kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

El Greco


El greco (geboren als Kyriakos Theotokopoulos, zichzelf later Domenikos Theotocopoulos noemend) werd in 1541 geboren in
Fodele een dorp in het hogergelegen deel van een smal dal op Kreta, in een tijd waarin dit onder de overzeese gebiedsdelen van de Venetiaanse republiek viel en zou een van de eerste grote schilders worden van de Spaanse school.

De op Kreta geboren schilder, opgegroeid volgens de Byzantijnse tradities, doorloopt zijn artistieke ontwikkeling, na een schildersopleiding in Heraklion [toen Candia] op Kreta, in Italië waar hij artistiek gevormd zal worden. Rond 1566 vertrekt el greco naar de dogenstad Venetië, waar hij zal blijven tot 1570 en iconen schilderde in Byzanthijnse stijl voor de Griekse gemeenschap aldaar.

De schilderkunst in Venetië bleef in grote trekken gespaard van een zuiver maniërisme (waarbij de vorm niet meer gedragen wordt door de inhoud). De expressieve en naturalistische renaissance van de alomtegenwoordige Titiaan (1477/80-1576) bleef standhouden om uiteindelijk rechtstreeks te leiden tot de barok van Rubens. Tintoretto ontwikkelde zijn oeuvre in dialoog met de oudere Titiaan, maar verwijderde zich steeds meer van diens esthetiek. Gebruikmakend van maniëristische inventies zoals extreme standpunten en dynamische perspectiefconstructies wilde Tintoretto de spanning en de tragiek van bijbelse en mythologische taferelen verhogen.

Eerst studeert el Greco in Venetië bij de oude Titiaan, maar voelt zich meer verbonden met Tintoretto en Caravaggio. El Greco hield zich aan de maniëristische conventies, maar met een groeiende expressiviteit en gedrevenheid, vreemd aan het maniërisme. Tintoretto en El Greco vertoeven langs de grenzen van het manierisme.

Vervolgens trekt el Greco naar Rome en komt onder de indruk van Michelangelo, maar ook van Parmigianino en Pontormo. El Greco blijft echter een middeleeuws Byzantijnse kijk op de wereld koesteren, de correcte tekening (=de juiste perspectief, de correcte anatomie) blijft hem vreemd. De Byzantijns artistieke instelling, waar men eerder streeft naar expressie en spirituele emotie dan de juistheid van de stoffelijke wereld vormt het inhoudelijk netwerk van zijn maniëristische vormgeving.

Toen hij tussen 1570 en 1572 Rome bezocht, was daar de contrareformatie op haar hoogtepunt en alle religieuze kunst werd strikt beoordeeld volgens de richtlijnen van het concilie van Trente: ieder beeldelement dat als profaan, heidens of ketters kon worden opgevat, diende te worden uitgebannen. Toen het laatste oordeel van Michelangelo werd aangevallen en veroordeeld, zou El Greco hebben aangeboden als vervanging iets 'deugdzamers en decenters' te schilderen - ongetwijfeld een fabel, maar wel een die toont in welke richting zijn ambitie zich bewoog: het scheppen van kunst die even indrukwekkend was als die van Michelangelo, maar dan gezuiverd van alle zinnelijkheid.

Tijdens een verblijf in Rome maakt el greco kennis met een aantal Spanjaarden. Aangestoken door hun enthousiasme en omdat hij er niet in slaagde enige opdracht van formaat te krijgen in Italië verhuist El greco in 1577 naar Spanje.

Het was in Spanje dat hij de bijnaam El Greco zou krijgen, 'De Griek'. In Toledo komt zijn vreemde combinatie van een middeleeuwse geest en een moderne Italiaanse esthetiek tot volle ontplooiing in dialoog met de Spaanse mystiek. In Spanje ontwikkelde hij een eigen stijl, wellicht het best te omschrijven als ascetisch met ongewone kleurencombinaties, sterk contrast en langgerekte figuren.

De laatste zevenendertig jaar van zijn leven verbleef hij in het Spaanse Toledo.
In die tijd was deze stad de kerkelijke hoofdstad van Spanje en tegelijkertijd een internationaal centrum. Binnen de geestelijke gemeenschap aldaar vond hij snel vrienden en opdrachtgevers. Een andere schilder van formaat was er niet, evenmin als in de rest van Spanje.

Zijn beroemdste werk hier is: ' De begrafenis van graaf Orgaz'. Hij verdeelde de compositie in tweeën, de onderste helft toont de begrafenis en de bovenste de ontvangst van de ziel van de graaf in de hemel. Het aardse tafereel is somber, het hemelse tafereel is een poging het ongrijpbare tastbaar te maken.

Later raakte El Greco meer en meer geïnspireerd door Toledo zelf. God regeerde de stad. Steeds introverter werd El Greco, steeds meer begon hij een andere werkelijkheid te bekijken, die van de geest die in hem werkte. Schilderen werd de weg die leidde tot contact met God. Met de vormgeving van deze gevoelens begon hij een andere stijl te ontwikkelen. De gestalten streefden omhoog, hemelwaarts, de kleur wordt harder. Het landschap ademt een mystieke sfeer.

Het werk van El Greco sprak sterk tot de verbeelding van de Spanjaarden. Met name het mystieke, bovennatuurlijke zonlicht zoals dat alleen bij deze schilder vanachter uiteengerafelde wolken te voorschijn kon komen. Ook de gedempte, ingehouden kleuren spraken de opgewonden Spaanse volksziel aan. Dit alles maakte El Greco tot een typisch Spaanse schilder.

Hij stierf als een fortuinlijk man in 1614 in Toledo, 73 jaar oud, in de stad die Cervantes 'het licht der kunsten' heeft genoemd.

El Greco liet religieuze schilderijen, portretten, mythologische werken en landschappen na: een omvangrijk oeuvre dat de kunstenaar overigens maakte met hulp van diverse collega's en (in zijn latere jaren) van zijn zoon Manuel Theotokopoulos.

El Greco wilde met zijn kunst religieuze ijver opwekken en de geest verheffen boven de wereld van de dagelijkse zintuiglijke waarnemingen. Maar terwijl bijvoorbeeld St. Teresa haar transcendentale ervaringen visualiseerde in concrete beelden, vertaalde El Greco het fysieke in een gloeiende spiritualiteit.

Na zijn overlijden duurde het tot in de 19e eeuw voordat zijn werk op de juiste waarde werd geschat, toen de kunstenaars uit het impressionisme en expressionisme de waarde ervan begrepen. Naast religieuze taferelen stond El Greco vooral bekend om zijn portretten en zijn trotse karakter. Hij zag zichzelf als filosoof, hoewel er ook (onjuiste) theorieën bestaan die zeggen dat hij gek was.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 902.

Tweets by kunstbus