kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Der Blaue Reiter

Kunstlergemeinschaft 'Der Blaue Reiter'



Omslag almanak van Der Blaue Reiter 1912
'Der Blaue Reiter' gaf een almanak uit, die voor het eerst verscheen in 1912, gevolgd door een tweede druk in 1914. De omslag, ontworpen door Kandinsky, toonde een blauwe ruiter te paard. De almanak was een verzameling van teksten en beelden over kunst, muziek en theater. Met de almanak werd ‘Der Blaue Reiter’ langzamerhand een soort titel voor de groep kunstenaars.

De naam van een groep van schilders, afkomstig uit verschillende stromingen als de abstracte kunst en het expressionisme die in 1911 in München werd opgericht door Wassily Kandinsky, Gabriele Münter, Alfred Kubin en Franz Marc. De naam is afgeleid van het gelijknamige schilderij uit 1903 van de Russische kunstenaar Kandinsky.

Het werk van de schilders van Der Blaue Reiter is sterk beïnvloed door de ornamenteel-romantische ideeënwereld van de Jugendstil-beweging in München van destijds. Der Blaue Reiter kende geen leden en had geen vastomlijnd programma. Ze hadden samen met geestverwanten als Paul Klee, August Macke, Robert Delaunay, schilder-componist Arnold Schönberg, Alexej von Jawlensky en Heinrich Campendonk tussen 1911 en 1914 verschillende exposities waarin de krachten van de avant-garde samenkwamen. In de vier jaar die Der Blaue Reiter heeft bestaan is het deze groep schilders die hoogst individueel en tegelijk stijlvormend naar een kunstzinnige uitdrukkingsvorm zochten gelukt 'voor onze tijd de symbolen te creëren die op het altaar van de komende geestelijke revolutie thuishoren' (Franz Marc). Elk van deze kunstenaars is tot een volstrekt autonome beeldenwereld doorgedrongen, en ieder van hen heeft op zijn eigen wijze de poort naar de moderne kunst opengestoten.

Neue Künstlervereinigung München (NKVM)
Kandinsky had sinds 1896 in München geschilderd en lesgegeven en was de grote gangmaker geweest bij het ontstaan van progressieve groeperingen, zoals de Neue Künstlervereinigung München (NKVM) opgericht in 1909 met o.a. Marianne von Werefkin, Alexej von Jawlensky, Gabriele Münter, Adolf Erbslöh en Alexander Kanoldt. Kandinsky zelf werd de voorzitter van de kunstenaarsgroep. In 1911 sloot Franz Marc zich bij deze groep aan nadat hij een door deze vereniging georganiseerde expositie die aangevallen werd door critici had verdedigd.

Toen de jury van de (door Kandinsky in januari 1909 in München opgerichte) Neue Künstlervereinigung München Kandinsky's Compositie V (Laatste oordeel) afwees voor expositie stapte Kandinsky met Franz Marc, Gabriele Münter en Alfred Kubin uit de vereniging en organiseerden zij een eigen tentoonstelling: ‘Die erste Ausstellung der Redaktion des Blauen Reiters’ (de eerste expositie onder redactie van de kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter), die in 1911 was opgericht door Kandinsky en Franz Marc.

Op 18 december 1911 organiseerden Kandinsky en Marc in München de eerste tentoonstelling onder verantwoordelijkheid van de redactie van de 'Blaue Reiter'. In 1912 trok een reizende tentoonstelling door Duitsland met 43 werken van schilders, waarvan de catalogus als titelvignet de 'Blaue Reiter' vertoonde. De Galerie Der Sturm in Berlijn werd aangedaan en in Hagen het Folkwangmuseum. Ook Keulen en Frankfurt volgden. Belangrijk en invloedrijk was het geëxposeerde werk van Robert Delaunay. Ook werk van Henri Rousseau was er vertegenwoordigd.

In deze en volgende exposities kwamen de artistieke en spirituele krachten van de avant-garde samen. Vertegenwoordigd waren o.m. Franz Marc, Wassily Kandinsky, Gabriele Münter, August Macke, Heinrich Campendonk en Albert Block.

In maart–april 1912 organiseerden Marc en Kandinsky een tweede tentoonstelling, groter van omvang, maar beperkt tot grafisch werk. Leden van Künstlergemeinschaft Die Brücke en de Neue Sezession werden hierbij uitgenodigd, te zamen met Russen en Fransen. Meer dan 300 zuiver grafische bladen werden, eveneens onder verantwoordelijkheid van de redactie van de 'Blaue Reiter' tentoongesteld.

De organisatoren Franz Marc en Wassily Kandinsky stelden welbewust geen programmatische criteria voor hun keuze, maar namen alles op wat hun belangrijk voorkwam, en dit omvatte o.a. werk van Pablo Picasso en Hans Arp.

In 1912 werd door R. Piper te München ook een 'almanak' (kalenderboekje) uitgegeven over kwesties betreffende de moderne kunst verzorgd door Kandinsky en Franz Marc met teksten en afbeeldingen over kunst, muziek en theater. De titel van dit boekje was 'Der Blaue Reiter' en werd in 1914 door een tweede druk gevolgd. Tot de uitgave van de almanak werd in juli 1911 besloten.

In woord en beeld wilden Marc en Kandinsky aldus aan hun ideeën over kunst bekendheid geven. Voor de tekst kwamen uitsluitend kunstenaars in aanmerking; zij schreven niet alleen over de beeldende kunst, maar ook over muziek (o.a. Arnold Schönberg) en toneel (Kandinsky). Een rijke keuze van reproducties van eigentijdse Duitse en Franse kunst, maar ook van volkskunst, exotische kunst (verzorgd door August Macke), middeleeuwse en Egyptische kunst en kindertekeningen begeleidde de tekst. De omslagtekening, een blauwe ruiter te paard met de titel ‘Der Blaue Reiter’, werd door Kandinsky ontworpen. Dit ontwerp werd gekozen omdat beide redacteuren van blauw hielden, Marc bovendien van paarden en Kandinsky van ruiters.
Kandinsky's hoofdstuk in de almanak, 'Über die Formfrage, en zijn boek Über das Geistige in der Kunst' (1910; verschenen 1912) geven het best de ideeën weer die leefden bij de redactie en de kring van kunstenaars, die zich om die redactie gevormd had: Paul Klee, Macke, Alexej Georgewitsch (von) Jawlensky, Gabriele Münter, Heinrich Campendonk, Marianne Vladimirovna von Werefkin, Moillet en Bloé-Niestlé. Ook Lyonel Feininger en Hans Arp onderhielden connecties met ‘Der Blaue Reiter’. Zij allen verzetten zich tegen de eenzijdige kunstopvattingen, vooral door de academies gepropageerd, waarbij alle aandacht gericht werd op het uiterlijk van de ‘schone’ vorm om het schone van die vorm. Hier stelden zij tegenover, dat de vorm van het kunstwerk wordt bepaald door de expressiebehoefte van de scheppende geest, dwz. dat de scheppende geest, de kunstenaar, die vorm kiest, die volkomen en alleen datgene weergeeft wat de geest wil uitdrukken. Daarom heeft ieder volk, iedere tijd, maar ook iedere kunstenaar zijn eigen vormen, en is elk academisme in strijd met de ware kunst. - (Encarta 2001)

In 1912 verlaten ook Werefkin en Jawlensky de NKVM om zich aan te sluiten bij Der Blaue Reiter. De Neue Künstlervereinigung München hield hierna weldra op te bestaan. Alexander Kanoldt nam daarop in 1913 het initiatief tot de oprichting van de Neue Münchner Sezession, waarvan onder andere Karl Arnold, Paul Klee, Alfred Kubin, Alexej Javlenski en Albert Weisgerber deel uitmaakten.

Na de tweede tentoonstelling kwam er van activiteiten naar buiten niets meer, uitgezonderd de deelneming aan de Herbstsalon van 1913, in de Galerie Der Sturm te Berlijn, op uitnodiging van Herwarth Walden.

Der Blaue Reiter was een losse vereniging van kunstenaars zonder een vastgesteld programma of een georganiseerd lidmaatschap. De bedoeling was veeleer een ideale vriendschapsband, die echter niet kon worden verwezenlijkt. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog maakte aan dit zeer bloeiende kunstleven te München een einde. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914, waarin Macke en Marc sneuvelden, viel de groep uiteen. Kandinsky, Klee en anderen verlieten het land. De ideeën echter bleven en werkten door.

Toen Klee en Kandinsky, in 1920 naar Duitsland teruggekeerd, als leraar aan het ‘Bauhaus‘ werden aangesteld, kregen zij de gelegenheid, die ideeën verder te verspreiden. In 1926 stichtten zij met Feininger (ook aan het ‘Bauhaus’ verbonden) en A. von Jawlensky de ‘Blaue Vier’, als herinnering aan Der Blaue Reiter.

De Städtische Galerie im Lenbachhaus te München bezit de belangrijkste verzameling van werken die met Der Blaue Reiter in verband staan.

Die Brücke en Der Blaue Reiter
Er bestonden twee belangrijke groepen in het Duitse expressionisme: 'Die Brucke' en 'Der Blaue Reiter'. de expressionisten van Die Brücke werkten vooral met de indruk die ze ergens van hadden, ze probeerden hun ervaringen en visuele indrukken rechtstreeks in beeld te brengen. Onder Die Brucke kunstenaars werd er veel minder gefilosofeerd over het eigen handelen. De schilders van Der Blaue Reiter hielden zich bezig met visuele indrukken, maar vooral ook met de kleur die ze er aan konden geven. Het werk van de schilders van Der Blaue Reiter is doortrokken van de ornamenteel-romantische ideeenwereld van de jugendstil beweging in Munchen van destijds. Die Brücke was echt een vereniging van samenwerkende en soms samenwonende kunstenaars. Dit in tegenstelling tot Der Blaue Reiter, bij deze schilders was het meer een titel waardoor schilders onder één naam vielen, maar hoogst individueel en tegelijk stijlvormend naar een kunstzinnige uitdrukkingsvorm zochten.

Websites:
. Der Blaue Reiter in het Lenbachhaus (www.dekunsten.net/dk-neus-blauereiter-lenbach.html)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 5450.

Tweets by kunstbus