kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-09-2008 voor het laatst bewerkt.

Benvenuto Cellini

Italiaans beeldhouwer, bronsgieter en graveur, geboren 1 november 1500 Firenze - overleden 14 februari 1571 aldaar.

Cellini (1500-1571) was een vermaarde goudsmid en beeldhouwer tijdens het hoogtepunt van de Renaissance. Hij werkte onder andere voor paus Clemens VII, koning Frans I van Frankrijk en het hof van de Medici te Florence. Wellicht zijn bekendste en alom geprezen werk is de bronzen Perseus. De liefhebber kan dit juweel nog altijd bewonderen in de Loggia van Florence.

Hij beschreef op een opschepperige wijze zijn avontuurlijk leven in zijn 'Vita', de eerste belangrijke autobiografie in Italië. Het artistieke leven van zijn tijd en zijn eigen afwisselend liefdesleven wordt erin belicht. In deze roman verteld Cellini - zo nu en dan te zijner gunste gekleurd - zijn levensverhaal. Cellini schildert een werkelijk schitterend tijdsbeeld met zijn beschrijvingen van het hof van de Medici's en vooral dat van de pausen Clemens VII en Paulus III. Hun product was “God” en dat product werd naargelang de omstandigheden, aangepast aan hun persoonlijke behoeften. In hun tirannie deden ze niet onder voor de aardse heersers. Cellini, met zijn onmogelijke karakter, wist zich van vriend tot vijand van de pausen te maken. Hij beweert in dit boek o.a. de maarsschalk van Bourbon eigenhandig te hebben gedood bij de overval op Rome. De schrijfstijl van Cellini is eenvoudig, zo nu en dan rommelig, maar vooral ook ontroerend. Cellini gelooft in zichzelf en is er heilig van overtuigd dat niet hij zelf, maar het lot hem onrecht heeft aangedaan.

Benvenuto Cellini was geen gemakkelijk mens. Hij lag in oorlog met de helft van zijn gilde, vermoordde enkele concurrenten en voltooide een aantal opdrachten niet. Toen hij 59 werd begon hij zijn autobiografie aan een leerling te dicteren, terwijl hij gewoon verder werkte. Zijn autobiografie wordt plots stilgelegd en een paar jaar later schreef hij een technisch boek over de goudsmidskunst en over de beeldhouwkunst: trattati dell'orificeria della scultura.

Maniërisme
Een van de eerste beeldhouwers die in een manieristische stijl werkt is Bandinelli. Typerend voor het manierisme zijn de onnatuurlijke houdingen die wel dynamische en emotioneel geladen effecten teweegbrengen. Beelden waren van alle kanten goed te bekijken, de figuren hadden een gedraaide houding (ook wel figura serpentinata genoemd). Twee andere bekende manieristische beeldhouwers zijn benvenuto giovanni bologna en Benvenuto Cellini. Een derde beeldhouwer uit deze tijd is Francesco Primaticcio (1504-1570). Hij heeft samen met Guilio Romano gewerkt aan Palazzo Te. In 1532 ging hij werken voor Francois I aan het hof van Fontainebleau. Hij werkte daar samen met o.a. Benvenuto Cellini en Rosso Fiorentino. Het hof van Fontainebleau werd het artistieke centrum ten noorden van de Alpen. Men spreekt ook wel over de school van Fontainebleau.

Biografie
Hij werd opgeleid als goudsmid en legde zich vervolgens toe op de beeldhouwkunst. Zijn kracht ligt vooral in de fijne bewerking van details. Hij onderging invloed van Michelangelo en van de beeldhouwers uit de Oudheid. Zijn vroege werk in Rome (waar hij in 1527 de plundering meemaakte, die hij levendig beschrijft) was vooral goudsmeedwerk. Hij werkte voor Clemens VII en Paulus III (1523-1540) en voor Frans I te Parijs en te Fontainebleau (1540-1545). Later was hij tot aan zijn dood in dienst van Cosimo I de Medici te Firenze.

Zoutvat van Frans I, 1539-43, goud en email op een ebbenhouten voetstuk, 31x34, Wenen, Kunsthistorisches Museum
Zijn bekendste werk als goudsmid is het zoutvat, de Salieri, van Frans I (1539) (Hofburg te Wenen), gemaakt toen hij in Frankrijk werkte (1540-45). Het enige van zijn smeedwerken dat bewaard bleef. Toont zowel de deugden als de begrenzingen van zijn kunst. Meer als tafeldecoratie dan als praktisch gegeven bedoeld.
Omdat zout uit de zee afkomstig is en peper van het land laat Cellini Neptunus optreden als bewaker van het bootvormige zoutvat, terwijl de peper, opgeborgen in een kleine triomfboog, door een personificatie van de aarde wordt beschermd. Op het voetstuk staan figuren die de vier jaargetijden en de vier delen van de dag voorstellen.
Het hele voorwerp weerspiegelt dus de kosmische symboliek van de graftomben van de Medici, maar op deze kleine schaal lijkt het meer speelse fantasie: Cellini wil bekoren met zijn vernuft en vakbekwaamheid, het oog strelen met de gratie van zijn figuren. De allegorie is een alibi voor zijn virtuositeit. Als hij ons vertelt dat Neptunus en Aarde beiden het ene been recht houden en het andere gebogen om bergen en dalen aan te geven kunnen wij ons slechts verbazen over vorm en inhoud.
Zijn figuren zijn langgerekt, glad en languissant. De haast abstracte benadering van de vorm, met de langgerekte ledematen en meer evenwicht dan lichamelijke beweging, is kenmerkend voor Cellini's bijzonder verfijnde werk. (Janson 453-54; RDM)
Het diep gewortelde symbolisme van de renaissance leidt in het maniërisme tot een meesterlijk spel met allegorische voorstellingen; op het zoutvat dat Cellini voor koning Frans I gemaakt heeft, wordt de eenheid tussen Neptunus, de god van de zee, en Ceres, de godin van de aarde, weergegeven door hun beider voortbrengen van zout. Op het voetstuk geven kleine reliëfs de vier jaargetijden en de vier delen van de dag weer, maar nu zijn op een tafelversiering de kosmische symbolen te samen gebracht die Michelangelo op zijn tombes van de Medici had uitgebeeld.
Het kunstwerk werd in 2005 gestolen en in 2006 behoorlijk beschadigd teruggevonden. (KIB ren 87)

Perseus met het hoofd van de Medusa, 1553-1554, brons, hoogte 520 met marmeren en bronzen voetstuk, Firenze, Loggia dei Lanzi (origineel in het Museo del Bargello)
Zijn meesterwerk op grote schaal. De gratie en de elegantie zijn op en top maniëristisch en de drang om modern te zijn is, evenals Cellini's opleiding tot goudsmid, weerspiegeld in de ingewikkelde, verfijnde bewerking van het voetstuk.
De Perseus van Cellini is een lenige mooi gespierde jongeling; de verfijnde weergave van het spierenstelsel werd voor deze periode hetzelfde wat vroeger het bekwame spelen met de perspectief was geweest.
Als referentie voor zijn Perseus gebruikte Cellini Donatello’s Judith en Michelangelo’s David. Hij wou naar eigen zeggen de beide “drievoudig overtreffen”. Het werk verliep echter moeizaam (de opdracht van Cosimo I dateerde van 1545). Het eindresultaat is echter één van de hoogtepunten van de Europese kunstgeschiedenis.
Perseus in in een schitterende weergave van het gespirde lichaam als overwinnaar neergezet. Hij toont ons het afgehouwen hoofd van de Medusa, wiens aanblik elke mens in steen veranderde. Aan zijn voeten ligt het dode lichaam van het monster. Aan de hulp die de held van de Minerva en Mercurius kreeg, herinneren de figuren en reliëfs op de sokkel. Deze is overdekt met aan de Oudheid ontleende motieven, maar zij zijn meer een versiering dan een terugkeer naar het klassieke. De Danaë staat op het twee meter hoge marmeren voetstuk in de houding van Michelangelo's stervende slaaf, maar haar lichaam ontspant zich smachtend gracieus en niet in tragische uitputting. (RDM; KIB ren 86; Florence 100)
Vooral het voetstuk met zijn fijne beelden en zijn gedetailleerde versieringen en zijn fantasie is typisch voor deze kunstenaar.
Cosimo I had hem in 1545 de opdracht gegeven het beeld van Perseus te maken. Als maatstaf hanteerde Cellini zelf Donatellos Judith en Michelangelo's David. Met zijn werk wilde hij beide 'drievoudig overtreffen'. Het werk aan het beeld verliep echter niet zonder dramatische gebeurtenissen en tegen- slagen. De moeite, die de negen jaar durende arbeid hem heeft gekost, dreven hem, naar hij zelf schreef, tot op het randje van de dood. Het resultaat is echter één van de hoogtepunten in de Europese beeldhouwkunst. Perseus is in een prachtige weergave van het gespierde lichaam als overwinnaar neergezet. Hij toont ons het afgehakte hoofd van Medusa, wier aanblik ieder mens deed verstenen. Aan zijn voeten ligt het levenloze lichaam van het onthoofde monster. Aan de hulp die de held van de goden Minerva en Mercurius kreeg, herinneren de figuren en reliëfs op de sokkel.
Cosimo liet zich vergelijken met figuren uit de Griekse mythologie. Dat zie je aan het beeld Perseus en Medusa van B. Cellini (omstreeks 1550) dat in het openbaar opgesteld werd. Het beeld verwees niet alleen naar de heersersdeugd in het algemeen. Er was een waarschuwing aan verbonden aan de politieke vijanden van Cosimo, die nog steeds in Florence aanwezig waren. Nog maar kortgeleden waren er op last van Cosimo echte koppen gerold op een kleine afstand van de plaats waar het beeld staat. Op het onderstuk van het beeld waren inscripties: 'Perseus is door de goden uitverkozen en wordt door de goden beschermd.'

De marmeren levensgrote Christus staat in het Escurial bij Madrid en een buste van Cosimo I de Medici (1594) bevindt zich in het Museo Nazionale del Bargello te Firenze.

Noot: Van de beeldhouwer Tetrode is bekend dat hij lange tijd in Italië heeft gewerkt, o.a. bij Benvenuto Cellini in Florence. In Italië werd hij Guglielmo Fiammingo genoemd.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 734.