kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Frans Zwartjes

Beeldend kunstenaar, filmer, beeldhouwer, schilder en tekenaar, musicus en vioolbouwer, geboren in 1929 te Alkmaar

Eind jaren zestig maakte hij furore met schilderachtige zwart-witfilms, waarin uitbundig gekostumeerde en gemaquilleerde acteurs gevangen raken in een web van seksueel geladen machtsspelletjes; hysterie, psychose en wreedheid behoren tot zijn vaste thema's. Zwartjes werd door de Amerikaanse essayist Susan Sontag ooit 'de belangrijkste experimentele filmer van zijn tijd' genoemd.

Frans Zwartjes is waarschijnlijk Nederlands enige echte underground filmer van internationale betekenis. Hij begon zijn loopbaan als vioolbouwer, werd later violist in verschillende symphonie-orkesten. Zijn belangstelling voor beeldende kunst en film groeide. Op aanraden van zijn moeder werkte hij een tijd in een psychiatrische kliniek en werd vervolgens kunstenaar, blijvend beïnvloed door wat hij had gezien in die kliniek.

Film
Frans Zwartjes houdt zich sinds 1968 intensief met film bezig, onder meer als docent. Hij ging lesgeven op de Vrije Academie in Den Haag en bekleedde gedurende enkele jaren de functie van directeur.
Via het medium film creëerde hij in de loop der jaren een 'Haagse school' om zich heen, met name door zijn werk aan de Vrije Academie in Den Haag. Zwartjes was een begenadigd docent en leermeester, bij wie filmers als Paul de Nooijer, Paul de Mol, George Schouten en Ben van Lieshout in een bijzondere atmosfeer hun eerste films konden maken.

Frans Zwartjes is de vader van de Nederlandse experimentele film. Met baanbrekende films als PENTIMENTO en LIVING heeft hij veel van zijn leerlingen op de Vrije Academie geïnspireerd maar ook het bos ingestuurd. Ik vertel ze niks. Ze moeten er zelf maar op komen. Er zijn geen regels.

Sinds 1968 heeft hij meer dan vijftig, voornamelijk korte films gemaakt. Zijn filmstijl: het monteren in de camera staat haaks op de geldende filmwetten zoals deze onder meer worden onderwezen op de filmacademie. Voor Zwartjes lijkt het allemaal zo eenvoudig: "Bij film heb je het probleem: wat komt er naar wat, wat is wat en hoelang duurt dat: meer is het niet." Monteren deed hij ter plekke. Dat leek hem het eenvoudigste. "Ik vond het teveel werk om daarna nog te gaan monteren." en "Als je het vaak
doet dan krijg je de motoriek. Je doet het op je gevoel.
"

filmografie:
Face (1968), Sorbet 3 (1968), A fan (1968) ...

Birds (1968) 6', 16mm
In de camera gemonteerde film over een vrouw, een Japans speelgoedvogeltje en hun verhouding tot de kijker.

... Dolls (1968), Sorbet 2 (1968), Compilatie (1969), Eating (1969), Anamnesis (1969), Collage (1969), Lijkensynode Stage-play (1969), Visual Training (1969), Behind your walls (1970), Seats Two (1970), Spare Bedroom (1970), Spectator (1970), They are Five (1970), Through the Garden into the Living (1970), Toilet (1970) ...
Living (1971)

LIVING, Frans Zwartjes, 1971, 15’, 16mm
Man, vrouw en camera verhouden zich in grote spanning tot elkaar én de lege ruimte. Zwartjes’ meesterwerk.

... Filmdecor opera blauwboard (1972), Filmdecor Opera Blauwbaard (1972), Moving Stills (1972), Rocking Room (1972), Audition (1973), About seven minutes (1974), Contact (1974), Bedsitters (1974), Holy Family (1974), June (1974), Mensen. 1974. People (1974), Body Art (1975), It"s Me (1976), Pentimento (1979), Taboe (1979), In extremo (1980), Sportief en toch gekleed (1980), Medea (1982), Moord in de Cuyperspoort (1982), Ik hou gewoon mijn adem in (1984), Rudi van Dantzig repeteert (1984), Charon (1986), Preparation (1989), About Truus Bronkhorst (1991), Behind (1992), Beyond (1992), How Did You Know I Was in Trouble (1996), Confidential (2001)

Ouborg prijs 1990
Frans Zwartjes kreeg in 1990 als eerste de Ouborg Prijs, een prijs voor beeldende kunst, uitgereikt door Stroom/hcbk.
Juryrapport: Dat de Ouborg Prijs, een prijs voor beeldende kunst, voor de eerste keer wordt toegekend aan Frans Zwartjes, lijkt misschien verwonderlijk omdat hij bekend is als filmer en veel minder als schilder en tekenaar. Het filmen van Frans Zwartjes is echter beeldende kunst, daar bestaat geen twijfel over. Eerder is er sprake van het omgekeerde; er zijn nauwelijks argumenten te vinden die hem als vanzelfsprekend in de rij plaatsen van degenen die bioscoopfilms maken.

Voor een Oscar zal hij nooit en te nimmer in aanmerking komen. Vervolgens rijst de moeilijk te beantwoorden vraag: Waarom zijn zijn films dan beeldende kunst? Als men ervan uitgaat dat beeldende kunst eerder het resultaat is van een mentaliteit dan van het hanteren van bepaalde materialen, raakt men al warm. Maar waaruit bestaat dan die mentaliteit, een vraag waarmee we op een abstract niveau terechtkomen.

Het meest voor de hand liggende antwoord is, dat al zijn 'film'-gedragingen afwijken van het normale filmerspatroon en meer op die van een schilder lijken. Voor het merendeel van zijn films maakt hij geen synopsis, laat staan een scenario. Inde meeste van zijn films wordt geen woord gesproken. Degenen die in zijn films optreden zijn bekenden, die hij schminkt, aankleedt en zó regisseert dat ze van elke individualiteit zijn ontdaan. Het zijn zijn modellen, materiaal en verf. Die opnamen gebeuren in wisselwerking met dat materiaal, dat zich superieur laat kneden en waarmee hij onconventioneel omgaat, waarmee alles moet kunnen. Want Zwartjes houdt uitbundig van zijn materiaal, van de fysionomie van zijn vrouwen, van de stoffering, de elkaar versterkende bloemmotieven, van voor- en achtergrond, de zwart-wit contrasten, de sensuele houding als van een odalisk, van lichaamsdelen uitvergroot tot abstracte vormen.

Zoiets doet denken aan het plezier waarmee Matisse zijn vrouwen en interieurs heeft geschilderd. Het plezier van Zwartjes gaat echter veel werden. De gedragingen van zijn protagonisten suggereren steeds een ingehouden spanning. Zijn nieuwsgierigheid, dwarsheid, zijn gedrevenheid om inzicht in de geheimen van het leven te krijgen weet hij zó absurdistische vorm te geven dat zin persoonlijke emoties op een algemeen plan komen en door hun intensiteit tijdloos worden. Bij hem is film geen medium om een verhaal te vertellen. Het gaat hem om film als film met al zijn tricks en trucs, zoals het hem bij het schilderen om het schilderen gaat. Want, zegt hij zelf: 'Hoe dieper je in de materie graaft, hoe dichter je bij het mysterie komst.'

Dit alles laat zien dat film een grote beeldend kunst van de twintigste eeuw is.

De Jury:
. Voorzitter: Lily van Ginneken, directeur Stroom Haags Centrum voor Beeldende Kunst, Den Haag
Leden
. Bob Bonies, beeldend kunstenaar en directeur De Vrije Academie, Den Haag
. Rudi Fuchs, directeur Haags Gemeentemuseum, Den Haag
. Josephine Sloet, beeldend kunstenaar, Den Haag
. Auke de Vries, beeldend kunstenaar, Den Haag

Bron: Frans Zwartjes, OEUVRE - catalogus ter gelegenheid van de uitreiking van de Ouborchprijs 1990 door Stroom/hcbk aan Frans Zwartjes.

Websites: www.vpro.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 37.