kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Carel Fabritius

Carel Fabritius (1622-1654)

Carolus Pietersz. Fabritius (Middenbeemster, gedoopt 27 februari 1622 - Delft, 12 oktober 1654) was een Noord-Nederlands kunstschilder, prentkunstenaar, tekenaar van landschappen, portretten, dieren en architectuur (als genre).

De naam Fabritius komt van het Latijnse 'faber', handwerksman. Deze zelfgekozen naam duidt erop dat Fabritius misschien in zijn jonge jaren timmerman was. Hij leerde ook schilderen, vermoedelijk van zijn vader Pieter Carelsz Fabritius, Vlaming van oorsprong, die in de Beemster onderwijzer en koster was, maar buiten werktijd het schildersambt uitoefende.
Carel had twee jongere broers, eveneens schilders: Barent Fabritius (bedrijvig te Amsterdam) en Johannes Fabritius (bedrijvig te Hoorn).

Leerling van Rembrandt.
Carel huwde in 1641 en vestigde zich te Amsterdam. Hij kwam in datzelfde jaar samen met Samuel van Hoogstraten als leerling-medewerker in Rembrandts atelier terecht waar hij een paar jaar bleef. Zijn vroegste schilderijen vertonen duidelijk de invloed van zijn leermeester in de dramatische licht-donkerwerking, de brede penseelvoering en het warme koloriet.

In 1643, als hij 21 jaar oud is, sterft zijn jonge vrouw en één van zijn twee kinderen. Dan verlaat Fabritius zijn woonhuis in de Runstraat in Amsterdam en gaat hij terug naar zijn dorp in de Beemster, waar hij zijn enig overgebleven kind begraven heeft.

Beemster 1643 - 1650
Uit een vermeldingen in het Journael van Elisabeth Coyman blijkt dat Fabritius nog in 1649-50 als schilder actief was in de Beemster.

Delft 1650 - 1654

Omstreeks 1650 vestigt hij zich in Delft, waar hij opnieuw in het huwelijk treedt. In Delft, dat in de eerste helft van de 17de eeuw slechts een bescheiden rol op het gebied van de schilderkunst speelt, komt hij tot artistieke wasdom. Zijn palet wordt lichter en met subtiele gradaties van grijzen en okerkleuren weet hij als geen ander licht en atmosfeer weer te geven. Zijn komst naar Delft valt samen met het begin van een spectaculaire schilderkunstige bloeiperiode in die stad. Twee schilders die vanaf omstreeks 1655 de stad op de artistieke kaart zetten, traden in de voetsporen van Fabritius: Pieter de Hooch en Johannes Vermeer. Waarschijnlijk was Johannes Vermeer een van zijn leerlingen.

Fabritius kwam op 32-jarige leeftijd om het leven toen 12 oktober 1654 het Delftse kruitmagazijn ontplofte en een kwart van de stad verwoestte. Twee honderd huizen werden weggevaagd en er vielen tientallen doden. Carel Fabritius raakte ernstig gewond en stierf enkele dagen later aan de gevolgen. Zijn atelier, dat op een steenworp afstand van het kruithuis lag, werd weggevaagd. Veel van zijn schilderijen zijn daardoor verloren gegaan en er zijn tegenwoordig maar heel weinig werken van zijn hand bekend. Mede dankzij enkele recente ontdekkingen kennen we tegenwoordig ongeveer 15 schilderijen van Fabritius. Door de kwaliteit en originaliteit van dat overgebleven werk wordt Fabritius desondanks tot de ware ‘groten’ van de Hollandse Gouden Eeuw gerekend.

Fabritius was een van Rembrandts meest veelbelovende leerlingen. Hij schilderde portretten en hield zich bezig met trompe-l'oeil. Ook gebruikte hij de camera obscura.

Zijn fenomenale, vlotte penseelvoering maakte hem tot Rembrandts begaafdste leerling, terwijl zijn subtiele lichtbehandeling en heldere palet invloed uitoefenden op Johannes Vermeer, Pieter de Hooch, Emanuel de Witte en Francesco Jerace. Meesterwerken als het Puttertje (1654), de Schildwacht en het Gezicht in Delft met de muziekinstrumentenverkoper (1652), alledrie uit zijn Delftse periode, behoren tot de mooiste en beroemdste Hollandse schilderijen.

Fabritius schilderde portretten (ook als hofschilder van de prinsen van Oranje), genrestukken en historische werken. Er zijn slechts vijftien van zijn werken bewaard gebleven, waaronder twee zelfportretten (in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en de National Gallery in Londen).

Gezicht in Delft is een kostelijk werkje dat een panoramisch beeld geeft van de hoek van de Oude Langendijk en het Vrouwenrecht met de handelaar in overpeinzing gezonken naast een viola da gamba links prominent op de voorgrond. Het is geschilderd als achterwand van een zogenaamde perspectiefkast: de voorstelling moest bekeken worden door een kleine opening in de voorzijde. Dergelijke constructies waren destijds vooral in Delft bijzonder populair en bronnen bevestigen dat ook Fabritius zulke kijkkasten gemaakt heeft. Op het platte vlak is het perspectief van de voorstelling sterk vertekend, maar geplaatst tegen de halfronde achterwand van een perspectiefkast werd de juiste ruimtelijke constructie zichtbaar.

In De schildwacht zet Fabritius een stap naar een geheel nieuwe en originele lichtbehandeling. In dit zonovergoten tafereel, met een rustende soldaat en zijn hond heeft hij een bijna absolute verstilling bereikt.

Restauraties en trompe loeils
Ter voorbereiding op een tentoonstelling is Het puttertje, een van de publiekslievelingen uit de collectie van het Mauritshuis, in het voorjaar van 2003 gerestaureerd. Tijdens de openbare restauratie is de vergeelde vernislaag verwijderd zodat de oorspronkelijke heldere kleuren weer zichtbaar werden. Bovendien werd in de zomer van 2003 Het puttertje in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort door een Computertomograaf van Siemens gescand.
Het expressieve vogelportretje is een mooi voorbeeld van Fabritius illusionisme. Over de oorspronkelijke functie van dit paneel bestaat onduidelijkheid: kan het worden opgevat als een trompe-l'oeil, een bedriegertje? Het lijkt haast een echte vogel die tegen een witgekalkte muur voor zijn voederbakje zit.

Een ander schilderij dat recentelijk is gerestaureerd, is het Portret van Abraham de Potter (Rijksmuseum, Amsterdam) uit 1649. Ook hier werd de zwaar vergeelde vernis verwijderd om de oorspronkelijke kleurschakeringen en penseelstreken weer bloot te leggen. Tevens kwam in de rechter bovenhoek een onverwachte trompe l'oeil te voorschijn: een spijker met een schaduw.

Opwekking van Lazarus (1642; Museum Narodowe, Warschau)
Het puttertje (1654; Mauritshuis, Den Haag)
Portret van Abraham de Potter (Rijksmuseum, Amsterdam)

Delftse School, RKD Images, FABRITIUSCarel


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 13.