kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Antonello da Messina

Italiaans kunstschilder, ca. 1430 Messina – 15 februari 1479 aldaar.

Hij was voornamelijk portret- en altaarschilder. Zijn godsdienstige voorstellingen hadden een sterk dramatische kracht, zijn portretten waren scherp geobserveerd. (Summa)

Da Messina is een belangrijke vertegenwoordiger van de vroeg-renaissance (Quattrocento) in Zuid-Italië. De Vlaamse invloed is groot in zijn werk, die door hem sterk in de Venetiaanse kunst doorwerkte. hij streeft naar een precieze weergave van de verschillende elementen, in het bijzonder van de kleuren van de materialen (stoffen, brokaten enz...).

Biografie
Antonello da Messina was afkomstig uit Sicilië. Hij kreeg zijn opleiding in Napels dat rond deze tijd een smeltkroes was van culturele invloeden uit Spanje, Frankrijk en de Nederlanden.

Hij was eerst schilder aan het hof van Alfons V van Aragón (1416 - 1458), Koning van Sardinië, Sicilië (1416-1458) en Napels (1442-1458).

De legende vertelt dat hij naar Vlaanderen kwam om Van Eyck te bezoeken, van wie hij de olieverftechniek zou geleerd hebben. Waarschijnlijker is echter dat hij de Vlaamse kunst leerde kennen in het koninkrijk van Napels. Dit zou tot gevolg hebben dat hij tijdens een verblijf in Venetië (1475-76) de techniek van de met olie verbeterde tempera (op basis van eiwit) aldaar invoerde, dat voor de Venetiaanse schilderkunst een nieuw tijdvak inluidde. Voordien werd in Italië uitsluitend met tempera of lijmverf geschilderd. De olieverftechniek die hij ging toepassen werd al snel in heel Italië nagevolgd.

In 1456 keerde hij van een reis, waarschijnlijk onder andere door de Nederlanden, terug naar Messina.

Het onmiskenbare plezier waarmee hij verhalende details weergeeft, de naturalistische schildering van het landschap en de fijne geleding van de uitbeelding van zijn figuren - bijv. in zijn vroege kruisiging (Sibiu, Bruckenthalmuseum) of Boetedoening van de Heilige Hieronymus (Londen, National Galery) - tonen duidelijk de Nederlandse invloed in zijn werk.

Tussen 1465 en 1473 zou hij wederom veel reizen. Wederom valt een Nederlandse invloed te bespeuren wanneer hij rond 1470 overgaat op een strengere, meer op geometrisch patronen georiënteerde vormentaal. Kenmerkend voor zijn voornaamste werk uit deze periode, de polyptiek van St. Gregorius (1473, Messina), zijn ook de vereenvoudiging van de opbouw van het beeld en voorts de statuaire figuren. Ook zijn als borstbeeld geschilderde portretten vertonen een welhaast levenloze onbewogenheid, die duidelijk in tegenspraak is met de levendige intensiteit van de gelaatsuitdrukking.

Veel van zijn werken werden geschilderd tijdens zijn verblijf in Venetië (1475-1476). De intense uitwisseling van nieuwe impulsen die plaatsvond tussen Antonello en Giovanni Bellini, vormt de grondslag van de toenemende betekenis van de Venetiaanse schilderkunst van die tijd.

En toen kwam Antonello da Messina naar Venetië, in 1475, verbleef er ongeveer anderhalf jaar en kwam er misschien nog terug vóór zijn dood in 1479. Hij was, mogelijk in Sicilië, wellicht in Vlaanderen zelf, in de geheimen van de Vlaamse olieverftechniek ingewijd, schilderde o.m. portretten in den Vlaamsen stijl. Ook van de lichtstudies van Piero della Francesca schijnt hij wel iets te hebben geleerd. Menige Florentijn en Umbriër, zoals men zich herinneren zal, en zelfs, in 1473, Bartolomeo Vivarini van Murano, hadden het al met olieverf geprobeerd, doch zonder de voorbeelden uit het Noorden te kunnen evenaren: de kleur bleef nog wat taai. Maar Antonello wist, hoe men ze niet alleen diep en volluidend kreeg, doch ook zachtvloeiend in onvatbare overgangen, en door overdekkende glazuren doorschijnend. Voor de Venetianen was dit de verbeide openbaring. Zij maakten die zich dadelijk ten nutte. Men hoeft maar het portret van Mohammed II te zien (1480, Londen), dat Gentile Bellini, op verzoek van den sultan, te Konstantinopel ging schilderen: de indruk is er niet zozeer bepaald door de lijn als wel door de kleurmassa's en lichtwaarden.

Hiermee wordt feitelijk gezegd, dat een omwenteling in de Italiaanse kunst had plaats gegrepen. Zelfs tussen het werk van Piero della Francesca en dit bestaat er niet een verschil in graad, maar in wezen. Bij Piero was de vorm toch nog hoofdzaak, op den vorm rustte de structuur zelve van het gewrocht. Bij dien Mohammed van Gentile Bellini wordt de vorm wel niet opgelost, en de locaaltoon ondergaat er zelfs niet den wijzigenden invloed van de lucht of van andere kleuren: maar het geheel is principieel samengesteld naar kleur-en-licht-tonen; en dat was in Italië iets nieuws; er mag zelfs beweerd worden, dat de Venetianen het beginsel weldra consequenter toepasten dan zelfs bij de Vlamingen nog het geval was geweest. Zo begon nu het grote leven van de Venetiaanse school, zij onderscheidde zich van de andere Italiaanse scholen door een eigenaardig karakter van Europese betekenis. En daar zou nu niet minder dan de moderne schilderkunst uit geboren worden. - maagd der verkondiging, ca. 1474, paneel, 45x35, Palermo, Museo Nazionale
De diepte wordt geschapen door niets meer dan een verkorte opgeheven hand van de Madonna. Da Messina was een Siciliaan die de Spaanse en Vlaamse kunst kende en wiens korte verblijf in Venetië een onuitwisbare indruk heeft nagelaten. (KIB ren 54)

Portret van een man, de zgn. “Condottiere”, 1475, olieverf op paneel, 35x28, Parijs, Louvre
De onbekende wordt in driekwart getoond, in een tijd dat Italië nog een voorkeur had voor het profiel. Achtergrond en kleding onderscheiden zich door weinig nuances in helderheid. Het schilderij is met olie geschilderd en vertegenwoordigt daarmee een nieuw type dat uit de Nederlanden stamt. Jan van Eyck had voor het eerst zulke portretten geschilderd. Aan zijn techniek en zijn kunst te zien bootste Antonello hem bekwaam na. Het schilderij in Parijs is op de cartellino gesigneerd en gedateerd: ‘1475/Antonellus Messanens(is) me pinxit’. De vastbesloten blik van de man en het litteken op zijn lippen hebben tot de titel “Il condottiere” geleid. Zulke legerleiders hebben in de Italiaanse Renaissance een sterk stempel gedrukt op de politiek. Steden als Firenze of Venetië hebben standbeelden voor hen opgericht; maar of Antonello’s man ook tot deze categorie behoort, weten we niet. (Louvre 291)

Pala di san Cassiano, altaarstuk te Venetië, 1475-76, olieverf op paneel, Wenen, Kunsthistorisches Museum
Het middendeel stelt de Madonna voor (65x115). Links staan Sint-Niklaas en Maria Magdalena (56x35) en rechts Sint-Ursula en Sint-Dominicus (57x26).

Zijn laatste jaren bracht hij weer door in Messina.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1509.