kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-01-2009 voor het laatst bewerkt.

Carolee Schneemann

Amerikaanse kunstenares, geboren in 1939 te Fox Chase Pennsylvania, USA.

Website: jaren zestig Carolee Schneemann haar lichaam in performances die ze aanvankelijk vastlegt op 16 mm film en later op video. Schneemann beschouwt haar lichaam als een bron van kennis. Haar werk is persoonlijk en privé. Door zichzelf zowel fysiek als emotioneel bloot te geven, introduceert ze vrouwelijke seksualiteit en erotiek in haar werk en betwist daarmee het alleenrecht van mannen op dit onderwerp.

Carolee Schneemann leefde in de jaren 1960, toen ze nog studeerde aan de universiteit van Illinois, samen met de komponist James Tenney (overleden in 2006). Later werkte ze o.m. samen met 'Living Theatre' in New York. (kontakten met Phill Corner, Dick Higgins, Malcolm Goldstein, La Monte Young (1962)).

In haar werk (bvb. Eye Body, 1963) stelt ze het rituele aspekt van de performance centraal omdat de ervan overtuigd was dat dit haar in een trance-achtige toestand kon brengen. Daarbij maakte ze haar eigen lichaam tot visueel domein van exploratie. Het naakt was daarbij een voorwaarde om tot het wezenlijke primaire en archaische element te komen: dat van de moeder-aarde godin.

‘Meat Joy’, 1964 is een choreografie voor meerdere performers en publiek, waarin als attributen verf, plastic, touwen, penselen, papier, vis, kippen en worsten worden gebruikt. De choreografie is deels van tevoren uitgewerkt, deels geïmproviseerd. Bij aanvang is de stem van Schneemann te horen die de instructies voor de performers voorleest. Het stuk zelf is erotisch, sensueel, soms wild, maar ook lichtvoetig en speels. De hier getoonde registratie is opgenomen in Parijs. Tijdens de opvoering in Londen greep de politie in en gelastte de voorstelling af.
Carolee Schneemann wilde met haar performance Meat Joy het vrouwzijn aan de kaak stellen. Eeuwenlang was de naakte vrouw in de beeldende kunst afgebeeld als object. Volgens Schneemann werd de vrouw al die tijd beschouwd als een stuk vlees. In Meat Joy wil ze terugvechten met datgene waarmee vrouwen bekend zijn geworden, namelijk het naakte lichaam. Zelf zegt ze hierover: "Women artists explore erotic imagery because our bodies exemplify a historic battleground – we are dismantling conventional sexual ideology and its punishing suppressions - and because our experience of our bodies has not corresponded to cultural depiction."
Schneemann wil mannen en vrouwen als elkaars gelijken laten zien. In Meat Joy gebruikt ze naakte mannelijke en vrouwelijke performers om aan te tonen dat het mannenlichaam en het vrouwenlichaam niet twee verschillende zaken zijn en dus ook niet op een andere manier behandeld hoeven te worden. In Meat Joy zorgden de naakte performers echter niet voor de opschudding, maar dat gebeurde door heel ander vlees. De performers stootten elkaar af, trokken elkaar aan, beschilderden elkaar en hielden vervolgens schijngevechten met worstjes, rauwe kippen en vissen. Dit laatste zorgde voor de grootste opschudding. Het consumptievlees dat door iedereen als ‘gewoon’ beschouwd wordt, werd nu in een heel andere context gebruikt en dat wekte veel, vooral negatieve, reacties op.
Wat wilde Schneemann hiermee bereiken? Zelf zegt ze dat de performance Meat Joy door haar beschouwd wordt als een “erotisch ritueel ter verlevendiging van de “schuldige” cultuur”. De erotische fantasieën die, volgens Schneemann, in ieder mens weggedrukt zijn, komen in Meat Joy centraal te staan. Ze wil haar performance dus gebruiken om de beschouwers aandacht te laten vestigen op hun onderdrukte gevoelens. In een periode van opkomende vrouwenbewegingen en hernieuwde belangstelling voor het existentialisme past Meat Joy dus uitstekend. Meat Joy laat je bewust worden van jezelf en de heersende verhouding tussen man en vrouw. In interviews wees Schneemann vrijwel altijd op de dominante rol die mannen in de geschiedenis innamen: "Are you still turning to Freud as a sexologist – he who at the end of his life admitted (from the patriarchal summit he struggled upon) ‘woman… it is true I have always dealt with them in terms of men.’ Or Jung who raises his arms in benediction over ‘I Ching’ where the world is tipped topsyturvy where the sequence of the earlier Heaven or Primal Arrangement is broken, where the moon which was the second daughter becomes the second son!"
Schneemann geeft aan dat deze achterstelling van de vrouw in de geschiedenis en ook in de beeldende kunst, Schneemann sprak zelfs van een “defeminization” van de geschiedenis, voor haar een drijfveer was om Meat Joy te regisseren. Opvallend is het dan ook niet dat Schneemann als één van de weinige vrouwen haar performance zelf regisseerde en er ook in meespeelde. Meestal speelden vrouwen in de performances van de jaren ’60 een grote rol, maar was het geheel door een man geregisseerd.
Schneemann wil duidelijk een feministisch ideaal in haar performance overbrengen. Door het gebruik van dierlijk vlees wil Schneemann duidelijk maken dat ‘de vrouw’ meer is dan een stuk consumptievlees. Het vlees had dus een duidelijke symbolische betekenis, maar was ook een middel om in de aandacht te komen. Het gooien met vlees zorgde namelijk voor een shockreactie bij de toeschouwers en bereikte via de media zelfs de politiek. De aandacht die Schneemann kreeg werkte mee om een groot publiek over haar boodschap aan het denken te zetten. - kleur en licht en gaan elke vorm van geslachtsgemeenschap aan... één allesomvattend mozaïek van vlees en textuur en hartstochtelijke omhelzing. Intieme vrijscènes worden afgewisseld met opnames van het huis, de kat, het raam en het strand. Delen van de film zijn bewerkt met chemicaliën, verhit of bekrast, waardoor de beelden vrijwel abstract zijn worden. Deze bewerkte opnames combineert ze met dubbelopnames en herkenbare beelden, waardoor de aandacht van de kijker verschuift van medium naar inhoud en terug. De bekraste delen doen denken aan censuur, maar benadrukken tegelijkertijd de emotionaliteit en intimiteit van de opnames.
'Fuses' is te zien op: performances hebben ook op het publiek een niet ongewild sexueel prikkelend effekt. Voor haar is het hele lichaam het oog, waarbij de opgedane visuele ervaringen van het totale lichaam bezit dienen te nemen. In die zin kan men haar werk beslist geen huichelachtige schijnheiligheid verwijten. Carolee Schneemann getuigt in haar werk beslist van een positieve attitude tegenover de lichamelijkheid. Haar werk is geenszins aggressief, wel integendeel. Het is esthetisch en erotiserend. Andere performers aanleunend bij de plastische kunst, hebben het lichaam juist net andersom, niet dus als altaar van lust maar wel als altaar van wreedheid, als expressiemiddel gebruikt. Vooral de klassiek Freudiaanse tegenstellingen Eros-Tanatos werden daarbij als psychologisch referentiekader gebruikt. (www.logosfoundation.org)

Websites: www.vanabbemuseum.nl, www.logosfoundation.org, www.let.vu.nl/ow/kunstgeschiedenis/kunsttechnologie


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1697.