvattingen, maar maakte zijn eigen werkelijkheid. Altdorfer maakt natuurgetrouwheid ondergeschikt aan de persoonlijke stijl. Stijl als een subjectief expressiemiddel van natuurbeleving.

Altdorfer schilderde vooral landschappen en mythologische voorstellingen; het meest beroemd zijn de landschappen, die hij schilderde om hun schoonheid en niet als illustratie bij een verhaal. Altdorfer kan zo gezien worden als de eerste landschapsschilder uit de Noordelijke Renaissance. Zelfs in de meeste van zijn religieuze schilderijen speelt het landschap een grote rol. Hij was een van de eersten die in West-Europa een landschap zonder figuren schiep, bevolkt met teugelloze fantasieën en een onrustig lichtspel.

Koloriet is meestal opvallend hel, soms is het echter vertroebeld door een bijmengsel van valse paarse schakeringen en blijkt het van een bijna surrealistische fantastiek (geboorte van Christus, 1512, Berlijn).

Slechts 55 schilderijen van Albrecht altdorfer zijn behouden gebleven. Daarnaast zijn er ca. 120 tekeningen bewaard gebleven, merendeels ontwerpen en voortekeningen maar ook zelfstandige werken zoals landschappen. Als graveur maakte hij kopergravures (vb. Priamus en Thisbe, de kentaur) en etsen.

Een eigenaardige plaats neemt de zogenaamde Donauschool te Regensburg in. Haar beste vertegenwoordiger is Albrecht Altdorfer (± 1480-1538), die ons veelal bekoort door de invallen van een romantisch-dichterlijke verbeelding. Traditionele onderwerpen worden door hem op een geheel nieuwe manier aangepakt, ieder werk brengt een vondst. De handeling dikwijls door lichteffecten versterkt, die haar in een sprookjesatmosfeer verplaatsen, b.v. Christus' Geboorte, te Wenen, of die van 1512 te Berlijn. Bij hem als bij anderen uit denzelfden kring kunnen we een ‘schilderachtige’ opvatting waarnemen, die bewijst dat in technisch opzicht, waarschijnlijk onder Venetiaansen invloed, iets van Grünewald's bedoelingen ook aan den Donau vermoed werd, al hadden deze kunstenaars niets van diens bezielenden hartstocht, en al blijken zij bovendien moeilijk aan de kleinvormigheid van de late XVe eeuw te ontsnappen, zelfs waar zij er renaissance-motieven bijhalen.
De wezenlijke betekenis van Altdorfer moet elders gezocht worden: er is er geen wellicht, die na Dürer, naast den Waal Patenier, en al meer gevorderd dan deze, zoveel bijgedragen heeft tot de wording van het landschap. Men oordele naar den S. Joris van 1510 te Munchen. Zoals ik reeds zei, is Altdorfer zelfs de eerste, die een zuiver landschap, zonder personages, op paneel schilderde (Munchen).
In die school hebben de religieuze zin en de figuur op zichzelf minder te beduiden: wij worden er ingenomen door een bijzonder levendigen, profanen lust in het voorstellen en vertellen, - die Lust zu fabulieren. Altdorfer is iemand, die zijn bewonderende kijkers openzet voor het menigvuldige schouwspel van de wereld, en het door zijn fantasie altijd omwerkt en verheft. Een kunst die, vrijgevochten, zich aan de vreugde der ontdekkingen overgeeft.
- (Biografie
Altdorfer was vermoedelijk de zoon van de schilder Ulrich Altdorfer. Hij verkreeg in 1505 het burgerrecht van Regensburg.

Waarschijnlijk is Altdorfer even leerling geweest in een miniaturistenatelier in Regensburg omdat zijn vroegste werken deze schildertrant vertonen (bijv. het vóór 1506 geschilderde Martelaarschap van St. Catharina (Wenen, Kunsthistorisches Museu). Hij is beïnvloed door L. Cranach d.O. en Marx Reichlich, terwijl ook het werk van Dürer en Michael Pacher op hem heeft ingewerkt.

Omstreeks 1510 ontstonden zijn schilderijen die aanzet gaven tot verzelfstandelijking van de landschapschildering in Duitsland. Altdorfer maakt natuurgetrouwheid ondergeschikt aan de persoonlijke stijl en conventionele onderwerpen ondergeschikt aan hun decor zoals in Landschap met Joris en de draak (1510) geplaatst in het Zuid-Duitse oerbos.

Ook uit zijn tekeningen met religieuze onderwerpen blijkt een verandering van voorstellingswijze, die het bijbelse gebeuren op fantastische wijze gaat overwoekeren, zoals in Maria met het kind in het woud uit 1506.

Tot de hoogtepunten wordt ook het religieuze werk beschouwd, dat de kunstenaar voor het altaar van St. Florian bij Linz vervaardigde. De architectuurschildering verraadt de kennis van de geëtste voorbeelden van Bramante en Mantegna, maar doet evenzeer denken aan de ruimtelijke werking van Michael Pachers altaar in St. Wolfgang.

Naast kunstschilder was albrecht altdorfer ook actief als raadsheer en in 1526 stadsbouwmeester van Regensburg en werd verkozen tot burgemeester waar hij echter voor bedankte om zich volledig aan de schilderkunst te kunnen wijden.


De slag van Arbela (Issus), 1529, paneel, 158x120, München, Alte Pinakothek
Het beroemdste kunstwerk van altdorfer, de Veldslag van Alexander de Grote bij Arbela, de "Alexanderschlacht" (1529), beeldt een heersersallegorie voor hertog Wilhelm van Beieren uit, waarin de kunstenaar er met sterke kleuren en een creatief lichtgebruik een zeer dramatische lading aan geeft. In een vanuit vogelperspectief overzien weids landschap met alpiene bergformaties voltrekt zich de zegepraal van Alexander over de Perzische koning Darius, die in de schaduw terugdeinst, terwijl de zon in al haar glorie schijnt op de grote Alexander.

Behoort tot een serie, gemaakt voor het paleis van hertog Wilhelm IV van Beieren in München. Zij geven bijbelse of Romeinse heldinnen weer of grote veldslagen uit de Oudheid. Het onderwerp symboliseert de nederlaag van koning Frans I van Frankrijk tegen keizer Karel V in de slag bij Pavia. Frans I werd er gevangen genomen.

Er is een panoramisch overzicht. Tragische betekenis ligt niet in de soldaten maar in het algemeen onbeperkt kosmisch uitzicht: haast visionair (bloedrode horizon). Het kosmisch uitzicht wordt verkregen door de kracht van de kleuren: ze scheppen een ingebeelde wereld van hoge picturale zuiverheid. De omlijste tekst op het doek legt het onderwerp uit. (?; KIB ren 212)

Tenzij wij de tekst op het bord in de lucht en de andere inscripties lezen, kunnen wij het onderwerp, de overwinning van Alexander op Darius, onmogelijk identificeren. De kunstenaar heeft ernaar gestreefd de juiste aantallen en soorten strijders uit te beelden, maar daardoor moest hij de scène in vogelvlucht schilderen, zodat de twee protagonisten in de als mieren dooreenkrioelende legergroepen verloren gaan. Bovendien zijn de wapenrustingen de versterkte stad in de verte onmiskenbaar 16de-eeuws. Het schilderij had een slag uit die tijd kunnen voorstellen, afgezien van één aspect: de spectaculaire hemel, waar de zon triomfantelijk door de wolken breekt en de maan "verslaat". Dit hemelse drama boven een uitgestrekt Alpenlandschap, kennelijk gecorreleerd met de menselijke strijd die zich beneden afspeelt, verheft het toneel op een kosmisch niveau. (Janson 474)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 897.

Tweets by kunstbus