kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Edwin Zwakman

Edwin Zwakman fotografeert bedrieglijk. Bij nadere beschouwing blijken zijn landschappen foto's van maquettes te zijn. Ook al gebruikt hij één cameralens, toch zijn er meerdere gezichtspunten. Hij verkent de grenzen van de fotografie en van de werkelijkheid.

"Met karton, plakband, speelgoed en kwast reconstrueer ik de wereld zoals ik haar zie. Hoe dit zien door de eeuwen heen haar neerslag vond in plaatjes (schilderijen, foto's, films etc.), is één van de dingen waarmee ik mij uiteen moest zetten. Maar ook het waarom van deze neiging tot representeren, is voer voor psychologen en cultuurbetrachters."

Zwakman werd in 1969 geboren in Den Haag. Hij volgde zijn opleiding schilderen aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam, waar hij in 1993 afstudeerde.

Al snel nam hij deel aan groepstentoonstellingen in Düsseldorf en Brussel, en was er werk van hem o.m. te zien bij Uitgelicht op de KunstRai in Amsterdam, bij galerie Nouvelles Images in Den Haag, Witte de With in Rotterdam en De Paviljoens in Almere. Hij verbleef twee jaar (1996-1997) aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam en doet sinds 1997 mee aan beurzen in Keulen, Berlijn, Los Angeles, Frankfurt, Guadalajara, New York en Amsterdam met galerie Akinci en de Spencer Brownstone Gallery. Foto's van hem zijn opgenomen in 'Oorden van onthouding', een uitgave van NAI (Rotterdam).

Op het eerste gezicht lijken de foto's van Zwakman te passen binnen de traditionele fotografie; puur documentair. Maar niets is wat het lijkt. Ze zijn juist volledig in scène gezet. Zwakman draait de zaak om. Hij fotografeert niet de werkelijkheid, maar een zelf in elkaar gezette maquette die als twee druppels water lijkt op die werkelijkheid. Iedere graspol, boom of flatgebouw is afkomstig uit de modelwereld van de maker en herbergt mogelijkheden die de echte wereld niet kent.

Met minimale middelen weet Zwakman een wereld te creëren die niet van echt is te onderscheiden. Hij bouwt torenflats van cassettebandjes, gebruikt plasticfolie voor watervlaktes, smeedt hekwerken van ijzerdraad en knipt viaducten uit karton. De fotocamera doet de rest. Gezien door het oog van de lens krijgt zelfs de platste gevel volume en lijkt een Playmobiel-mannetje opeens een mens van vlees en bloed. Bijkomend voordeel is dat het kunstmatige Hollandse landschap, met zijn polders en kaarsrechte wegen, bij uitstek geschikt is om op maquetteformaat nagebouwd te worden.

Afgedrukt op een zeer groot formaat zien we huizen in aanbouw, verkeersknooppunten en vergezichten langs de kust. De standpunten zijn welhaast klassiek te noemen: vanuit het vliegtuig door de wolken naar beneden, vanaf het strand over de zee naar de horizon, vanuit een raam met uitzicht op de bebouwde omgeving. Maar de schijn bedriegt: wanneer je langer naar deze foto's kijkt, blijken er dingen niet te kloppen: een snelweg mondt uit in zee, een afrit bevindt zich aan de verkeerde kant van de weg.

Zoals de echte wereld soms onecht lijkt, zo, maar dan omgekeerd, lijkt deze geconstrueerde wereld echt. Het spel uit onze jeugd, waarin met allerlei middelen de volwassen wereld werd geïmiteerd, wordt hier met volwassen technieken en op een meer consequente manier vervolmaakt. Het is zelfs dag of nacht in deze wereld, het is bewolkt of de zon schijnt.

Maar omdat wij geloven dat foto's niet liegen, zeker niet de snapshots waar deze foto's op lijken, nemen we voetstoots aan dat het de echte wereld is, die we hier zien. We zijn maar moeilijk van dat idee af te brengen. Zolang je niet goed kijkt, 'herken' je wat je ziet. Een vluchtige scan van het visuele gegeven zegt je: "Foto, landschap, misschien wel in Nederland, plek mij onbekend." Nadat de 'foto als registratie van de werkelijkheid' door de mand is gevallen, ga je op zoek naar de details die de constructie verder verraden. Soms is er bijvoorbeeld iets mis met het perspectief of er missen dingen die er wel zouden moeten zijn: schoorstenen, naambordjes. Het is duidelijk dat hier niet de absolute illusie wordt nagestreefd, zoals bijvoorbeeld in sommige reclamefoto's gebeurt.

In een interview met NRC Handelsblad zei Zwakman: "Je zou kunnen zeggen dat ik synthetische landschappen maak. Vergelijk het maar met vruchtensap uit een pak. In de meeste gevallen is dat geconcentreerd vruchtensap dat weer met water is aangelengd. Chemisch gezien bestaat dat sap uit precies dezelfde elementen als vers geperst sap en toch proef je dat het niet hetzelfde is. Zo is het ook met mijn foto's." Het punt waar de kijker met deze foto's zorgvuldig naartoe wordt gevoerd, bevindt zich ergens tussen fictie en realiteit: in de constructie van een parallelle werkelijkheid. Op die plek is ruimte genoeg voor eigen gedachten.

Met zijn werk laat hij zien dat onze leefomgeving net als zijn maquettes ook uit allerlei constructies bestaat. Bijvoorbeeld het geheel van bureaucratische regeltjes die allerlei instanties er op na houden. Of de architectonische constructies waarmee wij onze huizen inrichten en zo een functie geven. Ook refereert Zwakman met zijn maquettes naar het in grote mate geregisseerde Nederlandse landschap.

Met de werken Dijk (1996) en Zee (1996), die tijdens Holland in Zicht te zien zijn, experimenteert Zwakman met de vraag hoeveel elementen de beschouwer nodig heeft om een landschap te herkennen. Hij gebruikt het minimale om een afbeelding neer te zetten en zet zijn beschouwers aan het werk. Blijkbaar hebben we voor het herkennen van een dijk maar weinig details nodig. De zee is niet te zien, maar een verhoging in het landschap met een trappetje naar boven is al voldoende.

Hoe complex en gelaagd zijn decors zijn kan, is goed te zien op de foto Touring Car uit 1996. Het hele beeldvlak wordt hier in beslag genomen door de zijkant van een toeristenbus met het opschrift 'Brüre Reizen'. Achter het raam is het silhouet van een van de passagiers zichtbaar. Maar het interessantste deel van de compositie speelt zich af in de spiegelende lak van het voertuig. Wie goed kijkt ziet daarin de reflectie van een complete stad, met warenhuizen, hijskranen en een kerktoren. Zelfs de persoon die de foto gemaakt heeft, is te onderscheiden. Het geheel is zo geloofwaardig dat je haast de neiging hebt je om te draaien en te controleren of de gebouwen er niet echt staan.

1999 - Van Abbemuseum,

2003 - Gang - overzichtstentoonstelling Stedelijk Museum Schiedam,
In de overzichtstentoonstelling laat Edwin Zwakman vier series zien, gemaakt tussen 1996 en 2002. De tentoonstelling maakt zichtbaar dat de afstand tussen de kunstenaar en de kijker steeds kleiner wordt. De rollen lijken te zijn omgedraaid; van toeschouwer tot fotograaf. In de nieuwste serie, waar Gang deel van uitmaakt, toont Zwakman het interieur van een flatgebouw. Nadat Zwakman de lichtval heeft bepaald, het ruimtelijk perspectief heeft gemanipuleerd, past hij, om de compositie te vervolmaken, de ruimtelijke verhoudingen aan. Er wordt ingekort en vergroot. Net als op de filmset waar de decorstukken op grotere schaal worden uitgevoerd dan in werkelijkheid. Zwakman manipuleert het kijken waarbij de beweging niet plaatsvindt in tijd, maar in compositie. In die verwarring wordt de kijker achtergelaten; wat is er nog echt in deze wereld?

Omdat Zwakmans werkwijze tijdrovend is - het kost hem soms maanden om de maquettes in elkaar te zetten - maakt hij maar een paar werken per jaar. Die schaarse fotowerken zijn de afgelopen tijd zo vaak geëxposeerd (in Galerie Akinci, in het Van Abbemuseum, in het Stedelijk Museum Amsterdam, op de Biënnale van Venetië) dat de regelmatige museumbezoeker ze vele malen eerder gezien zal hebben. Van de twaalf foto's die in Schiedam getoond worden, stammen er tien uit de jaren negentig en zijn er slechts twee na de eeuwwisseling tot stand gekomen.

Aan die twee recente beelden is af te lezen hoe Zwakman zijn techniek de laatste jaren nog meer geperfectioneerd heeft. In zijn vroegere werken kon je nog wel eens zien dat de ribkartonnen muren uit het lood stonden of dat de lamellen net iets te breed waren. Maar bij Keuken (2001) en Gang (2002), twee interieuropnames van een typische sociale woningbouwflat, is er geen enkel detail dat wijst op gezichtsbedrog. De witte standaardtegeltjes en de uniforme deurklinken zitten precies op hun plek, de lichtval klopt en zelfs het verdwijnpunt ligt exact op de horizon. Door een venster zie je hoe de auto's buiten over de snelweg razen. Je weet dat het dinky-toys zijn, maar je ogen hebben moeite om dat te geloven.

Relevante verwijzingen: http://www.akinci.nl/, http://www.7x11.nl/, http://www.nrc.nl/kunst/artikel/1045203332284.html


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 99.