kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 06-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Balthasar van der Ast

Nederlands schilder van bloemstillevens, geboren 1593/94 in Middelburg - overleden december 1657 in Delft.

Van der Ast werd samen met zijn zwager, zijn broer en drie neven gerekend tot de 'Bosschaert dynastie', een groep schilders die vooral bekend waren om hun stillevens.
Van der Ast schilderde vooral zeer verfijnde bloem- en fruitstillevens. Als nieuw type introduceerde hij het schelpenstilleven, geschilderd in slechts enkele sobere kleuren. Van der Ast heeft ook stillevens geschilderd die slechts uit één of enkele bloemen bestaan. Hiermee liep hij vooruit op kunstenaars als Adriaen Coorte.
Van Balthasar van der Ast zijn meer dan 200 schilderijen bekend.
Hij werkte samen met Roelant Savery en gaf les aan Jan Davidsz. de Heem en aan de drie zoons van Ambrosius Bosschaert.

Biografie
In zijn geboorteplaats Middelburg werd hij een leerling van zijn in Antwerpen geboren, maar reeds vroeg naar Holland getrokken zwager Ambrosius Bosschaert de Oude (1573-1621), de echtgenoot van zijn oudere zuster, van 1597 tot 1613 deken van het schildersgilde te Middelburg. Na de dood van zijn vader, een rijke koopman, woonde de schilder waarschijnlijk bij hen.

In 1615 vertrok Van der Ast samen met de familie Bosschaert naar Bergen op Zoom om zich een paar jaar later samen met Bosschaert te vestigen in Utrecht waar hij in 1618 wordt vermeld, en het daarop volgende jaar lid wordt van het Sint-Lucasgilde. Hij raakte nauw bevriend met Roelant Savery, met wie hij een interesse in bloemen en dieren deelde.

paneel 46 x 64 cm
Dit kleurrijke stilleven uit 1620 is het vroegst bekende schilderij van Balthasar van der Ast. Op een porseleinen schaal liggen als blikvangers twee grote gele kweeperen, met daaromheen granaatappelen, abrikozen en twee trossen druiven. Op het tafelkleed liggen verder nog wat peren, een appel, schelpen en een tulp.
Van der Ast heeft een hoog standpunt gekozen, waardoor we van bovenaf op de tafel kijken en ieder voorwerp afzonderlijk goed kunnen zien. Dat is de gebruikelijke opzet voor stillevens uit het begin van de 17de-eeuw. Pas na ongeveer 1630 zouden de stillevenschilders de tafels meer van opzij weergeven.
Om het stilleven te verlevendigen, heeft Van der Ast ook allerlei insecten toegevoegd. Zo zit er een sprinkhaan op de linker wijnrank en heeft zich tussen de druiven een oorworm verstopt. Ook zijn er twee vlinders te zien: een Atalanta (middenvoor) en een Distelvlinder (op de tulp). Op de grote kweepeer zitten een waterjuffer en een vlieg. Van der Ast heeft de vlieg geschilderd of hij niet ín, maar óp het schilderij zit. Dat was een geliefd grapje waarmee schilders hun meesterschap wilden bewijzen.
De zorgvuldig uitgestalde zaken die Van der Ast hier presenteert,
waren in de 17de eeuw niet bepaald alledaags. Zo moet de porseleinen schaal zeer kostbaar zijn geweest. De schaal is gemaakt in China, tijdens de regeringsperiode van Mingkeizer Wan Li (1573-1619). Pas vanaf omstreeks 1600 werd met enige regelmaat Chinees porselein naar Holland vervoerd door zeevaarders op Azië.
Ook de schelpen op het schilderij waren afkomstig uit verre oorden. Het waren in het begin van de 17de eeuw populaire verzamelobjecten, waar hoge prijzen voor betaald moesten worden.
Al deze exact weergegeven kostbaarheden zullen de aantrekkelijkheid van het schilderij in 17de-eeuwse ogen zeker hebben verhoogd.

Stilleven met vruchten en bloemen, ca. 1620-21, Olieverf op paneel, 40 x 70 cm
Een fruitschaal en een vaas met bloemen staan op tafel. Verspreid over het tafelkleed liggen nog wat losse bloemen en schelpen. Insecten kruipen overal tussendoor en tasten het fruit aan. Helemaal rechts lijkt in een spinnenweb een doodshoofd geweven te zijn. Dat laat zien dat het op dit schilderij gaat om de vergankelijkheid. De toeschouwer wordt ervan doordrongen dat het leven kort is.
Op dit schilderij zijn als het ware twee stillevens gecombineerd: een fruitschaal en een bloemenvaas. Meestal werden deze onderwerpen afzonderlijk geschilderd, bijvoorbeeld door Van der Asts leermeester, Ambrosius Bosschaert.
De schilder signeerde en dateerde zijn werk twee keer: links (1620) en rechts (1621).
Van der Ast woonde en werkte in die tijd in Utrecht.

In 1632 verhuisde hij naar Delft waar hij trouwde en de rest van zijn leven doorbracht. Hij werd er lid van het plaatselijke gilde.

Stilleven met bloemen, ca. 1632-57, Olieverf op paneel, 59 x 43 cm
Op een tafel staat een donkergroene, geribbelde vaas met bloemen. Naast de vaas liggen enkele exotische schelpen. De schilder had deze waarschijnlijk in zijn verzameling, want de voorste schelp, een 'conus ranunculus', komt vaker op zijn werk voor. Over tafel kruipen een salamandertje en een rups. Linksboven komt, in de schaduw, een wesp aanvliegen. Het schilderij is gesigneerd door Balthasar van der Ast, maar waarschijnlijk heeft hij een belangrijk deel van het schilderwerk aan assistenten overgelaten. De ondertekening van het schilderij is goed zichtbaar en is preciezer dan het schilderwerk erboven. Het kan goed zijn dat Van der Ast de tekening heeft gemaakt als richtlijn voor zijn leerlingen, zodat zij deze verder konden 'inkleuren'.
Op de ondertekening is eerst een okergele ondergrond aangebracht. Het geel schijnt door de grijze bovenlaag en geeft het schilderij een warme gloed. Op sommige plekken is de grondering benut, zoals in de vleugel van de vlinder, waar de gele verf onbedekt is gelaten. De achtergrond van dit stilleven is het eerst geschilderd, met uitsparingen voor de bloemen. Deze zijn vervolgens ingekleurd, maar zó dun dat de ondertekening zichtbaar is gebleven. De bloemen zijn dus meer met lijnen dan met verf gemodelleerd. Van der Ast heeft de voorste bloemen een lichte kleur gegeven. Daardoor springen deze wat naar voren. De bloemen aan de rand van het boeket zijn op de donkere ondergrond geschilderd en vallen een beetje weg. Op deze manier gaf de kunstenaar het boeket diepte, volume.

Balthasar van der Ast werkte aanvankelijk in dezelfde stijl als zijn zwager Ambrosius Bosschaert waarin zijn composities en zijn kleurgebruik zeer afgewogen zijn. Deze vroege bloemstukken boden een staalkaart aan botanisch interessante bloemen, naast elkaar afgebeeld. Dit bloemstilleven van Van der Ast is echter uit een latere periode. Het is minder gedetailleerd, in een lossere stijl geschilderd. De individuele bloemen zijn niet zo uitgewerkt en overlappen elkaar bovendien. Wel heeft Van der Ast enkele bloemen gekopieerd van schilderijen van Bosschaert.

Geleidelijk werden zijn werken groter en complexer, tot hij later in zijn lange loopbaan pronkstillevens in de trant van Jan Davidsz. de Heem schilderde.

Websites: www.rijksmuseum.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 63.