kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 20-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Dirck van Baburen

Dirck van Baburen (ca 1595 - 1624)

Nederlands barokschilder, geboren ca. 1590-1595 Wijk bij Duurstede, Utrecht (volgens Hollstein 1949 werd hij 1570 geboren) - overleden 21 februari 1624 in Utrecht.

Naamsvarianten: Dirck Jaspersz. van Babueren, Dirk van Babueren, Theodor(us) van Baburen,

Lid van De Bentvogels. Biervliech (Biervlieg) is zijn bentnaam.

Naast historiestukken, religieuze en allegorische schilderijen heeft Dirck van Baburen ook genrestukken op zijn naam staan. Zijn uitbeelding concentreert zich op de figuren met hun door licht en schaduw krachtig gemodelleerde lichamen. Naar zijn werk zijn verscheidene kopergravures gemaakt.

Nagevolgd door Jan Janssens (Gent 7 augustus 1590 gedoopt - overleden na 1650) en De Meester van de Stockholmse Muzikanten (Meester B) (ca. 1600 – 1649).
Invloed op Jan van Bijlert en Christiaen Gillisz. van Couwenbergh.

Baburen’s schilderwijze is breed en fors, soms bijna ruw. Zijn werken, naast religieuze vnl. genrevoorstellingen met allegorische inslag (muzikanten), zijn, mede als gevolg van zijn vroege dood, tamelijk zeldzaam. In Nederland is hij goed vertegenwoordigd in het Centraal Museum te Utrecht.

Biografie
Dirck van Baburen is waarschijnlijk geboren in Wijk bij Duurstede, maar zijn familie verhuisde korte tijd later naar Utrecht.

In 1611 staat hij vermeld als leerling van de Utrechtse schilder en architect Paulus Moreelse (1571-1638).

Omstreeks 1612 vertrok hij naar Italië en bleef daar tot ongeveer 1620. In 1615 was hij in Parma.

Rome 1617 - 1620
In Rome verbleef hij tegelijk met Gerrit van Honthorst. Beide Utrechters beleefden in Rome een carrière-bloeitijd en ze kregen er belangrijke opdrachten van particulieren en voor grote altaarstukken.
Beschermheren in Rome - Vincenzo Giustiniani en kardinaal Scipione Borghese (1576-1633): neef van Paus Paulus V - bezorgden hem de opdracht voor de decoratie van de Cappella della Pietà in de San Pietro in Montorio. Hij voerde deze opdracht uit samen met zijn vriend en collega, de Rotterdamse schilder David de Haen II (Rotterdam 1602 - Utrecht 1674)(zoon van David de Haan I (ca. 1585 Amsterdam - 08-08-1622 Rome). Van Baburen schilderde er een Graflegging (1617); een Christus op de Olijfberg, een Kruisdraging en een Kruisoprichting.

Van Baburens werk is sterk geïnspireerd op dat van Carlo Saraceni en diens leermeester Caravaggio (1571-1610), getuige bijvoorbeeld de Graflegging uit 1617 (San Pietro in Montorio). Vooral de dramatische licht-donkerbehandeling van Caravaggio sprak Van Baburen erg aan.

Caravaggisme
Caravaggio werkte graag met dramatische licht-donkercontrasten. Zijn modellen waren vaak werklieden. De Utrechtse kunstenaars namen Caravaggio's clair-obscur en realisme over. Zij kozen modellen met verweerde gezichten die zij bijna beeldvullend uitbeeldden, meestal sterk van opzij belicht.

Volgens Hoogewerff is hij een van de mede-oprichters van de Bentveughels in Rome?

Rond 1621 keerde Baburen terug naar Utrecht, waar hij bij zijn moeder en zuster op de Jansdam ging inwonen.

Terug in zijn geboortestad schilderde hij verder in caravaggistische stijl, in nauwe samenwerking met Hendrick ter Brugghen. Mogelijk had Van Baburen na zijn terugkeer in Utrecht een atelier samen met Hendrick ter Brugghen. Dit was de derde hoofdmeester van de 'Utrechtse caravaggisten', zoals de groep Utrechtse navolgers van Caravaggio heet. Ook Ter Brugghen verbleef een tijd in Rome, maar in tegenstelling tot zijn twee vakgenoten had hij weinig opdrachten. Misschien hing dit samen met zijn protestantse geloof - Van Baburen en Van Honthorst waren katholiek.

Van Baburen paste zich aan de markt aan en ging meer genrestukken schilderen. Hij introduceerde onder meer het motief van musicerende jongens; een voorstelling met halffiguren, net als de Doornkroning. Als lid van het Utrechtse schildersgilde schilderde hij samen met Gerard van Honthorst en Jan van Bylert, evenals met caravaggisten (de z.g. Bentvuegels).

Prometheus door Vulcanus geketend, 1623, Olieverf op doek, 202 x 184 cm, Amsterdam, Rijksmuseum
Op de grond van een smidse ligt Prometheus. De smid van de goden, Vulcanus, slaat hem in de boeien. Vol leedvermaak kijkt boodschapper Mercurius toe. Van Baburen heeft het verhaal uit de Griekse mythologie groots en dramatisch uitgebeeld. Prometheus maait met zijn armen terwijl de angst van zijn gezicht spat. De behandeling van het licht en de levensgrote weergave van de figuren duiden op invloed van de Italiaanse schilder Caravaggio.
In de strijd tussen de Olympische goden en de Titanen stond de Titaan Prometheus aan de kant van Jupiter, de oppergod. Toen Jupiter zich ontpopte als een dwingeland, koos Prometheus - hij die vooruit denkt - de kant van de mensen. Hij gaf tegen de wil van de oppergod het vuur aan de mensen. Vertoornd veroordeelde Jupiter Prometheus tot een vreselijke kwelling. Tot in lengte der dagen moest hij aan een rots vastgeketend blijven. Dagelijks pikte een adelaar de lever uit zijn lichaam; dagelijk, want 's nachts groeide die lever weer aan. Uiteindelijk kwam er een einde aan Prometheus' kwellingen. Hercules, Jupiters eigen zoon, bevrijdde hem.
Dirck van Baburen bracht enige tijd in Italië door. Daar kwam hij, net als andere Utrechtse schilders, onder invloed van de Italiaanse schilder Caravaggio. Diens dramatische behandeling van het licht sprak Van Baburen aan, net als de gewoonte om werklieden als model te gebruiken. Hij heeft op zijn 'Prometheus' gewone, werkende mensen levensgroot afgebeeld. De gebronsde handen en hoofden van Vulcanus en Prometheus steken scherp af tegen hun bleke lichaamshuid. Fel licht benadrukt het drama van het tafereel. Gerard van Honthorst maakte een tekening naar Caravaggio's 'Kruisiging van Petrus'. Ook Van Baburen zal dergelijke figuren van Caravaggio tot voorbeeld hebben genomen voor Prometheus.
Alles oogt massief op dit schilderij: de figuren maar ook de stof van de kleding. Van Baburen heeft effen vlakjes verf tegen elkaar gezet en scherpe contouren aangebracht. Van dichtbij bekeken schilderde hij niet erg fijntjes. Sommige details kloppen niet helemaal, zoals de klompachtige voeten van de hoofdpersonen. Het hangende hoofd van Prometheus en de verkorting van zijn lichaam zijn wel heel goed weergegeven. Raadselachtig is de dubbele handtekening op dit schilderij. Onder Prometheus' rechter schouder staat een duidelijke signatuur. Bij een restauratie kwam linksonder, bij Prometheus' hand, een andere tevoorschijn.
Bij Prometheus hoort ook een scheppingsverhaal. Prometheus maakte mensen uit klei en stal het vuur (de 'kennis') om de mens tot leven te wekken. Op een veiling in 1707 werd tegelijk met de geketende Prometheus een 'Adam en Eva' van Van Baburen verkocht. Waarschijnlijk vormden deze werken een paar. Adam en Eva vertegenwoordigen immers het christelijke en Prometheus het mythologische scheppingsverhaal. - (olieverf op doek
Voor zijn Doornkroning heeft Van Baburen waarschijnlijk veel opgestoken van Bartolomeo Manfredi (ca. 1587-1620/21). Ook deze 'caravaggist' maakte gebruik van halffiguren, waardoor de toeschouwer wordt meegezogen in het verhaal. Die nabijheid wordt versterkt doordat de modellen alledaagse mensen zijn. In tegenstelling tot zijn mede-caravaggisten paste Van Baburen geen warm kunst(kaars)licht maar koel daglicht in zijn schilderijen toe. Ook gaf hij zijn figuranten typische roodbruin verbrande neuzen en 'kraalogen' met zware oogleden. - (Van Baburen stierf in 1624, ongetrouwd en nog geen dertig jaar oud, waarschijnlijk aan de pest. Hij werd begraven in de Buurkerk in Utrecht. Na zijn dood verbleekte zijn roem snel; pas in de twintigste eeuw kwam er een herwaardering voor zijn werk op gang.

Werken:
De Jongen met Mondharp uit 1621 (Utrecht, Centraal Museum) is een voorbeeld van zijn clair-obscurschildering.

De gevangenneming van Christus (± 1619) 139 x 202 cm.
Deze afbeelding geeft de uitzichtloze situatie van Christus nadrukkelijk weer, terwijl één soldaat zijn arm grijpt. Pakt een ander hem bij de hals en trek tegelijkertijd het zwaard; bovendien legt Judas een hand op zijn borst. De weerloze, verkrampte handen van de gevangene zijn geïsoleerd afgebeeld. Door dit contrast en door het spel van de overige handen wordt het beeld nog dramatischer.

Websites:
. www.rkd.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 39.