kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 31-12-2015 voor het laatst bewerkt.

automatisme

Een werkwijze die een psychische toestand, de droom, omzet in een automatisch handelend gebeuren. Het begrip automatisme werd geïntroduceerd in het surrealisme. André Breton karaktiseert dit proces als een magisch dictaat.

Het automatisme bestaat erin zo ongecontroleerd mogelijk een schets of tekening te beginnen, zonder ‘betekenis', tot op een gegeven moment één of ander beeld opduikt, dat een associatie aan de werkelijkheid of een deel ervan oproept.

In het eerste surrealistische manifest beschrijft André Breton surrealisme als een een puur psychisch automatisme, waarmee het schriftelijk, mondeling of op andere manieren uitdrukking wil geven aan het werkelijke denkproces. Echter, los van alle controle die door de rede wordt uitgeoefend en zonder esthetische of morele vooroordelen. Het surrealisme werd daarom ook duidelijk gedefinieerd als puur intuïtief. Alleen door middel van automatisch schrijven en in fantasieen en dromen kon het onderbewustzijn zich manifesteren.

Breton definieert het surrealisme als een zuiver psychisch automatisme met als doel datgene tot uitdrukking te brengen, wat het denken onafhankelijk van iedere kontrole door het verstand, voorschrijft. Diktaat van onbewuste weerslag van de innerlijke ervaringen van het diep verborgene in de mens. De mijmerende, spelende, niet door het verstand gekontroleerde, automatische omgang met woorden, kleuren en vormen verplaatst ons in een toestand van bewustzijnsverruiming en stelt ons in verbinding met irrationele psychische gebieden, van waaruit de totale rijkdom aan beelden en symboliek van het onbewuste toe kan stromen. De surrealist verzint dan ook niets, hij vindt alles.

Automatisch schrijven
Het automatisme is een techniek die Breton samen met een vriend Philippe Soupault, voor het eerst toepaste. Zij noteerden alles zo snel mogelijk wat in hen opkwam zonder er bij na te denken. Zo hoopten zij wezenlijke zaken op papier te krijgen, zaken die het innerlijk van de mens beroeren zonder dat men zich daarvan bewust is.
Breton en zijn medesurrealisten trachtten een soort droomtoestand te bereiken. Het verstand moest hierbij zoveel mogelijk worden uitgeschakeld, zodat de impulsen direct uit het onbewuste kwamen.
Regelmatig werden met elkaar woordspelen gedaan. Het meest bekende spel, waaraan door vijf personen kon worden deelgenomen, is de geschiedenis ingegaan als Le cadavre exquis.

Vooral Max Ernst, André Masson en Arshile Gorky hebben zich van de z.g. automatische methode bediend in hun 'bliksemtekeningen': werk waarin het individuele en instinctieve duidelijk domineert.

De richting van het puur psychisch automatisme leidde tot het abstract surrealisme. Deze richting kenmerkt zich door het gebruik van organische, vloeiende vormen, veelal samengaand met poëtische titels. Tot de vertegenwoordigers van deze richting behoren onder andere Juan Miro, en André Masson.

De surrealisten zagen in hun eigen werk bij het rigide doorvoeren van het automatisme al snel het gevaar van monotonie en herhaling bij gebrek aan enige bewuste controle. Eerst Dalí zag in dat het volledige potentieel van de vreemde en vaak gewelddadige beelden die in hem opkwamen alleen volledig bewust uitgewerkt konden worden. Dit betekende dat aan de vrije associatie van wat hij zag een concrete werkelijkheid gaf door er zijn artistieke vaardigheden op los te laten. - (surrealisme. Deze stroming, verwant aan het magisch realisme, kenmerkt zich vooral door het naast elkaar plaatsen van gewoonlijk niet te combineren objecten.

Een accentueren van het proces van het schilderen en van de spontaneïteit van het opbrengen van de kleur door middel van het automatisme vindt men na de tweede wereldoorlog in het abstract-expressionisme, de action-painting en de art-informel. Van de Canadese groep Les Automatistes, die van 1948 tot 1951 heeft bestaan, is vooral Jean-Paul Riopelle opmerkelijk.

Het automatisme heeft zich ook bediend van de techniek van het 'dripping' of 'drip painting', waarbij de verf vanuit een blik met gaatjes wordt gedruppeld op een stuk linnen dat op de vloer is uitgespreid.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2206.

Tweets by kunstbus