kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-10-2008 voor het laatst bewerkt.

Alessio Baldovinetti

Italiaanse schilder uit de Florentijnse vroeg-renaissance, geboren vermoedelijk 14 oktober 1425 in Florence - overleden 28augustus 1499 aldaar.

Alessio Baldovinetti, (ook Alesso), is een leerling van Domenico Veneziano. Over zijn werk bestaan nauwkeurige notities: de door hem sinds 1449 gevoerde Ricordi. Zijn hoofdwerk is de 'Drieëenheid met twee heiligen' in de koorkapel van de San Trinità. Hij is vooral van belang wegens de minutieuze schilderstijl.

Het eerste werk dat zeker van zijn hand is, bestaat uit een bijdrage aan een Christuscyclus van Fra Angelico (Florence, Museo di San Marco).

In de kapel van Sant' Egidio voltooide hij in 1441 een door Domenico Veneziano en Andrea del Castagno begonnen fresco-cyclus.

In 1453 schilderde hij voor de Medici's een 'MAria met kind en heiligen' (Florence, Uffizi).

In zijn van 1460-62 geschilderde fresco's voor de voorhof van de Sant' Annunziata is de invloed merkbaar van de landschappen van Piero della Francesca.

Voor de kapel van de kardinaal van Portugal in de San Miniato al Monte heeft Alessio Baldovinetti in 1466 de fresco's geschilderd van 'De verkondiging' en van 'De profeten en kerkvaders'.


Te Florence treedt in dien tijd het tweede geslacht van de ‘modernen’ op, de schilders die zich op het uitwerken van de bijzondere artistieke problemen toeleggen. Onder hen hangt Alesso of Alessio Baldovinetti (1425?-1499) nog het meest met het eerste geslacht samen: in sommige opzichten op Piero della Francesca gelijkend, daar hij van dezelfde meesters geleerd heeft, Andrea del Castagno en vooral Domenico Veneziano. Maar de geest is reeds een andere, een andere de wijze waarop Baldovinetti het coloristische zowel als het plastische probleem aanpakt.

Terwijl de vrome ernst plaats maakt voor nog wereldlijker stemming, - in zijn Engelse Groetenissen b.v., - verliest hij den zin voor samenstelling ter wille van nauwkeuriger ontleding, den zin voor eenvoudige grootheid ter wille van fijner detail. Hij houdt van scherper modelé, op het kleine af. De schilderkunst ondergaat dus verder de leiding van de sculptuur, maar de bronsgieters zijn het nu, die den toon aangeven: Donatello had in de tweede helft van zijn leven het brons voorgetrokken, daarin het meest indrukwekkende gezegd wat die tijd te zeggen had, een hele school van bronsgieters gevormd, - de schilderkunst moest nu dezelfde richting uit.

Men zie maar Baldovinetti's Madonna in het Louvre, van ± 1464: de invloed van Domenico Veneziano is niet te loochenen, noch de verwantschap met Piero della Francesca. Vóór een van hoog gezien, diep zich uitstrekkend landschap gesteld, in de lucht, is het tere kopje, onder den dauw van den sluier, met dunne schaduwen in het licht geboetseerd, als van licht doorschenen. Maar de uitdrukking lijkt levendiger dan bij Piero della Francesca, doordat alle vormen spitser zijn, men kijke b.v. naar den glimlach. En nu merke men, hoe die vormen hier aan de techniek van het brons herinneren: elke op zichzelf duidelijk onderscheiden, oogleden, neus en lippen fijn gesneden, de aureool een echte metalen schijf, mantelzoom en plooien, tot de golving van het blonde haar over den schouder, het heeft alles een karakter van harde stoffelijkheid, waar het licht over speelt als op een bronzen beeld: getuige het lichaampje van het kind, of het zachte geglim op Maria's onderkaak. Maar in zijn zorg voor het afzonderlijke heeft Baldovinetti zich niet genoeg om den samenhang bekreund: het kind is veel te klein voor de moeder.

En nu de kleur: zij zoekt wel het klankrijke, maar blijft nogal taai. Alessio Baldovinetti wil blijkbaar wedijveren met de Vlaamse panelen, die te Florence zeer in trek waren en er als kostbare juwelen golden. Had Domenico Veneziano reeds aan de vreemde goden geofferd, hij die in 1439 met Piero della Francesca proeven nam met olieverfschildering, en zou dat de schaarste van zijn werken verklaren? Van Baldovinetti toch weten wij, dat hij zich aan het coloristische vraagstuk wijdde met dien wetenschappelijken ijver die de gehele school kenmerkt, maar dat zijn bemoeienissen op het gebied van de olieverftechniek zijn werk tot onheil strekten: zijn fresco's brokkelden af, en het enige waar iets van overblijft, zijn beroemde Aanbidding der Herders in de voorhal van de Annunziata (1460 of 1462), is jammerlijk bedorven. Toch kunnen wij daar nog oordelen over de betekenis die het landschap toen kreeg: een groot deel van de compositie wordt ingenomen door een perspectivisch juist, in alle bijzonderheden trouw uitzicht op het Arno-dal (vg. het landschap met rivier en kronkelende beek, op de portretten van Piero della Francesca). Men heeft hierin Vlaamsen invloed menen te ontdekken.
Indien de nieuwe liefde voor de natuur waarlijk uit Vlaanderen kwam, dan mag men zich afvragen, of die niet vroeger reeds Domenico Veneziano had bereikt. En zouden sommige overeenstemmingen tussen het landschap van Alessio Baldovinetti en dat van Piero della Francesca niet aan Domenico toe te schrijven zijn? Om maar iets te noemen: ook bij Piero vinden wij meermaals dien groten boom op den voorgrond, waardoor diepte aan het verschiet wordt gegeven. Maar, wat voor gevolgen de betrekkingen tussen cisalpijns en transalpijns gebied mogen gehad hebben, het wil me toch voorkomen, dat het landschap zich in Italië, niet het minst bij Domenico's stadgenoot Jacopo Bellini, op eigenaardige wijze ontwikkelde: zijn stijl, zijn perspectivische eenheid, zijn rol in de compositie lijken me bij Baldovinetti als bij Piero della Francesca zeer Italiaans. - (De Florentijnse schilderkunst, August Vermeylen - www.dbnl.org)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 882.