kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-01-2011 voor het laatst bewerkt.

Frans de Momper

Een zeventiende eeuws gezicht op Breda
Het gebeurt niet vaak dat de gelegenheid zich aandient een zeventiende eeuws schilderij te verwerven van een Bredase schilder of met Breda als onderwerp. De recente najaarsveiling bij veilinghuis Christie’s was zo’n gelegenheid. Aangeboden werd een werk waarop soldaten aan het kegelen zijn op een weg voor een hoog versterkt gebouw. In de verte is duidelijk het silhouet van Breda herkenbaar. Het is een olieverf op paneel uit omstreeks 1650 door Frans de Momper. De Vereniging Vrienden van Breda’s Museum kon het werk voor de museumcollectie aanschaffen.

Antwerpse schilder Frans de Momper II (1603-1660) stamde uit een uitgebreide schildersfamilie. Zijn beroemdste familielid was zijn oom, de landschapsschilder Joos de Momper II. Ook Frans de Momper schilderde voornamelijk panoramische landschappen gestoffeerd met gebouwen en personen. Tussen 1646 en 1650 verbleef hij in Noord-Nederland (Den Haag, Haarlem en Amsterdam) waar hij beïnvloed werd door het werk van Jan van Goyen. Die invloed is op ons schilderij duidelijk te zien. Het landschap doet qua kleurstelling en compositie wel aan Van Goyens werk denken en wijkt in die opzichten ook behoorlijk af van De Mompers vroegere werk.

Anders dan de Noord-Nederlandse schilders heeft Frans de Momper voorzover ons bekend nooit schilderijen gemaakt die topografisch een weergave van een werkelijke situatie zijn. Werken van zijn hand die dat nog het meeste benaderen zijn twee stadsgezichten die zijn samengesteld met elementen van Breda.
Beide zijn wintergezichten van de Grote Markt met de Grote Kerk prominent in het midden. De kerk is op beide werken natuurgetrouw afgebeeld, maar of dat ook voor de westelijke gevelwand van de markt geldt is sterk de vraag. In een geval staat daar een gotisch stadskasteel afgebeeld, waarvan we niet weten of dat op die plaats ooit heeft gestaan. Misschien gaat het hier zelfs om een afbeelding van het vroegere stadhuis dat De Momper hier in zijn compositie heeft geplaatst. Verder doen beide beelden vreemd aan omdat de oostzijde van de markt niet is weergegeven. In plaats hiervan is een grote open vlakte met bomen te zien.
Het is zeker mogelijk dat De Momper Breda uit eigen waarneming heeft gekend. Op zijn reizen tussen Antwerpen en Noord Nederland kan hij de stad hebben bezocht en hier tekeningen hebben gemaakt. Dat kan dus ook gelden voor het silhouet van de stad zoals dat op het door Breda’s Museum verworven schilderij staat afgebeeld.
We zien Breda vanuit het Noorden of Noordwesten. De stad is goed herkenbaar aan de specifieke toren van de Grote Kerk met daarnaast de Markendaalse Kerk. Op de voorgrond links staan enige hoge versterkte gebouwen. Uitgaande van de oriëntatie en de locatie zou het hier alleen om kasteel De Emer kunnen gaan, maar de afgebeelde gebouwen komen op geen enkele manier overeen met dit in 1856 gesloopte kasteel, voor zover we daarmee uit oude afbeeldingen of kaarten bekend zijn.

Vanuit Delft werd gewezen op de overeenkomsten van dit gebouw met de vroegere Schiedamse Poort aldaar. Dit poortgebouw werd door Johannes Vermeer afgebeeld op zijn Gezicht op Delft uit omstreeks dezelfde tijd. Ondanks wat verschillen is dat niet onmogelijk. Maar ook andere mogelijkheden zouden zich nog aan kunnen dienen. Frans de Momper heeft in dit schilderij dus elementen van verschillende locaties gecombineerd, voor hem en talloze andere schilders in zijn tijd en ook later een zeer gebruikelijke werkwijze. Voor Breda heeft zijn werk dus misschien een beperkte waarde als topografisch document. Maar De Momper is een van de zeer weinigen geweest die Breda in de 17e eeuw in zijn onderwerpen heeft betrokken. Samen met het feit dat het ook nog eens een aantrekkelijk schilderij is, is dat meer dan genoeg reden geweest om dit werk voor de museumcollectie te verwerven.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 691.