kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

gobelin

Gobelin

De term gobelin wordt gebruikt voor wandtapijt in het algemeen, maar kan ook specifiek duiden op de afkomst van het wandtapijt uit de Manufacture des Gobelins in Parijs. De Manufacture des Gobelins werd in 1602 opgericht door twee tapijtwevers uit Oudenaarde, Frans van der Planken (François de la Planche) en Marc Coomans (Marc de Comans), in het leegstaande pand (het Hôtel Gobelin in Parijs) dat voorheen door het verversgeslacht Gobelin werd gebruikt. Deze "gobelins", geproduceerd vanaf 1607, maar vanaf 1661 steeds meer onder staatscontrole, zijn wereldberoemd om hun kwaliteit.

Een wandtapijt is een handgeweven tapijt dat een decoratieve functie heeft; behoort tot de textiel- en toegepaste kunst. Een gobelin is om precies te zijn een wandtapijt uit de manufactuur die in 1602 door de Vlaamse tapijtwevers Frans van der Planken en Marc Coomans opgericht werd in het leegstaande pand (het "Hôtel Gobelin" in Parijs) dat voorheen door het verversgeslacht Gobelin werd gebruikt.

Productie
Het wandtapijt wordt met de hand geweven op een weefgetouw. De kettingdraad vormt de drager waarin de gekleurde inslagdraad geweven wordt. Hierdoor wordt een kleurrijk patroon of tafereel gecreëerd. Wevers en weefsters van wandtapijten gebruiken als kettingdraad meestal een textielvezel van natuurlijke oorsprong: linnen of wol. Voor de inslagdraden worden kostbare materialen gebruikt zoals wol, zijde, goud en zilver, maar in principe kan elke textielvezel gebruikt worden voor het weven van wandtapijten.

Wandtapijten hebben zowel een artistieke productie gekend als een ambachtelijke. De wandtapijten werden geweven in weefateliers of manufacturen. Het ontwerp of karton voor het artistieke product werd veelal vervaardigd door een bekend kunstenaar. Zo hebben bijvoorbeeld Pieter Coecke van Aelst, Michiel Coxie en Peter Paul Rubens vele kartons voor wandtapijtenreeksen op hun naam staan. Ontwerpen van Rubens zijn te zien in Kasteel Heeze. De Dom van Keulen bezit een reeks door Rubens ontworpen wandtapijten.

Functie
Het succes van het wandtapijt als decoratie is deels te verklaren door het mobiele karakter ervan. Vorsten en edellieden konden het van hun ene residentie naar de andere meenemen. Wandtapijten dienden aanvankelijk ook om de koude tegen te houden. Wandtapijten hadden ook een akoestisch effect. In kerken kon het opgehangen worden enkel voor speciale gelegenheden. Het wandtapijt fungeerde als een alternatief voor de gebrandschilderde of glas in loodramen.

Iconografie
De iconografie van de meeste Westerse wandtapijten gaat terug op een geschreven bron: Herodotus, de Bijbel en de Metamorfosen van Ovidius zijn populaire inspiratiebronnen. Naast religieuze en mythologische kunnen ook jachttaferelen het onderwerp zijn van een wandtapijt.

Types
De term gobelin wordt gebruikt voor 'wandtapijt' in het algemeen, maar kan ook specifiek duiden op de afkomst van het wandtapijt uit een Gobelin-manufactuur. Deze "gobelins", geproduceerd vanaf 1607, maar vanaf 1661 steeds meer onder staatscontrole, zijn wereldberoemd om hun kwaliteit.

Een verdure is een wandtapijt waarvan de achtergrond en eventueel de decoratieve boord volledig gevuld is met decoratief loofwerk. Een speciaal type van verdure zijn de millefleurs-tapijten. Zoals de naam doet vermoeden, bestaat het loofwerk hier uit bloemen.

Historische ontwikkeling
In Europa kent het wandtapijt een geschiedenis vanaf de vroege veertiende eeuw. De eerste productiegolf ontstond in Duitsland en Zwitserland. In de zestiende eeuw was Vlaanderen het centrum van de Europese wandtapijtenproductie geworden, met als belangrijkste centra Brussel en Oudenaarde. In Brussel werkte een kwart van de bevolking in de tapijtindustrie (15.000 mannen en vrouwen). Veel vernieuwingen zijn beïnvloed door de ontwikkeling van fresco's in Italië. Aan het einde van de zestiende eeuw verschoof de aandacht naar Parijs en de Noordelijke Nederlanden: ook Delft, Gouda en Amsterdam werden belangrijke productiecentra. Maria-Theresia heeft nog geprobeerd de Brusselse industrie van het wandtapijt overeind te houden door regelmatige aankopen van tapijten die zij dan als 'relatiegeschenk' weggaf, maar tegen het einde van de achttiende eeuw bleven er in de stad geen weverijen meer over.

Oudenaardse wandtapijten waren gedurende meer dan 400 jaar het voornaamste luxe-exportproduct van Oudenaarde en hadden een afzet over de hele wereld. Oudenaarde nam van de vijftiende tot de achttiende eeuw een belangrijk aandeel van de wereldproductie van verdures voor haar rekening. De Oudenaardse wandtapijten zijn meestal getekend met een brilletje. De grootste bloei was er in de zestiende eeuw. Het is gedurende de XVde eeuw dat Oudenaarde een belangrijk wandtapijtcentrum werd. Er werkten in Oudenaarde meer dan 12000 personen in deze industrietak. Een van de meest fameuse producties was " De werken van Hercules, Les travaux d'Hercule ", maar het is omwille van de verdures dat Oudenaarde zijn populariteit kreeg. In 1668 werd Oudenaarde tijdelijk bij Franrijk ingelijfd.

Beroemde collecties
. Wandtapijtenmuseum in het stadhuis van Oudenaarde
. Restauratieatelier Huis de Lalaing Oudenaarde
. Kastelen van de Loire : Chambord en Chenonceaux
. De zesdelige reeks La Dame à la Licorne, bewaard in het Hôtel de Cluny (Musée de Cluny), Parijs
. De negendelige reeks Los honores, bewaard in het koninklijk paleis van La Granja bij Segovia, Spanje
. De honderd wandtapijten, aangekocht door Sigismund I van Polen, ter verfraaiing van de burcht in Krakow.
. De grootste collectie Vlaamse wandtapijten bevindt zich in de Spaanse Koninklijke Collectie. Deze bezit ruim acht kilometer Vlaamse wandtapijten. Voor het huwelijk van Felipe werden 80 grote tapijten uit de reserve gehaald om het Koninklijk Paleis te versieren, slechts een klein deeltje van de wereldberoemde collectie.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Gobelin
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 285.