kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Gerard Ter Borch

Gerard ter Borch II (1617-1681)

Noord-Nederlands schilder, tekenaar en miniatuurschilde, vooral beroemd geworden door zijn ingetogen weergave van het deftige Hollandse burgermilieu uit de tweede helft van de 17e eeuw. Zijn stijl kenmerkt zich door voorname verfijning, sober kleurgebruik en een bijna volmaakte stofuitdrukking.

Gerard Ter Borch (ook Terborgh of Terborch ; geb. december 1617 te Zwolle - gest. 8 december 1681 te Deventer) leerde het schildersvak van zijn vader, Gerard ter Borch de Oude.

Amsterdam 1632 - 1633
Zwolle 1633 - 1634

Haarlem 1634 - 1635
Terborch ging in 1634 bij de Haarlemse landschapschilder Pieter de Molijn (1595-1661) in de leer. De landschappen van deze schilder werden door Ter Borch van menselijke figuren voorzien.

1635 wordt lid van het Sint-Lucasgilde.

In juni 1635 logeerde hij een tijd bij zijn oom, de graveur Robert van Voerst (1597-1636) te Londen.

Zwolle 1636

1637 - 1648
Van 1637 tot 1639 reisde hij naar Rome, Napels, Frankrijk en Madrid.

Kenmerkend is dat Terborch, ondanks het verblijf in het buitenland, nooit zijn Nederlandse herkomst en scholing verloochend heeft. Het eerste schilderij dat we van hem kennen, stamt uit 1634 en stelt opnieuw een ruiter op de rug gezien voor. Het rugaanzicht, dat zoveel aan de fantasie van de toeschouwer overlaat, blijkt nu al een favoriet thema te zijn, evenals de concentratie op de gesloten vorm.

De onzekerheden van dit jeugdwerk zijn verdwenen in de reeks portretten van de jaren veertig. Ook zijn herberg- en soldatenscènes uit deze tijd getuigen van een verfijnd vakmanschap. Hoewel de onderwerpen aanleiding zouden kunnen geven tot boertige spot, maken deze schilderijen voornamelijk indruk door een feilloos gevoel voor maat en nuances (zoals 'Het triktrakspel', ca 1640; Kunsthalle, Bremen).

Vrede van Munster
Ter Borch reisde veel in Nederland en in enkele landen van het huidige West-Europa. Van 1646 tot 1648 was hij in Munster, waar toen de Vrede van Munster werd getekend. Ter Borch portretteerde de afgevaardigden en legde de plechtigheid vast in een groepsportret, nu in de National Gallery in Londen. In Münster schilderde hij zijn enige, maar zeer belangrijke historiestuk, 'De bezwering van de vrede tussen de Nederlanden en Spanje', waarin hij de moeilijke taak een groot gezelschap in een overzichtelijke, maar toch gevarieerde compositie onder te brengen, verrassend goed oploste.

Deventer
Uiteindelijk vestigde hij zich in 1654 te Deventer, waar hij met korte onderbrekingen tot aan zijn dood zou blijven wonen. Ondanks deze niet geringe prestaties is het juist te stellen dat Terborch pas tot volle wasdom kwam toen hij zich eenmaal te Deventer gevestigd had. Sindsdien legde hij zich geheel toe op het genrestuk en het portret. Zijn werk toont verwantschap met dat van Delftse schilders uit die tijd, zoals Pieter de Hooch. Ter Borch's bezoek aan Delft in 1653 zou hiermee te maken kunnen hebben. De schilder is vooral bekend geworden door zijn portretten en zijn schilderijen met elegante, rijk geklede mensen in spaarzaam ingerichte interieurs.

Uit 1654 stamt 'De vaderlijke vermaning' (Rijksmuseum, Amsterdam), waarin alle aspecten die Terborchs kunst zo aantrekkelijk maken, aanwezig zijn: de op de rug geziene vrouw in de schitterend geschilderde witzijden japon, de enigszins vaag aangegeven ruimte waarin het gebeuren, voor zover het een gebeuren is, zich afspeelt, het contrast tussen de gebarende man en de drinkende vrouw op de achtergrond, de geraffineerde lichtinval en bovenal de voorname terughoudendheid waarmee het thema, veile liefde, is aangeduid. Al deze elementen zijn terug te vinden in de muzieklessen volgende, briefschrijvende, lezende en drinkende meisjes uit de latere jaren van Terborch. Dat deze voorname kunst in de smaak viel bij de gegoede burgers voor wie Terborch werkte, is niet verwonderlijk.

na het overlijden van zijn vrouw, kort verblijf in Amsterdam (1674) en in Den Haag en Haarlem (1675).

Zijn leerlingen, van wie Caspar Netscher (1639-1684) de voornaamste is, hebben wel getracht zijn stijl na te bootsen, maar konden toch nooit Terborchs gevoel voor maat, stilte en afstand echt evenaren.

Nagevolgd door Gerbrand van den Eeckhout, Jan Grasdorp, Eglon van der Neer,
Invloed op Jean Baptiste Mallet, Daniel de Savoye, Pieter van Anraedt, Martin Drölling,

Kunstzinnige familie
Gerard ter Borch de Oude was drie maal getrouwd. Gerard junior was de oudste zoon uit zijn eerste huwelijk. Zijn derde vrouw kreeg negen kinderen. Drie van deze veel jongere halfbroertjes en zusjes van Gerard hadden ook een zeker tekentalent: Gesina, Harmen en Moses. Gesina heeft veel tijd besteed aan het ordenen en documenteren van de tekeningen van de familie Ter Borch. Een groot deel van deze tekeningen bevindt zich in de collectie van het Rijksmuseum.

Zie ook Lexicon Rijksmuseum Amsterdam I en RKD Images


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 416.