kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-06-2011 voor het laatst bewerkt.

Arnulf Rainer

Arnulf Rainer (geb. 1929)

Oostenrijks schilder, geboren te Baden (Wenen) 1929, woont en werkt in Enzenkirchen.

'Ik ben geen verfijnd man, ik ben een wilde'

Leerling van Josef Dobrowsky,
Leraar van Gunter Damisch,
Werkt samen met Dieter Roth,

1947-1949 Studeert aan de kunstnijverheidsschool van Villach.
1950 Houdt het één dag vol op de kunstnijverheidsschool en drie dagen op de kunstacademie van Wenen.

surrealisme
Arnulf Rainer schilderde aanvankelijk neorealistisch en stond hij in zijn vroege jaren sterk onder invloed van het surrealisme. De ideeën over de directe expressie van droombeelden en voorstellingen uit het onderbewuste spraken Rainer erg aan. Maar al snel werd de spontaniteit van de ‘écriture automatique' hem te vrijblijvend en de fantastische figuratie van het surrealisme te gekunsteld. Een ontmoeting met de theoretische voorman André Breton werd in 1951 een teleurstelling.

Atomisationen en Blindzeichnungen
Na een intensieve bestudering van het abstract-expressionisme en het tachisme maakt hij schilderijen die vrijwel geen enkele vorm of scheiding tussen kleurvlakken vertonen.

Weinkruzifix, 1957/78

1953-1965 Übermalungen
Rainer ging verder zijn eigen weg en ontwikkelt zijn 'übermalungen' , (‘overschilderingen'), van bestaande werken van hemzelf of andere kunstenaars, waarbij deze onherkenbaar worden of zelfs verdwijnen. Deze schilderijen zijn veelal monochroom. Dit overschilderen van bestaande schilderijen is een destructieve maar ook emotionele daad: een wanhopige poging om het beeld aan te vullen en te intensiveren. Voor zijn overschilderingen gebruikt hij meestal de in emotioneel opzicht sterk sprekende kleuren rood en zwart. En hij laat vaak enkele hoeken of randen van het oorspronkelijke werk onbedekt, waardoor het onderliggende beeld toch aanwezig blijft achter de barrière van de overschildering.

In de donkere, bijna zwarte overschilderingen waarin soms een diepblauw opgesloten lijkt te zijn, schijnt een smalle lichtzone door -misschien een lichtbron of juist een laatste opflakkering? ''Alles hangt af van dat laatste restje'' zegt de kunstenaar.

In de Jaren Zestig begint Reiner met het aankopen van werk dat later bestempeld zal worden als Outsider Art – ook wel Art Brut genoemd. Via zijn Tsjechische vrouw, een psychiater, koopt hij Kunst aan bij inrichtingen in Polen, Hongarije en Tsjecho-Slowakije. In Wenen raakt hij bevriend met de psychiater Dr. Leo Navratil, die in het Klosterneuburg ziekenhuis (nu bekend als Guggin) getalenteerde patiënten, waaronder Hauser, de kans biedt zich fulltime te richten op de productie van kunstwerken. Rainer schaft deze tekeningen en schilderijen aan. Navratil op zijn beurt maakt exposities en publicaties en nodigt Rainer uit lezingen te geven op internationale medische congressen. Begin Jaren Zestig produceert Rainer, via experimenten met drugs en alcohol die hem in een staat van waanzin brengen, verschillende tekeningen. Daarnaast raakt hij geïnteresseerd in ‘katatone verschijnselen' - het willekeurig aannemen van bizarre houdingen - die met schizofrenie gepaard kunnen gaan. Ondanks het feit dat de invloed van de Outsiders moeilijk te ontkennen is, heeft Rainer zich nooit expliciet uitgelaten over de samenhang tussen zijn werk en dat van hen.

Selbstbemalungen
Rainers zoektocht naar nieuwe belevingsgebieden en naar een kunstbegrip dat het beperkende intellectualistische kader overstijgt, brengt hem midden jaren '60 tot een grote waardering voor de tekeningen en schilderingen van geesteszieken en tot experimenten met drugs en alcohol die zijn eigen artistieke mogelijkheden moeten verruimen. Hij leidt zijn werk als het ware tot aan de rand van de waanzin. Zijn experimenten brengen hem met acties en body-art onder meer tot openbare Selbstbemalungen en Selbstdarstellungen in de keurige Weense binnenstad.

Zonder Titel(1969-74)

Face Farces
In 1968 ontstaan zijn de eerste Face Farces: zwart-wit foto's van zichzelf, het gezicht vertrokken in grimassen en het lichaam in ongemakkelijke poses gedrongen, waarop hij met stift en krijt de verwrongen lijnen en contouren aandikt, overschildert en accentueert. Soortgelijke tekeningen maakt hij later over afbeeldingen van kunstenaars die hij zeer bewondert, onder wie Leonardo da Vinci, Rembrandt en Van Gogh.

Vanwege de primaire en bijna exhibitionistische expressie is het werk van Rainer uit deze periode wel vergeleken met de beladen en therapeutische samenkomsten van de Wiener Aktionisten uit Rainers directe omgeving. Deze kunstenaars gaven in publieke performances vaak gezamenlijk op mystiek-theatrale wijze uiting aan obsessies, angsten en driften. Maar tegenover de openbare en totale zelfontluistering van de Wiener Aktionisten stelt Rainer de positieve kracht van zijn niet aflatende scheppingsdrift en de eigen esthetiek van het absurde en het verborgene, die voor zijn werk kenmerkend is.

1972 Neemt deel aan Documenta 5.
1977 Neemt deel aan Documenta 6.

Toten-Übermalungen
Zijn fascinatie voor de dood heeft zich op verschillende manieren kenbaar gemaakt. In zijn vroege jaren had Rainer al diverse malen zichzelf als dode geportretteerd. Maar het bekendst zijn waarschijnlijk de Toten-Übermalungen, die vanaf 1977 ontstonden: tekeningen en overschilderingen over de (gefotografeerde) dodenmaskers van historische figuren.

vingerschilderingen
Vanaf eind jaren zeventig maakte Rainer vingerschilderingen. In 1978 exposeert hij vinger- en voetschilderijen in Galerie Curtze, in Wenen en Dusseldorf.

ape-tekeningen
De "Blindzeichnungen" en dergelijke werken van Arnulf Rainer zijn weliswaar door een volwassen mens gemaakt, maar zitten net zo in elkaar als typische ape-tekeningen. In 1979 heeft Rainer ook tekeningen van een chimpansee nagemaakt; volgens Rainer's eigen zeggen hebben deze copieer-sessies ook inspiratie voor zijn latere werk opgeleverd. ( Documenta 7.

dood en religie
In de jaren tachtig bepalen dood en religie zijn werk, reeksen kruisingen, martyriums, bloedbaden en portretten van engelen, een serie schilderijen in kruisvorm en een reeks overschilderde dodenmaskers. Van betrokkenheid bij de dood getuigt de monumentale serie Hiroshima uit 1982, waarvoor Rainer de gruwelijke Japanse verwoestingsfoto's tot uitgangspunt voor expressieve overschilderingen heeft genomen.

kruisvormen
Een groot aantal van Rainers werken heeft de vorm van een kruis. Ze hebben een onmiskenbaar religieuze lading. Hoewel dit feitelijk geen overschilderingen zijn en de verf in expressieve en vloeiende kleuren direct op het blanke linnen is aangebracht, is de kruisvorm zo bepalend dat de doeken zich toch als ‘overschildering' laten kennen: als schending, eerbetoon en manipulatie van de geheiligde vorm die het kruis nu eenmaal is. Het is mogelijk dat zich in deze verhulde maar daarom niet minder extreme vorm van overschildering Rainers katholieke achtergrond verraadt, hoewel Rainer zelf zich van een specifiek commentaar op deze thematiek onthoudt: Wel ziet hij de kunstenaar als een ‘gelovige' wiens creativiteit in wezen een streven naar gemoedsrust is maar die pas kan creëren na te hebben vernietigd.

1985 Overschildering van botanische en zoölogische tekeningen uit 18e- en 19e-eeuwse handboeken.

1987 Overschildering van afbeeldingen van planten en slangen.

Rainers werk blijft van een dramatisch expressionisme. Er volgde een serie 'kosmos' en 'Kristalle' met mystieke inhoud. Voor al deze werken geldt echter in feite hetzelfde als voor Rainers vroegste surrealistische tekeningen, die hij ooit vergeleek met ‘de donkere diepte van een grote oceaan' – waarin hij afdaalde om er slechts de waanzin te ontmoeten.

2005 Arnulf Rainer en Outsider Art
Arnulf Rainer (1929) verzamelt Outsider Art : werk van maatschappelijke buitenstaanders, psychopaten, schizofrenen en andere geesteszieken. De belangrijkste Kunstenaars op dit gebied: Hauser, Soutter, Maly, Wölffli en Aloïse worden in samenhang met een verrassende selectie van Rainers eigen werk getoond.
In de tentoonstelling in het Gemeentemuseum zijn naast de rijke collectie Outsider Art, onder andere Rainers Face Farces te zien, maar ook verschillende overschilderingen van foto 's van Messerschmidts achttiende-eeuwse gebeeldhouwde expressieve koppen. Bijzonder is dat Rainer in de negentiger jaren niet alleen tekeningen en schilderijen van Outsiders bewerkt, maar enkele van hen ook over zijn werk heen laat schilderen.

Bronnen:
* De Pont


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 951.