kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Elke Krystufek

Elke Krystufek (1970)

Oostenrijkse kunstenares, woont en werkt in Wenen en Rotterdam,

,,Ik ben net als alle andere vrouwen of meisjes. Ik hou van domme Amerikaanse films, lifestyle magazines en tweedehandskleding.''

De Weense kunstenares Elke Krystufek is één van de spraakmakende persoonlijkheden in de hedendaagse kunst. Ze maakte internationaal naam met haar indringende, soms pijnlijk fysieke performances, video's, schilderijen en fotocollages. Meestal is haar eigen, al dan niet naakte, lichaam het onderwerp. Schaamteloos toont ze alle aspecten van zichzelf; leven en kunst zijn bij haar gelijk.

Krystufek is de kunstenares die ooit tijdens de opening van één van haar exposities en in het bijzijn van haar moeder masturbeerde en duizenden snapshots van zichzelf naakt in de spiegel maakte en exposeerde.

Elke Krystufek studeerde eind jaren tachtig in de Meisterklasse van Amulf Rainer aan de Akademie der bildenden Künste in Wenen. Zij schudde het juk van het burgerlijke milieu waarin ze opgroeide van zich af en begon vanaf 1990 schilderijen en tekeningen te maken naar de ontelbare foto's die ze voortdurend van zichzelf neemt. In de foto's, schilderijen en tekeningen bekritiseert ze onder meer de manier waarop religie en de media met het lichaam omgaan. De eerste zweert het lichaam af omdat het zondig zou zijn; de ander heeft het lichaam ondergeschikt gemaakt aan ideaalbeelden die nauwelijks overeenkomen met de werkelijkheid. Mede door telkens een nieuwe identiteit aan te nemen - onder meer door geen dag dezelfde kleding te dragen en voortdurend op reis te zijn -, speelt Elke Krystufek met clichés en verwachtingen en wil ze bijdragen aan een minder bevooroordeelde beeldvorming.

Elke Krystufek is gefascineerd door het vaak grote contrast tussen enerzijds het beeld dat we van onszelf hebben en dat we aan anderen willen tonen, en anderzijds de manier waarop anderen ons werkelijk bekijken. Die visies zijn geen van beide neutraal, maar altijd gekleurd door wat we al weten uit onder meer de media.

Haar zelfportretten doen, door de grote afmetingen van de schilderijen, bijna monumentaal aan. Het werk is een reflectie van haarzelf, een stilering en visualisering van haar lichaam, maar tegelijkertijd - door de creatie van een grote diversiteit aan gezichten - een 'zelf'bescherming.

Krystufek's kunst bevindt zich op de grens van de privé- en de publieke sfeer. Want door zelf te bepalen wat ze, wanneer, hoe en waar laat zien, geeft ze - ondanks dat ze ook naakt in haar kunst verschijnt - niet alles aan het publiek prijs. In haar werk neemt Elke Krystufek het heft in eigen hand over de manier waarop ze wordt gerepresenteerd. 'Het gaat me om een soort zelfbeschikking. De mensen die ik ken en ontmoet moeten zich realiseren dat ik de enige ben die visueel iets te zeggen heeft over mijn lichaam. Dat ik bepaal wat, wanneer en waar ik foto's neem en hoe ik ze toon', stelde ze ooit. Het is een illusie om te denken dat we Elke Krystufek na het zien van haar tentoonstelling hebben leren kennen. De kunstenaar geeft alleen dat deel van haar leven bloot waarvan ze wil dat het gezien wordt. Alleen zij bepaalt waarvan, wanneer en waar ze foto's neemt en in welke context die getoond worden. De werkelijk interessante dingen houdt ze voor zichzelf en daardoor zal ze voor het publiek altijd een raadsel blijven.

Hoewel Elke Krystufek er zelf weinig van moet hebben, is het verleidelijk om haar werk in verband te brengen met een typisch Oostenrijkse traditie van een broeierige, onderdrukte psychologie en hevige lichamelijkheid. Elke Krystufek werd om die reden wel in verband gebracht met het radicale Wiener Aktionisme uit de jaren zestig en zelfs met Egon Schiele. Haar werk getuigt van een vaak ontluisterende eerlijkheid en directheid zonder dat het opdringerig of narcistisch wordt.

In de tentoonstelling 'Jetztzeit' (1994) deed zij tijdens de opening in Kunsthalle Wien een performance waarbij ze eerst een bad nam en zich vervolgens publiekelijk bevredigde (in het bijzijn van haar moeder).

2003 - In een van de zalen in het GEM, het Haagse museum voor actuele kunst, staan tien videomonitoren in een cirkel opgesteld. Op al die beeldschermen is Krystufek onophoudelijk aan het kletsen. Soms voert ze een telefoongesprek met een vriendje en giechelt ze als een puber, maar meestal is ze depressief en mompelt ze maar wat voor zich uit. We krijgen te horen dat ze jarenlang prozac slikte, dat ze boulimia had en soms wel vijf keer per dag overgaf, dat ze contactlenzen draagt en last heeft van bloedneuzen, dat er in haar jeugd niets significants gebeurde en dat ze daarom imaginaire vriendjes verzon, dat ze geen dag dezelfde kleren draagt, en dat ze na het lezen van Schopenhauer een zelfmoordpoging deed.

Niet alleen haar zielenroerselen geeft Krystufek bloot, ook haar lichaam leren we door en door kennen. In dezelfde zaal hangen vijftig panelen met ieder 36 foto's, waarvan een groot deel uit naaktportretten bestaat. De eerste foto's dateren uit 1985 - het jaar waarin Krystufek besloot kunstenaar te worden - en zijn nog redelijk onschuldig. We zien de jonge Elke, tijdens vakanties met haar ouders, met een chagrijnig hoofd poseren op Griekse en Italiaanse stranden. Soms trekt ze recalcitrant haar T-shirt omhoog of haar broek omlaag. Maar verder gedraagt ze zich als een typisch tienermeisje, dat op Madonna probeert te lijken en haar kamer behangen heeft met posters van paarden en popsterren.

Als Krystufek zich begin jaren negentig in het kunstenaarsleven stort, worden de beelden explicieter en krijgt de fotoserie het karakter van een dagboek. De inhoud van haar wc-pot, een emmer met kots, de piemels van haar vriendjes, en vooral haar eigen geslachtsdelen, vanuit alle mogelijke hoeken gefotografeerd - niets blijft de toeschouwer bespaard. We zien de wallen onder haar ogen groeien, haar lichaam dikker worden en vervolgens weer vermageren. We zien haar lachen en huilen.

Gaandeweg de expositie krijg je steeds meer sympathie voor dat getergde meisje met die grote donkerbruine ogen en die mooie volle lippen. Je leeft met haar mee wanneer haar vriend Francesco het uitmaakt door middel van een berichtje op haar antwoordapparaat, en kunt er haast begrip voor opbrengen dat ze zijn botte woorden (,,Onze relatie is over. We zijn te verschillend. Ik hoop dat ik zo duidelijk genoeg ben.'') nu door het museum laat schallen.

'ik heb besloten om van mijn leven een kunstwerk te maken. Ik heb geen privéleven. Alles is openbaar', verklaarde ze ooit. Kunstenaars als Tracey Emin en Nan Goldin, ook bekend om hun extreem exhibitionistische oeuvres, gingen haar daarin voor. (Dat Krystufek zich van die verwantschap bewust is, blijkt overigens uit de titel die ze haar egodocument gaf, I am your mirror - een duidelijke verwijzing naar Goldins fotoserie I'll be your mirror). En ook de vorm waarin ze haar foto's presenteert is niet nieuw. In 1997 deed de Duitse kunstenaar Gerhard Richter iets vergelijkbaars toen hij zijn Atlas-project, een verzameling van een kleine vijfduizend persoonlijke foto's, tentoonstelde op de Documenta.

Krystufek neemt haar kunstenaarschap bijzonder serieus. Tussen haar depressies door werkte ze aan een immens oeuvre, dat naast foto's en video's ook vele honderden tekeningen en schilderijen omvat. Uiteraard gaan ook al deze werken over haarzelf. Tientallen geschilderde koppen staren je vanaf de wanden aan, allemaal met dezelfde indringende ogen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 361.