kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 24-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Gaston Bachelard

Franse filosoof, fenomenoloog en dichter, wiskundige, epistemoloog en wetenschapshistoricus, geboren op 27 juni 1884 in Bar-sur-Aube - overleden in 1962 te Parijs.

'Alle kennis is een antwoord op een vraag.'
'Wie niet voortdurend leert, is onwaardig om te onderwijzen.'

Gaston Bachelard was filosoof met een zeer brede belangstelling. Hij had grote invloed op de wetenschaps-geschiedenis, de psychoanalyse en de literaire kritiek. Hij schreef onder meer La Psychoanalyse du feu (1937) and La Flamme d'une chandelle (1961). Bachelard was onder meer de leermeester van Michel Foucault.

Bachelard hield zich evenveel met wetenschap als met literatuur bezig. In de wetenschap en in de artistieke verbeelding zag hij twee verschillende, maar gelijkwaardige mogelijkheden om zich tegenover het nieuwe open te stellen en als mens te groeien.

Het werk van Gaston Bachelard is in Nederland nauwelijks bekend: slechts een van zijn boeken, 'La psychanalyse du feu', is ooit vertaald. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat zijn denken eigenzinnig en fijnzinnig is, in een Franse mengvorm van speelse fantasie en diepgang die in de Hollandse polder moeilijk aanslaat. Als hoogleraar geschiedenis en filosofie van de natuurwetenschappen aan de Sorbonne hield Bachelard zich in toenemende mate bezig met de rol van de verbeelding; hij schreef boeken over aarde, water, lucht en vuur. Zijn laatste boek ging over een kaarsvlam, en telkens weer spreekt uit dat werk een enorme fascinatie voor het vermogen van de mens om zich in poetische, literaire, mythische en wijsgerige beelden een wereld van betekenis te scheppen.

Biografie
Gaston Bachelard was een bescheiden postbeambte die in 1912 zijn graad in de wiskunde behaalde en na vier jaar dienstplicht leraar in zijn woonplaats werd. Terwijl hij doceerde en na het overlijden van zijn vrouw in 1920 alleen zijn dochtertje opvoedde wist hij in 1922 zijn doctoraal filosofie te behalen en promoveerde in 1927. In 1930 werd hij tot professor filosofie in Dijon benoemd doch hij kreeg al snel een leerstoel geschiedenis en filosofie in Parijs aan de Sorbonne.

Zijn werk richtte zich op het terein van de wetenschapsfilosofie waarbij hij het accent legde op de zinnebeeldige rol van de vier elementen water, aarde, lucht en vuur. Naast de feitelijke analyse benaderde hij deze ook via zijn verbeelding. Een wetenschapper kan immers niet voorbijgaan aan het feit dat vlammen verleidelijk zijn om bij te gaan dagdromen en aanleiding geven tot poëzie. Bachelard ontwikkelde in 1934 een nieuw begrip in de wetenschapsfilosofie, nl. “surrationalisme”. Dit is een open rationalisme waarbij de geest nooit stilstaat maar steeds terug in vraag stelt wat hij juist ontdekt heeft. In plaats van wetenschap en poëzie als tegenstrijdig te beschouwen, vindt Bachelard dat het complementair moet zijn. Het wetenschappelijke en het intuïtieve moeten evenwichtig samenleven als twee interessante benaderingen die elkaar niet uitsluiten. (Gaston Bachelard beschrijft in‘La Poétique de l’espace’ ruimte als een container voor onze her-innering. We zijn niet in staat om exacte tijdsduur te herleven,maar er lijkt een totale ruimtelijke ervaring van het moment teworden opgeslagen. Op deze manier verzamelt een mens in zijnleven allemaal ruimtes met herinneringen. Deze beelden stellenons in staat nieuwe ruimtes te kunnen dromen door oude aanelkaar te koppelen. Het zijn deze dagdromen die Bachelard koppelt aan het wonen. Hij ziet de woning als voorwaarde en alsbeschermer van de dromer. (bron taal
Begrip uit de literatuurkritiek en de genreleer, vooral bekend geworden door het werk van de Franse filosoof en criticus Gaston Bachelard (1884-1962). Enerzijds heeft de aanduiding betrekking op die tekstuele gegevens of tekstgehelen die op inhoudelijke of thematische gronden kunnen worden samengevat met de term droomliteratuur. Anderzijds wordt er die taal mee bedoeld die onder invloed staat van de literaire verbeelding als werkzaam principe in een tekst; in deze zin is onirische taal nauw verwant aan datgene wat in de romantiek de taal van het genie wordt genoemd. In beide betekenissen is onirische taal een veel voorkomend verschijnsel in de literaire en poëticale geschriften van de surrealisten (surrealisme), met hun voorliefde voor het onbewuste dat vooral in de droom tot uitdrukking komt.
LIT: M.N.J. Poulssen. Onirische taal. Gaston Bachelard's theorieën over de ‘dromende’ literaire verbeelding, getoetst aan het oeuvre van William Faulkner (1959); A.P. Braakhuis. ‘Onirische taal’, in: NTg 60(1967), p. 401-405. [G.J. Vis]

Raster / 116 Denken in beelden (ISBN-13: 9789023422549 Uitgever: De Bezige Bij)
Gaston Bachelard (1884-1962), hoogleraar in de filosofie der natuurwetenschappen, schreef over elk van de vier elementen minstens één boek. Het enige dat van hem werd vertaald, is zijn eerste boek over vuur: Psychoanalyse van het vuur. In deze aflevering van Raster is de integrale vertaling opgenomen van een van zijn laatste boeken: Vlam van een kaars. Verder bevat het nummer inleidende teksten van Bachelard over zijn thema ' s en methode, en hoofdstukken over Laden, kisten en kasten, Het nest en De miniatuur. Tot slot reageren enkele Nederlandse auteurs op Bachelards uitzonderlijke vorm van waarnemen. De samenstelling van dit nummer berust bij Nicolaas Matsier, Piet Meeuse en Jacq Vogelaar.
In de teksten die hiervan hem vertaald zijn Is hij vooral denker in beelden, die met een loep poëzie leest op zoek naar de oorspronkelijke kracht van de verbeelding. Bachelard is een ras-essayist. Hij heeft het, in cirkelende bewegingen, enerzijds over wat werken is - dat wil hier dan vooral zeggen: lezen en schrijven, denken en peinzen -, anderzijds over wat licht is en doet en betekent, licht in zijn verschijningsvorm van door de mens gemaakt licht, weliswaar levend maar gedomesticeerd licht. Het boek van Bachelard is gewijd aan het ene kleine licht dat boek en papier beschijnt van wie daar voor die kaars zit te peinzen en te denken: alleen, principieel alleen. Want denken, dat doe je alleen. De kaars is het gezelschap van wie alleen is en alleen wil zijn. Bachelard leidt ons, aan de hand van welgekozen citaten, rond door zijn beeldentuin. Zijn beelden geven gezamenlijk een voorstelling, met Bachelard als regisseur. Bachelard is de ideale leraar of hoogleraar letteren en wijsbegeerte. Wat hij natuurlijk ook in het echt is geweest.

Websites: www.delta.tudelft.nl, www.filosofie.science.ru.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 42.