kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 01-12-2008 voor het laatst bewerkt.

George Hendrik Breitner

George Breitner (1857-1923)

De Singelbrug bij de Paleisstraat te Amsterdam
ca. 1897, Olieverf op doek, 100 x 152 cm
schilder van het volk': George Hendrik Breitner. Bekend om zijn impressionistische Amsterdamse stadsgezichten en zijn fotografie.

De Nederlandse fotograaf en kunstschilder George Breitner werd in 1857 te Rotterdam geboren.

In zijn jeugd tekende Breitner vooral oorlogstaferelen en paarden. Op zijn veertiende verliet hij de school en ging hij werken op een kantoor. In zijn vrije tijd volgde hij tekenles bij de Rotterdamse tekenleraar Neurdenberg.

Zijn vader was commissionair in granen en zag niets in het talent van zijn zoon. Neurdenberg raadde hem ten sterkste aan George zijn gang te laten gaan. Vader zwichtte en de schilder startte op zijn 18de in 1876 zijn opleiding aan de Haagse Academie. Breitner ondervond in deze tijd veel steun van Rochussen en Stolk, die verschillende van zijn werken kochten.

Veelvuldig was Breitner te vinden in de stallen van de Stadsrijschool. Hij werkte in het Haagse atelier van Willem Maris en binnen korte tijd had hij een goede naam opgebouwd door zijn paardenstudies en werd Breitner in 1880 door Mesdag benaderd om mee te werken aan het panorama.

In het begin van zijn carrière verkocht Breitner slechts zelden iets. Hij heeft dan ook dikwijls honger geleden. In 1882 kwam hij hierdoor in het ziekenhuis terecht.

De vergelijking dringt zich op met Vincent van Gogh en dat is inderdaad niet ver gezocht, want samen zijn ze er in 1882 meerdere malen op uitgetrokken om het volksleven in Den Haag vast te leggen. Dat was in de periode nadat Breitner, die bekend stond als een bohémien, in 1880 wegens wangedrag van de Haagse Academie was verwijderd.

Breitner was ook geïnteresseerd in het schilderen van militaire thema's. Zijn doeken met militairen te paard behoren samen met enkele naakten, zelfportretten, kimonomeisjes en de Amsterdamse stadsgezichten tot het beste wat hij heeft gemaakt.

In 1884 vertrok Breitner naar Parijs, waar hij werkte op het atelier van Cormon. Deze reis bracht hem in contact met het Impressionisme.

Na Parijs verhuisde hij in 1886 naar Amsterdam, de stad waar hij tot zijn dood zou blijven leven en werken. In de hoofdstad, die als een magneet werkte op jonge kunstenaars uit het hele land kwam hij al snel in contact met de Tachtigers, een groep kunstenaars rond het literaire tijdschrift De Nieuwe Gids, die voor veel vernieuwingen zorgde in de kunstwereld.

,,De kunst van Breitner is niet het gevolg van een periode, het is de periode zelf'', schreef R.N. Roland Holst in 1890 naar aanleiding van een expositie bij Arti et Amicitiae in Amsterdam. Hoewel op deze tentoonstelling meer dan tweehonderd werken hingen, wijdde de publicist zijn artikel in De Amsterdammer geheel aan één schilderij: 'Plein bij avond'. Het zou een van de eerste schilderijen zijn die Breitner maakte van de hoofdstedelijke Dam. Tegen de wazige achtergrond van de allang verdwenen Koopmansbeurs van Zocher zien we een rijtje paardetrams, klaar om met een vrachtje te vertrekken. Het doek is geschilderd in een smeuïge, donkere toets waarin de kleur bruin allesoverheersend is.

De schilderkunst van Breitner is enigszins te vergelijken met het Franse impressionisme, want ook die waren geobsedeerd door licht, kleur en beweging. Zoals zij het moderne Parijs hebben vastgelegd, zo vereeuwigde Breitner Amsterdam. Maar anders dan het wufte en kleurrijke Parijs van de Franse schilders, is het Amsterdam van Breitner allesbehalve vrolijk. Hij schilderde de stad bij voorkeur tijdens mist, miezerig dooiweer of bij regen en avond.

Een extra dimensie in zijn werk is het gebruik van foto's. Hij was zelf praktizerend fotograaf en was een van de eersten die foto's als hulpmiddel toepaste bij het opzetten van schilderijen. Die vluchtige, terloopse registratie van de wereld om hem heen zien we ook terug in zijn schilderijen. Soms lijkt het of hij zijn doeken schilderde als een snapshotfotograaf, maar dat is natuurlijk schijn. Hij bereidde ze als een vakman met behulp van schetsen en foto's grondig voor. De fotografie gebruikte hij vooral om de sfeer, de lichtval en de weersomstandigheden vast te leggen.

In Europa was in de tweede helft van de negentiende eeuw Japanse kunst 'in'. Zo vertonen schilderijen van Vincent van Gogh en Franse tijdgenoten duidelijk oosterse invloeden. Ook tijdgenoten als Isaac Israels, Willem Witsen en Willem de Zwart schilderden kimono-schilderijen. George Hendrik Breitner raakte gewonnen toen hij in 1892 in Den Haag een tentoonstelling van Japanse prentkunst bezocht. Breitner schilderde eind 19de eeuw een indrukwekkende serie meisjes in kimono. Ook in Japan werd dit klassieke thema door moderne kunstenaars gebruikt. Hun werk werd echter niet uitgevoerd in een karakteristieke Japanse stijl, maar in een Europese stijl die sterk beïnvloed was door de eigentijdse Franse schilderkunst. Jonge vrouwen, zoals die te zien zijn in de schilderijen van Breitner en de Japanse kunstenaar Seiki Kuroda (1866-1924), zijn daarom voorbeelden van een opvallende wisselwerking tussen Europese en Japanse schilderkunst. De schilder ging vaak uit van zelfgemaakte foto's en tekeningen. Een frêle hoedenverkoopstertje uit de Jordaan, Geesje Kwak, en haar zusje Anna poseerden regelmatig voor Breitner, gehuld in rode, witte of blauwe kimono's. In zijn atelier aan de Amsterdamse Lauriersgracht schilderde de kunstenaar de tekeningen en foto's niet klakkeloos na. Hij koos regelmatig voor een andere pose van het model en experimenteerde met de formaten van zijn schilderijen.

Amsterdam was aan het eind van de negentiende eeuw volop in beweging. De sporen van de industriële revolutie waren overal zichtbaar in de stad. Ten behoeve van verkeersdoorbraken en de opkomst van bedrijven en kantoren gonsde het van de sloop- en bouwactiviteiten. Op tal van Breitners schilderijen zien we dat terug. Toch is het geen economische dynamiek die hij uitbeeldt, maar veeleer het zware leven van het volk.

Hij werkte hard en het succes bleef dan ook niet uit. In Amsterdam ontstonden zijn belangrijkste werken, waardoor hij de grote uitbeelder van de stad en het Amsterdamse leven, zowel bij dag als bij nacht, is geworden. Zijn favoriete onderwerpen waren de vrouwen van de Jordaan, de mannen op de vismarkt, de dienstmeiden, de zwoegende paarden.

Na 1914 had Breitner steeds meer moeite om zijn schilderijen af te maken. Hij werd geplaagd door ziekte en geldzorgen. Hoewel hij in zijn laatste twintig levensjaren goede prijzen voor zijn werk ontving was de kunstenaar niet gelukkig.

Naast zijn Amsterdamse schilderijen liet de kunstenaar raak getroffen interieurs, prachtige portretten en naakten na. De kunstenaar wordt als de grootste vertegenwoordiger van het Nederlands impressionisme beschouwd.

George Hendrik Breitner was een dubbeltalent. Hij werd niet alleen bekend als schilder, maar ook als fotograaf. Er zijn duizenden foto's van Breitner over verschillende collecties verspreid. Het Gemeentearchief Amsterdam bewaart een collectie van maar liefst 263 glasplaatnegatieven van Breitner. Deze collectie is nu via Internet te zien. foto's dateren waarschijnlijk uit het begin van zijn Amsterdamse jaren. De camera zou hem zo'n 25 jaar lang blijven boeien en er ontstond al gauw een wisselwerking tussen zijn schilderkunst en zijn fotografie. De foto's waren daarbij meer dan alleen een hulpmiddel. Rond 1900 begon de fotografie steeds meer een eigen plaats in te nemen binnen zijn werk. Onder de circa 2000 foto-negatieven van George Hendrik Breitner die in het bezit zijn van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag, is van een kleine honderd onlangs met zekerheid vastgesteld dat zij in Rotterdam zijn gemaakt.

Breitner's foto's worden algemeen beschouwd als de interessantste die rond 1900 zijn gemaakt. Meer dan welke fotograaf ook is Breitner erin geslaagd het woelige stadsleven vast te leggen: stadsvernieuwing (afbraak, aanleg), mensen op straat en bedrijvigheid. De foto's die hij in Amsterdam heeft gemaakt, hebben altijd de meeste aandacht getrokken: door hun aantal, maar ook doordat deze al in een vroeg stadium beschreven, en dus toegankelijk waren. Van zijn Rotterdamse foto's was niet eerder onderzocht of zij daadwerkelijk in die stad zijn gemaakt en welke plekken zij in beeld brengen. Inmiddels is met behulp van onder andere luchtfoto's en adresboeken nauwkeurig vastgesteld waar en wanneer ze zijn gemaakt.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1905.